ENCHIRIDION

Posteaquàm Sahaior nosler ex amore nostrî în hanc lerram descendit , sublala est ista Deorum pluralitas, fuitque lotus propè orbis verâ et absoUilà divini Numinis notitiâ erudilus. Mox vivis adhuc aposlolis non paucae glisccbant bacreses, quô (idei veritas certiori probaretur lestimonio; et sic, sccundùm Aposlolum , oportebat esse kœreses. Longum verô bic forel complecli singula qux ab aposlolis snnt gcsla , totque mullifornics baereses, ac mille Slygii boslis conlra fidei iiilegrilalcra machinas. Scd bis omnibus Cbrisli Ecclcsia suaviùs quàm rosa inter spinas refloruit, suoque fragore tolum orbem complevit. lias l»Bereses si scirc desideras, habes Epiphanium, ex quo omnes labore levi iiilra paucum teiiipus addi^ces , quas vcluli cobibros calcàrunt Patres illius œvi sapienlissimi, dùm, juslo armali zelo, variis seculis per coactos sapientissimè cœlus et synodos, putridam et inanem eorum doclrinam ila confixeruut , ut vix reliquiie (tanquàm rudera Trojanaî olim ruinée, Deo ila modérante, ul malitia suo lumulclur opprobrio) hannn hacreseon supersint, quas omnes communis maler Ecclcsia Orientalis et Occidenlalis sociis viribus impugnârimt, atque uno sensu ac pari concordiâ callidos hos lupos à doclrinâ suâ alienos procul ab ovili suo abegerunt , quô sorores haï niuluo Cbrisli amore conjunclae faciliùs cognoscerentur.

Quando verô ille qui oninia facit et mutât Deus (quo consilio, quis novit?) et isia mutare voluit; tum enim, lum synodum illam Florentinam oclavam (heu malum !) episcopi Oiienlalis et Occidenlalis Ecclesisc celebrârunt, failque illis consensus dissensus, ei concordiœ successit discordia, famosissimum illud schisma in ambas irrepsil Ecclosias. Sed de bis alii, nos à scopo non recedamus. Felicior deinceps apparuil Ecclesia Grceca posl (acUim utrinque scbisma. Nam nec unica ex nohis prodiil bicresis, Deo lia proliibenle; aul si prodiil, ila stalim tanquàm umbra evanuit. Paucis(iuidem abhinc annisCyrillus nalioncCretesisis, dùm in Briiann à lilleris suam naval opiram, non extremis labris virus illius loci delibavil, reversusque ad suos, ob communcm sapienliye famam, in clerum adopialur : non diù posl cl melropolila salulalur ; el, ul vcrbo dicam, ad ipsum inclylae Conslanlino[)oleos ibronum palriarcbicum efferliir, et au j^ubernacula lotius Ecclesia; Orienlalis admovetur ; quibus non diù prafuit. Mox teiieris discipulorum aubiuï virus inslillare Brilaniiicum, famà urbcm com-

TOUCHANT L'EUCHARISTIE. fjgg

plere, nec parvos melus in Ecclesia ciere. Sed non midlô posl sapiens vir juxla ac pins Gabriel Blasins meus olim professer in urbe imperaloriâ, ex cathedra illum de opinionibus ab Ecclesia Cbrisli alienis rcdarguit, quôd nova dogmnia de transsubslantialionc corporis Doniini, aliaque quampbirima virnlenlae.^ùaneorum luieresi plena molirelur. Quid multa? Cyrillns non à tlirono solùm in qucm conscendcral remolus, sed el privalus vità ac vtluti ba;rctieus ab Ecclesia esi proscriplus. Hi mores sunt Ecclesiaî nostracOrieitalis.

Yid^amus nunc Occidenlaiim Ecclesiam, el quo post scbisma modo perstilerit. Sanè bine vehili ex equo Trojano, juxla commune diverbium, diversis temporibus mulL-c exlilerunl hapreses, quas hic rcpetere mei non est inslituli. Ilae cùm ab Occidentali Ecclesia resilirent, tanquàm hinnuli vix nali malrcm suam pedibus calcàrunt, atque ob sublimem el grandem (ila sibi imaginabantur) rerum omnium scientian), alla plané à Cbrisli Ecclesia slalula decrevcrunt, quœ tanquàm nefanda et nefas calamus erubescil. Quid deinde? An sopila subilô hseresis? Ilaudquaquàm; verùm eas concepit flammas quœ complures rcgum aulas et provincias devaslârunt, el ex scinlillà parvâ ingens exlilit incendium : scilicet constat in lubrico humanumgcnus, maxime ubi genialis vilœ permillilur facultas. Sensus enim et cogitatio liumani cordis ab adolescenlià in malum prona sunt, teste Scripturâ.

Muitaî per diversa tempora (Europâ penè totâ haud modicè concussâ) coguniur synodi lopicae : sed facta est plaga novissima pejor prioribus. Nara ab h?cresi unâ , veluli muliicipite hydrà, mox plures prodierunt. Versuti enim et sapientes cùm sini in Europâ homines, in profundissimum corruerunt baraihrum. Haeresis enim, sccundùm Philosophum, es imagnalio hominum versulorum, qui inter sese concordes abaliis reclè seniieniibus discordant. Seddehis plura forlè quàm ralio posluiabat. Redeo ad lelam Encliiridii iHci perlexendam. Novihi dispulatores, omnialio exclusi refugio, adOrientalem ila slatim Ecclesiam sese rccipiunl, et effrontés statuunt quôd nostra Ecclesia suis dogmaiis patrocinelur : sed azylum sit ipsis praccipilium. Palriarcba Conslanlinopolitanus sscpiùs ab iiis consultas, nunquàm non gravi censura illorum dogmaia nolavit. Hic verô procul à Groecis dissili, non verentur disseminare quôd Ecclesia Gra^ca secum sapiat ac senliat : sed repcriimt Herculem jj.zlâ.p.-Kv-iO'» tit habet parœmia. Quomodô enim communis mater Orienlalis Ecclesia, quae primùm eliam Christianii nomeii dedil (nam Anliochiaî primùm Chrisliani simt appellali) ejusmodi dogmata exlranea amplecterctur? Ap 'ge, alque céleri pede omnis Grœcus ab his se illusionibus qiianlociùs proripiat. Sed ne in abaco figulinam, quod dicitur, addiscere videamur, monet tcmpus ul rem ipsam propiùs accedamus, caque renucmus qu?c nobis insciis ad se stahiiiendos comminiscimlur. Nos pro viribus nudam scctabimur veritatem, Deo iesle. Nihil enim m ndacio lurjiius, maxime in iis in

>I189 PIÈCES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES ÉGLISES D'ORIENT. ifOO

quibus corpus et anima pcriclilaïUur. liacrelicos hobct, damnât, et analhomalizat. Nani si

El primùm quidem ordine, aique diclu non solùm mystcriiim sit et nomiiielur , quid sopliislicè illud

grave, sed eiiam audilu iiefas assererc quôd Domini noslri Jesu Chrisli corpus et sanguiMcni in divinis mysteriis non percipiant Chrisliani Grajci subslanlialitor. Apage blasphemiam. Sed ne longior \idear, slalui non lam novaiorum dogniala repelere in boc Encbiridio, qnàmdemonstrare verè et evidenler quid senliat de bis Orientalis Ecclesia, quae de priuio puncto sic siatuit.

1° Quôd purissimum corpus, et pretiosissinnis sanguis Domini post consecralionem sub speciebus panis et vini verè, reaiiier, et substanliaiiier, in pane corpus, et in vino sanguis sit praesens inscparabiliter ; quomodô autem, nescimus, quia super quomodô est myslcrium ; modo tarncn quodam incomprebensibili et iiivisibiii, sed veré ; 2° quia credimus panein et

scrulari, alqu»; inulilibus quaeslionibus impUcare altinel ? Salis de boc AposloKis.

Coiilendunt etiam novalores episcopis maniis ab aDostolis non impositas ; posscque absqnc episcopis Ecclesiam adminislrari, minime verili divinum Paulum, lot(iue apostolorum imposiliones manunm, Plcna est Scriplura, tolusque orbis christianus episcopornm nomine , qui nec in luturum , Deo iia providcnie , delicient.

Sed et mysterium sacerdotale ncgant , cùm dicunt poptilum , absqne manunm impositione episcopi , initiare posse aliquem sacerdolio. Sed quorsiim lum episcopi ? Hem novatornm figmenta. Non fuit boc , nec est, nec erit. Ab episcopis enim sacerdoies initiali sunt per manuum ini|)osilionem, ut S. Ciiryso-

vinum per verba Domini substanliabler et verè mu- siomus fusiùs in lib. de Sacerdolio. El ab aposlolis

tari ac iranssubslantiari in corpus et sanguinem, ita ut post consecralionem non maneal sui)stanlia panis et vini, sed loco ipsorum corpus et sanguis Ciirisli per divinam operalionem et voluntaiem succédât; licèt enim mutatio illa et conversio inlrinseca non cognoscatur sensu exlerno, miroiamen modo lit, signis seu accidenlibus permanentibus; 3° credimus Cbrisli corpus cl sanguinem in divinâ Lilurgià omnimodô lalreulicè adoraiidum cullu lam inlerno quàin exlerno, utpote corpus Domini crediluin, quod suî parlicipalione sanclificet communicantes; 4° credimus oblationcm myslerii esse verissimum ac proprium sacrificium novi Teslamenli, quo propilielur Dcus et viviset morluis. Et noslra Ecclesia canil: Ecce sacrifîcium mysterium perfectum. Et dùm ad conimunionem pergunt Griicci, quiiibet oralionen) S. P. N. Joannis Cbrysoslomi récital cum magnâ fide et fiducià : Credo Domine, et fateor quod lu es Cluistus Filius Dei vivi, qui venisli in mundum peccatores salvare, quorum ego primus sum. Credo etiam quod hoc ipsum est purissimum corpus ttium, et hic ipse est pretiosus sanguis tuus. Rogo enim, etc. El rursùm peraclà cômmniùone dic.\l : Dei corpus et me deiftcat et alit; divinum facit menlcm, ac animam alit prodigiosè. Pliira ejnsmodj orant fidèles Orientalis Ecclosii'o, uli reperios in Lilurgià S. Cbrysoslomi. Et ne in verboruin anibagibtis mciubliviscar inslituli, omnes Orientalis Ecciesiaîlilii, non solùm Gracci, verùm cliam/îussf, Moscoviiœ, Moldavi,VaUachi, Georgiani, Mingrcli , Circassœ, Arabes et «ejceH^J a/» (licèlRussialiacqiie génies Gr;ieco non ulanturidioniale), uno ore omnes ftrmiter credunl mysterium hoc esse corpus et sanguinem. Domini, atque illud, ut- \)Ote corpus et sanguinem Domini, sunimà rccipiunt reverentiâ. Multa adversùs eos qui aliter senliunl, eaque firmissima décréta sanxit Orienlalis Ecclesia. Veiùm quoniam constiUii fidei noslrt! arliculos exbibere poliùs, quàm acrioricalamoperslringere œmulos, bine alto nos coercemus silenlio. Illos verô qui superioribus deroganl, dubilanlqiie de omnibus usque ad ultimum apicem, Orientalis Ecclesia tanquam alienos an Ecclesia Cbrisli, ac filios tcncbrarum, nGV06q;ue

per manunm imposilionem conseerati suni primi episcopi , et ab bis successores usque ad b:ïe noslra leinpora. PInra de bis Canones apostolorum, qui fo;lè nonnullis viluerunt. Quô verô pleniùs cogtioscas Ecclesiic Orientalis seplem Sacramenla , ecco et ista libi exbibeo, Sunt aulem isla : Baplismus, Eucliaristia , Sacerdolium si-eOrdo, Pœnilenlia , Malrimonium, exirema Lnclio , Confirmaiio. Qnie onniia . prœier Ordinem el Conlinnalionem, à sacerdole conferunlur. Ilinc omnes qui byec septem Sacramenla non agnoscmit , Ecclesia Orientalis lanquàm bicrelicos censet el anaibcnializal

Sed dices forte propier jiigum grave abiisse procul ab anli(iuà Ecclesiam Oricnlis modernam. Sed id est impossibile. iNam si non deviârunl ex barbaris Russi, Scylbae , etc., qui alio ulunlur idiomale, mullô magis florenl apud Grœcos anliqn;c apostolorum Conslituliones usque ad fines orbis credilae el propagatie.

Sed quid baec mirer, cùm sapientes hujiis seculi etiam jejunium horreanl, per quod omnia nobis bona acquiruntur? Dicunt enim exlraneum esse Ecclesi* Cbrisli pra;ceplum jejunii in illis quibus vires ad jejunandum suppetunt. Nos verô dicimus exlraneuui esse Ecclesiai Cbrisli non jejunare , sed quolidiè Iielluari agereque Sardanapalum. AposioU sanè erant expectantes in oralione et jcjunio, omnesque viri sancti. Plena est jejunio Scriplura, ne(pie lempus mibi in boc conimendando siifficiel. Quoi damna nospergiilam accepimns, lot ac plura bona per jejunium snmus nos coiisecnli. Ecclesia Orienlalis jejunal omni die mercurii et veneris per lolum annum : niercurii qnidcm , quôd vendilus Dominus nosler Jésus; veneris aulem, quia crucifixus. El rursùm por tolam quadragesimam anle Pascha. Dicunt enim apostolorum Canones iis anatlieina, qui non jejunant mercurii , veneris , et quadragesimà. El niagnus Albanasius inijuii : Qui non jcjunat mercurii et veneris , Cliristum cum Judœis cruri' figil. Habet etiam Orientalis Ecclesia alla tria jejunia, anle nalaiem Cbrisli per quadraginla dies , jejuiiiuiiv apostolorum Pelri et Pauli , alqite sanclissnnae Ma- Iris Ciirisli , quam Gneci Cbristiani lanquàm proi»

f 1191 PERPÉTUITÉ DE LA FOI TOUCHANT L'EUCHARISTIE. 11P2

ciricem implorant in omnibus nccessiuuibiis. Mnllùm tuis afferant emolumenli , ut si sunt justi, magis reenim prodest orailo Matris ad propiliandum Domi- splendeant ; si sint peccalores, requiem conseqHanliir.

De his saDienlissimi viri iii Ecclesià Oileniali locupleiiùs.

Mos quoque est Orienlalis Ecclesioe, ut prima doniinicâ quadragesim.e qu3c ortliodoxia; diciiur, sanclissimus palriarcha Coiislanlinopolitanus , finità I'turgià iii patriarcliico templo, pra;sentil)us arcliiepiscopis, episcopis et legatis regum ac principum cliristianorum qui degunt Conslanlinopoli, ac inlcrsuiit solemni isti cœtui , omnes haereses spcciatim excommunicei et anaiiiemaiizet, eosque qui supradictae doclrinte, maxime vehô transsubstantiatiom ADVERSANTUR, à communlone suà separet et excludat : è conira lios qui idem sccum sapiunt , veluli suos compleclaiur.

Hx'C sunt quai Ecclesià Orientalis sentit; et cuni bono Deo sentiet ahsque ullà vicissiludine. Forte dicescalamum iuOccidenialem Ecclcsiam defeudendam

num.

Prj>terea habct riius mullos sacros, quos per traditi.oncm lilius à paire accepil, juxla illud : Interroga palrem lunm et annunl'mbil tibi , et seniores tuos et diceiit tibi. Unde Basilius statuât quôd mos anliquus vim habct legis et lidei. Hiuc mulia sunl in Ecclesiam nosirani per iradilioneni anliquorum iniroduca, quae sanclè conservanlur, uti signare se cruce Domini , templa et allaria adificare versus Orientem, etc. Onmes «pii jejunium aversantur, quod Ecclesià Orientalis colil, et qui slatuunt ex Apostoli decreto non jejunandum , omninô Ecclesià Orienlalis analhêmalizat.

Celeberrimum est et illud in duabus oraiionibus Chrysostomi ad (idelem et infidelem palrem. Nam tune clamabanl quod el lune crêpant , nihil esse monachorum ordinem, aUjue contrarium Apostoli dicto

et nialrinionio. Sed pmciil absunt à veritate ejusmodi callidè expeditiorem. Sed nulliis liis conjecluris locus somniatores. Mi>nachalem enim vitam angeliciie pa- esse potest. Nam articulos jam dictos ita tenet Ecclerem primus Joannes Prodromus in eremo teimissimè sia Orienlalis, ut nemini de his dnbium esse queat.

vivens consecravit, quem aemnlali viri saiiclissimi magnus Anlonius daîmoniorum iriumplialor, divinus Basilius, cujus libri ascetiri testantur quanlo vilam monasticam studio coluerit. Sabbas eremi magisler ultra sex millia raonachorum in Pabrslinà baud procul à Solymâ congregavit; et nunc in sancto monte Allion ad undecim religiosorum n)illia soli se Deo

Habemus alias cum Occidentali Ecclesià simullates, pulà de processione Spiritùs sancti , aliisque qux non sunl hujus loci. In diclis verô sic verilati slnduimus, ut Gnccorum nulliis, nisi sloliiJissimns quisqne , nos inscitiœ aut erroris insitiiulare valeai. Neque novatores adeô mordicus suis ailixi opinionii)us aliter depreliendent. Nihil quidem omnibus absolutum niunc-

maiicipârunt. Hœccine credis figmenta? Sed de l?! s ris. Quod lu enim laudas, ille spernit. Hinc qui fidera

satis, quoe Ciirysostomus fusiùs persequitur. llljs verô qui hacc negant Ecclesià damnât et excoramunicat-

Deinde Ecclesià Orienlalis sanctissimam Dei Matrem invocal, sacras Chrisli imagines adorât ejusque crucem lalreuticè et relative , sanctae Matris ac semper virginis hyperdulicè; sanclorum angelorum et rc-

huic Enchiridio Iribuit minorem , ipsam Orientalis Ecclesiae malrem Conslanlinopolim consulat, suaque dubia eidcm proponat fusiùs, ac fusiorem expeclot suarum opinionum confulationem. Nos qui pluribti» apodiclicis syllogismis h s verilales siabilire potuissemus,abundè salis pro lenuitaie nosirâ eas elucidavimus; maxime iis qui ab ulràque Orienlali etOc-

liquorum sanclorum cuUu duliye. Invocamus etiani cidenlali Ecclesià aberràrunl. Unde cognoscant quid

sanctos, et ex his prœcipuè sanctissimam Doi genitricem \irginem Mariam. Per ipsani enim nobis est salus, ncc modicam ipsa liabet apud Filium, ut sancti volnnl, auctoritalem. Honoramus etiam sanctos, (t invocamus in variis periculis , eorumque memoriam ac feslos dies quoiannis celebramus , proposilis ipsorum imaginibus , quarum honor ad protolypum refertur. Sed ([uid dicain de imaginibus , quasido synodus contra iconomachos congregala, illos ab Ecclesià tanquàm exiraneos ejecii? Ignorant Historiam eccle- Siasticam ac innumera miracula , qui sanctos nolunt invocare.

Denique et pro morluis Ecclesià Orientalis semper orat Deo supplex in divinis mysteriis , maxime verô diebus sabbatinis per totum annum. Accendii candelas et oîeum ad sepulcra Chrisiianorum , pro quibus ctian» eleemosynas ac liturgias offert, recolitque post lerlium, nonum et quadragesimum diem , ac tandem posl semestre et annum eorura memoriam. Dicit onim magnus Albanasius in inlerrogalionibus ad Antsochum,quôd cleemosynre , etc., non parùm mor-

Ecclesia sentiat , et quàm procnl absinl ab eà qui movent quaestiones de iis de quibus disputare est nefas. Fides noslra jam pridem fuit à palribus excnlla , qui non solùm sapientiores sunt iis qui stultè sapiunt, ac inani sapienliâ sese efferunt , dùm rudes sunl ; verùm mullis eiiam parasangis superiores viriuiis splendore ac miraculis universum orbem complevcrunt. Décorum est fidem servare inlegram, quae à Domino noslro Jesu Christo cœpit , et ab aposiolis per successores ad patres ac nos inler lot persecutiones semper florentior crevit , creditque et non examinai majorum décréta , juxla illud Proverbiorum 22 : Ne Iransgrediaris lerminos antiquos, quos posuerunl paires lui. Et rairor homines qui resurrectionem mortuorum, aliaque quàm plurima quse sensum omnemsuperantcredunt, et lottricas de transsubslantialione ejusque modo faciunt. Hoc frigidum qiiomodo si in onmibus Incarnalionis dominiez mysteriis requiras, nihil erit in fide nostrà ab aliercaiionibus inviolalum. Quapropler miltant sophisiicas ac toi iricis implicatas quœstiones , venianlque ad CbiUli

!193 PIÈCES DIVERSES FOLR LA CROYANCE DES ÉGLISES D'ORIENT. iWi

Ecclesiam et communionem corporis ac sanguinis nlcant, ut fiât ovile unum et unns Pastor, cui gloria Doniiiii , ac credaiit illnd Christi corpus cui coinma- et polestas cum Patrc et sancto Spiritu. Amen.

PROFESSION DE FOI DES GRECS DU PATRIARCAT D'ANTIOGHE SUR L'EUCHARISTIE,