POUR LUI NOTIFIER SON ÉLECTION AU SAINT-SIEGE

(Mém. de Granveile, I, 67-75.)

Rome, 19 janvier i522.

in Dei omnipotentis nomine , amen.

Die decima nona januarii 1Ô22.

Institutiones sacri collegii cardinalium pro reverendissimis dominis, sanctae romanae Ecclesiae cardinalibus de Columna, de Ursinis et de Cesarinis , legatis mittendis ad reverendissimum in Christo patrem et dominum, dominum Adrianum, tituli sanctorum Joannis et Pauli praesbiterum cardinalem Dertusensem, in romanum pontificem nominatum, in partibus Hispaniae constitutum, ad presentandum ei-

1 19 novembre i5ai.

2 Elu souverain pontife le 9 janvier précédent, il prit le nom d’Adrien VI.

PAPIERS D’ÉTAT dem electionem de ipso factam et reducendum eum ad urbem, et reliqua eisdem commissa exequenda.

Imprimis sint memores reverendissimi domini, attenta damnosa et periculosa absentia romani pontificis ab urbe, cum multi sint anni quod similis electio in urbe non fuit celebrata de absente , cum omni sollicitudine, diligentia et celeritate arripere iter versus Hispaniam per mare , vel per terram , prout eis tutius videtur, cum utili et expedita comitiva, non numerosa, et minori numero officialium, quam fieri possit; ne videatur, propter absentiam multorum officialium romanee curiae, curia romana deserta, ac satisfiet curiae et Romanis, et eidem electo tollatur occasio differendi ad hoc ; at cum celeritate perveniant ad personam prefati electi , quem reperient forsan appropinquatum Italiae ad hunc effectum , quia sic fuit praemonitus per nuncios sacri collegii, ut celeriter expediantur et possint ad urbem eum conducere, ubi romani pontificis sedes est ; praesertim cum publice dicatur, aliquos sollicitatores ad eumdem cum legatis curiae cum fasciculis supplicationum esse praeparatos de materiis gravibus et exorbitantibus , quae in curia debent expediri.

Item portare ex urbe omnia necessaria ad usum romani pontificis, una cum sacrista et magistro ceremoniarum juniori.

Item cum vestibus foderatis et simplicibus, albis biretis, caligis, sotularibus, cum cruce aurea, biretis, capuciis, manto seu pallio, cruce , campanella , capellis sericeis, capsa corporis Christi, chinea alba cum suis ornamentis, et aliis descriptis per prefatos sacristam et clericum ceremonialium, et equis sive mulabus, cum ornamentis solitis, et lectica si haberi poterint, non tamen cum multa supellectili et pompa, cum tutius sit eum 1 in urbe desiderare quam secum hic tunc.

Item annulum piscatoris sine literis nominis sui, quas ibidem poni faciet, et habeat modum scribendi juxta stilum et consuetudinem pontificum , postquam sibi nomen assumpserit , ut solet de more fieri in principio pontificatus.

Item portare instrumentum solemne in membrana, cum sigillis

1 (Eam?)

collegii , vel uno majori , electionis factæ de ipso per sacrum collegium cardinalium, subscriptum manu domini magistri ceremoniarum , vel amborum , quod , antequam mittatur, debet fieri et corrigi per alios dominos cardinales a sacro collegio deputandos , ut sit in forma , et habeat clausulas necessarias , cum materia sit nova et inagnæ importantiæ ac periculi ; similiter mandatum solemne sacri collegii manu Blosii in personam cardinalium legatorum ad presentandum sibi electionem , et reliqua.

Item declarent si debent prefati reverendissimi legati portare crucem, more aliorum legatorum, et tunc provideatur de illa, vel illis, prout creditur fore faciendum, cum sint legati apostolicæ sedis, et romanam Ecclesiam représentent.

Item quod officiales curiae secum ducere debeant, et unum qui serviat pro secretario pontificis ad brevia scribenda, videlicet Carpentoratensem Sadoletum, vel Paperutium, qui omnino est iturus, et Pimpinellum, secretarium reverendissimi domini de Columna, qui est doctus vir.

Item cum primum felicibus auspiciis pervenerint ad presenti am nominati romani pontificis , sint reverendissimi memores salutare reverendissimam dominationem suam , omni cum modestia et reverentia ac ceremoniis solitis, nomine sacri collegii, et congratulari cum1 eodem electione ad summum pontificatum facta, et habita oratione latina per reverendissimum dominum cardinalem de Columna, qui est caput legationis, accomodata, et brevi continente effectum legationis eorum ad suam dominationem reverendissimam; deinde presentare eidem, et in presentía plurium prælatorum et baronum ac personarum egregiarum, numerum decem excedentium, instrumentum praedictum electionis de ea factae , cum mandato commissionis collegii ad hoc faciendum, et requirere dominationem suam reverendissimam, cum omni instantia et humilitate et efficacia, ut illam electionem de se factam per sacrum senatum, divina gratia et Spiritu Sancto operante, ad totius christianæ religionis decorem et salutem , romanæque Ecclesiae neces-

1 (Tum eidem?)

PAPIERS D’ÉTAT sitatem , per omnes reverendissimos dominos cardinales unanimiter et concorditer, acceptare et ratam et gratam habere , et eidem suum consensum præstare velit : dato etiam , si incontinenti respondere nollet , totius diei illius spatio si voluerit ; quo , ut Deo operante , credendum est ipsum facturum esse , acceptante et annuente , cum solemni notariorum rogatione , et per instrumentum desuper conficiendum in solemni forma requirat, quod sanctitas sua faciat et praestet consensum cum professione per sacra concilia ordinata, et per antiquos patres praestari solita , cujus forma portabitur per vos et in fine presentís instructionis scripta est. Quo praestito, reverendissimi domini legati, eo induto et ornato per sacristam vel magistrum aut clericum ceremoniarum, vestibus ac indumentis papalibus, etbireto ac rochetto, et calceamentis cum cruce aurea, et capucio seu mozetta, cum omni humilitate, reverentia ac summissione venerentur, et adorent eum ut pontificem et verum Christi vicarium, et Petri successorem, eique, sanctissimis pedibus deosculatis, reverentiam et obedientiam consuetas romanis pontificibus exhiberi , tam proprio quam totius collegii nomine exhibeant , praestent et faciant , eumque ut romanum pontificem et papam salutent et sanctissimum nominent : de quibus actibus solemniter exhibitis, et in presentia plurium nobilium personarum, instrumentum et instrumenta fieri faciant in forma valida. Si vero electus non acceptaverit electionem , per conveniens temporis spatium expectatus , vel expresse (quod Deus avertat) renunciaverit , hoc statim sacro collegio cum diligentia significabunt , ut ad aliam electionem procedatur.

Item quod post pedum oscula , vel sequenti die , prout eorum reverendissimis dominationibus videbitur expediens , commendent suae sanctitati romanam Ecclesiam , sponsam suam , extra urbem augustissimam , pontificum sedem veram , et universum sacrum collegium reverendissimorum dominorum, exponentes eidem pro veritate seriem electionis suae tanta concordia , et animorum alacritate , Spiritu Sancto operante , factam de persona suae sanctitatis extra collegium in tam longinquis partibus existente, quod ad presens est refertum tam insignibus partibus et reverendissimis dominis, aetate, maturi-

tate, doctrina, rerum agendarum experientia clarissimis, sanctitate vitae pollentibus , qui pontificatu digni ab universo orbe judicarentur ; quibus tamen omnibus posthabitis , divino afflatu patres inspirati oculos in personam ipsius dirigentes , ob ipsius sanctitatem , sapientiam , doctrinam , experientiam et cæteras innumeras virtutes , ipsum in romanum pontificem elegerunt, cum firma intentione et certa spe quod sua sanctitas statini, audito novo 1 suæ felicissimae electionis, ad hanc almam urbem , sedem unicam romanorum pontificum , sine mora esset ventura. Et cum sit pastor universalis dominici gregis, ita omnes nationes christianas, rerum 2 principes, diligat qualiter praeteritorum temporum et servitiorum oblitus, cum a collegio solum electus fuerit, Spiritu Sancto inspirante, absque abcujus privati vel principis consideratione ; et praeterea , ut tanta expectatio praedictae suae sanctitatis conceptae opinioni respondeat , et non frustretur effectu, et ut ad consolationem reverendissimorum patrum sacri senatus , curiae romanae urbis officialium, et pro reparatione ruinae totius ecclesiastici status , qui propter ejus absentiam et exitiosorum ac malorum audaciam diverso modo patitur, et in periculo manifesto consistit; ac etiam, ut bellis et hostium furori , qui continuo nos et ecclesiasticum statum turbare, invadere, et vexare non cessant, aliquis finis imponatur, et pax fieri possit interventu suae sanctitatis ; etiam ut infidelium immanitati , qui cervicibus nostris minantur, accurri possit ; etiam multis aliis inexcogitabilibus causis et rationibus, orare, rogare, hortari, obtestari, et advoluti pedibus suæ sanctitatis, impetrare ab ipso , ut omnibus aliis praemissis, nihil aliud sanctitas sua pro nunc cogitet, operetur et nitatur, moliatur et provideat quam suum ad urbem adventum. Hoc sancta romana Ecclesia , sponsa sua , supplex exorat ; hoc patres omnes, obortis lachrimis, in eorum fidei et observantiae erga sanctitatem suam implemento et premio , in terram prostrati exquirunt et exoptant; hoc idem urbs alma et domini sui absentiam mcerens ac tristis et gemebunda suspirat; hoc universa curia, et Ecclesiae status pro sui conservatione ab eorum patre , duce et pastore requirunt ;

1 (Nuncio?) • 2 (Eorumque?)

hoc postremo pro officii pastoralis debito sanctitas sua facere tenetur et debet , ne christianus sanguis effundætur et Christianorum religio periclitetur, sed a tam imminente periculo liberetur ejus presentia; quod facere sanctitas sua debet, ne tanta spes de eo concepta evanescat, cum in extremo die judicii de hoc Deo rationem redditurus est.

Sint insuper reverendissimi domini legati memores hanc esse suæ legationis summam , hoc a patribus desiderari , ut omni die et hora , si fieri possit, quousque sua sanctitas iter arripiat ad urbem veniendi per mare vel terram, prout commodius fieri poterit, ad suae sanctitatis memoriam reducant; cum ex hoc salus totius Ecclesiae pendeat, ut vestrae reverendissimae dominationes noverunt , et patres quiescunt in eorum fide et diligentia, ac eos abunde facturos sperant, et universa curia, et romanus populus.

Etiam sint memores reverendissimi domini legati cum omni modestia rogare et hortari sanctitatem suam , ut ab omnibus concernentibus apostolicae sedis negotia, et pontificale officium, et creationem cardinalium , et confirmationem gestorum per Leonem decimum ,

pontificem maximum 1 vel aliter, et a concessione terrarum vel

confirmatione alienationum , vel officiorum aut conductorum reformatione abstineat, usquequo urbem applicuerit, et intellexerit omnia; ne contingat ejus beatitudinem decipi , et ea concedere quae postmodum , re bene intellecta , essent negatura , salvis indulgentiis et aliis levibus gratiis per sanctitatem suam per iter concedi solitis.

Similiter a signatura capitulorum usquequo ad urbem pervenerit abstineat, cum hic omnia melius fieri valeant.

Sint tamen memores commendare reverendissimos dominos qui suæ electioni praesentes fuerunt, pro laudabili consuetudine, quoad castra et terras in gubernium eis concessas ad vitam , et officia habita ad annum, quæ sunt exilia et pro expensis coronationis suæ sanctitatis, daturque2pro honore suæ sanctitatis et utilitate curiæ romanæ, ut illas confirmare dignetur, et gesta per sacrum collegium approbare , et deputari 3 ab ipsis , vacante sede , et post electionem de ipso factam ante

1 Lacune dans le manuscrit. — 2 (Danturque?) — 5 (Deputare?)

acceptationem, bona fide fiant et facta sint pro necessitate electionis et custodiæ urbis et totius ecclesiastici status.

Item operari cum sanctitate sua, ut omnia ordinata per sacrum collegium pro administrati one justitiæ et rotæ et auditores1 causarum exercitio, ratificare et approbare dignetur, et statim hoc per proprios nuncios significare per brevia suæ sanctitatis, Romanisque et cardinalibus scribere, et adventum suum quanto celerius fieri poterit polliceri , quod erit ad magnam consolationem afflictae urbis propter ejus absentiam

Deinde hortari sanctitatem suam, ut abstineat a creatione legatorum in urbe usque ad ejus adventum , ex quo per collegium datus est bonus ordo per tres cardinales mense quolibet deputatos , quos pro tempore absentium2 legatos deputare poterit, vel illorum electionem collegio committat ; et super omnia abstineat a creatione personarum , quae urbis et senatus quietem turbare possent, et romanæ urbi ac patribus grati non essent; quia si hoc fieret, posset esse causa gravis scandali et majoris lahoris suæ sanctitati. Et statim post acceptationem et consensum praestitum, provideat de auctoritate danda deputatis nomine sanctitatis suæ per collegium et alios, quorum gesta aliter non valerent.

Praeterea sint memores reverendissimi domini nec omittant quod, his peractis et obedientia exhibita sanctitati novi pontificis, duobus ex ipsis cum sua sanctitate remanentibus , et eum comitantibus usque ad urbem ex ipsis duobus ultimis legatis , prout inter eos convenerint , si eis videbitur expedire , ut per aliquem probum virum vel praelatum , cum omni celeritate remittant ad urbem cum instrumentis rerum gestarum , et approbatione , et ratificatane , et informatione omnium gestorum usque ad diem recessus sui , quia erit hoc ad magnum gaudium et consolationem sacri senatus curiæ romanæ et officialium et populi romani , et cum auctoritate gerendorum per brevia suæ sanctitatis, videlicet constituenda eosdem cardinales qui sunt a collegio deputati legatos, vel prout eis melius videbitur.

1 (Auditorum?) 2 (Absentiae?)

Expeditis tamen prius aliquibus nunciis qui celerius veniant per postas et cum diligentia, cum brevibus superius narratis, ut celerior notitia praemissorum habeatur.

Alii vero duo reverendissimi domini legati remanentes , vel tres , si quis ex ipsis non veniat, sanctitati suae continuam societatem teneant, nec eum dimittant donec ad urbem sanctitatem suam adduxerint , quod nunquam operari desinant donec voti compotes nos fecerint , eosque videre , simul videamus in urbe.

Sint postremo reverendissimi domini memores, pro eorum modestia et integritate, nihil petere pro se vel aliis attinentibus, vel servitoribus aut amicis a sanctissimo Domino nostro , vel gratias impetrare, nisi prius expeditis omnibus supradictis publicis negotiis, et legatione eis commissa; et tunc modeste et temperanter pro se ipsis tantum , et prout eorum modestiae videbitur, ut appareat eorum reverendissimis dominationibus hoc legationis munus suscepisse magis ex publica causa , et ut veros cardinales et probos decet, non ex privata utilitate ; et ne videantur haec quae pro aliis ipsi sacri collegii nomine perhibituri sunt ne concedantur, per se ipsos obtinuisse et petiisse , vel pro suis.

Ultimo non omittant rogare sanctitatem suam, et eam inducere ad mittendam aliquam summam pecuniarum, reducendam ex donatione cleri Ilispaniarum, vel fructibus ecclesiarum vacantium, vel spoliis illarum quae sedis apostolicae sunt, ad viginti quinque ad minus pro necessitatibus Ecclesiae , et stipendio militum Ecclesiae, statumque ecclesiasticum defendendum, quibus pro extrema paupertate Ecclesiae his temporibus ex urbe subveniri non potest , prout vestris reverendissimis dominationibus est notissimum quae una cum caeteris laborant ad reperiendum pecuniam pro eorum itinere necessariam.

Reliqua prudentiae , sapientiae , lidei et bonitati vestrarum reverendissimarum dominationum, quae in facto erunt, relinquentur, prout reverendissimi domini cardinales firmiter sperant facturos, et m eorum opinione et sufficientia ac virtute quiescunt.

Ultimo non omittant commendare reverendissimi domini sanctis-

simo Domino nostro custodiam Palatii Elvetiorum antiquam , per romanos pontifices tenere solitam, etquæad presens servit, ob ipsorum fidelitatem , virtutem et fortitudinem , inconcussam fidem et confederationem cum romana curia , et fidelitatis experimenta invocationibus apostolicæ sedis ostensa saepius, quod sanctitas sua dignetur illam refirmare in eorum stipendiis, una cum reliquis equorum quinquaginta custodiae veteris.

Nec omittendum censetur praemonere sanctitatem suam, ut diligenter animadverti mandet et revideri computa et rationes domini Viannessi , nuncii apostolici in partibus Hispaniae , propter varias intelligentias quas habet cum aliquibus curialibus et amicis suis, qui etiam dicuntur sibi scripsisse ex urbe , statim post Leonis obitum , per nuncium proprium , et monuisse et instruxisse eum quid sit facturus de illis redditibus et spoliis, quae dicuntur esse in magna et notabili quantitate , et ex illis poterit exigi notabilis summa pecuniarum pro necessitatibus suae sanctitatis et profectionis suae et apostolicæ sedis , quæ reperitur ad presens in magna paupertate et indigentia.

Ulterius non tradatur oblivioni , quod fiat mandatum in forma valida, nomine collegii, in persona reverendissimorum dominorum legatorum , ad praesentandum electionem et operandum accessum ad urbem, cum omnibus dependentibus, manu Blosii secretarii collegii , cum sigillis collegii insolemni forma, ut supra dictum fuit, ut illud secum portare possint ; quod mandatum habeat clausulam , quod quando tres non possint simul hoc facere propter infirmitatem vel alia impedimenta, alii hoc possint expedire, vel alias prout est de more in his actis periculosis, et moram, id est dilationem, non expectantibus.

Forma praestandi consensus et professionis per ipsum electum fiendæ hæc est :

Ego Adrianus, electus in papatu , omnipotenti Deo, cujus Ecclesiam suo praesidio regendam suscipio, et beato Petro, apostolorum principi, corde et ore confiteor, quod in hac fragili vita fuero, me fir-

PAPIERS D ETAT. l.

miter tenere et credere fidem catholicam , secundum traditionem sacrorum Evangeliorum, et aliorum sanctorum Patrum ab Ecclesia probatorum , maxime autem sanctorum octo Conciliorum universalium , videlicet primi Niceni , secundi Constantinopobtani , tertii Ephesini , quarti Calcedonensis, quinti et sexti item Constantinopobtani, septimi item Niceni , octavi Constantinopobtani , necnon Lateranensis novissimi gloriosorum conciliorum , et illam fidem usque ad unum apicem immutilatam inviolatamque servare , et usque ad vitam et sanguinem confirmare , ritumque pariter sacramentorum ecclesiasticorum Ecclesiæ traditum commode prosequi et observare. Polliceor etiam fideliter laborare pro tuitione fidei catholicæ et extirpatione hæresum et errorum, praesertim novissime exortorum in Germanis partibus, reformatione horum, pace in populo christiano et inter cbristianos principes componenda et efficaciter procuranda pro mei pastoralis officii debito, ut teneor, et pro expeditione contra infideles ineunda. Juro

etiam atque profiteor saluberrimam 1 sacri concilii continuare juxta

sanctorum patrum instituta , et prout Ecclesiæ , et christianæ religioni , et reverendissimis dominis cardinalibus visum fuerit, expedire, et romanam curiam non transferre a loco ubi nunc est, sine expresso cardinalium consensu. Hanc autem professionem mea manu subscripsi, et ea omnipotenti Deo, cui redditurus sum, in die tremendi judicii, de hoc et cunctis meis operibus rationem , pura mente et sincero corde, et in fide veri et boni pontificis offero, et, si opus fuerit in primo publico consistorio repetere, repetam. Ego Adrianus, universalis ecclesiæ Episcopus , electionis de persona mea factae, de divina miseratione confisus, in Dei timore cum debita humilitate consentio, eamque, licet immeritus, omni meliori modo accepto, praecedente professione et promissione praehabitis.

1 (Reformationem?)