L. H. DE GoNDRiN, archevêque de Sens
La présente relation ne contient rien que de trèsexact et de très-véritable , en loi de quoi nous avons signé, ce 2 octobre 1668.
BoiLEAU, docteur en théologie de la maison de Sorbonne.
S. -Nicolas d'Aignan, archidiacre d'Étampes en l'église de Sens.
Attestation d'un prêtre et chanoine de Moscou, et de trois autres moscovites de la suite de Vambassadeuî , touchant la foi de leur nation sur V Eucharistie et quelques autres ar~ ticles.
In nomine Dei nostri, in Trinitate admirabilis Patris et Filii et Spiritûs sancti. Nos infra scripii in hâc litterâ testamur et credimus quôd ex quo tanlùni presbyter pronuntiaverit Dei verba super pane et vino, est essentiale corpus , et essentialis sanguis Jcsu Chrisli Dei nostri, et non jam panis iieque vinum. Signum panis et vini vides ; sed cognoscere oporiet corpus et sanguinem Christi nostri, quiaper hxcDei verba panis et vinum mutanturin verum corpus et sanguinem Chri-
sli Filii Dei. Et omnes debent cultum divinum Chrislo Deo nostro in his pryesanclis mysteriis. In Liturgiâ sacra oramus pro vivis et mortuis, ut illis Deus misericcrs non habeat pro offensa eoruin peccata, et illa non puiiiat. Oramus sanctissimam Dei Genitricem, et omnes sanctos, et illis culiura magnum reddimus, uf illi dignenlur orare pro nobis ad Deum nostrum in Trinitateadmirabilem. Et quis potestipse se presbyterum facere? Soli rpisopi. s;Ji patriarchse consecranl et
PIECES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES EGLISES D'ORIENT
lîenedicunt Dci presbyteros. Ita est qiiùd sola Ecclosia Dei indicit jejiinia quolies vult et quotics oporiet ; et quôd in his audicndum est Ecclesla; mandatum. Et iiios omnes qui hcec puncla non credunt, pro excommunicalis et impiis hœrcticis , et Domini Dei nostri inimicis habemus. lia credimus , et pro hàc verilate colla nostra dare volumus. Et ulinam hune terra vivuin sepeliat, qui hsec puncta non recipit.
Je soussigné F. Vincent Urbanonsky , religieux profès de l'ordre de S. Dominique , du couvent de S.-Jacinlhe de Varsovie, originaire de Moscovie, bachelier en théologie de l'université de Cracovie, certifie à tous qu'il appartiendra que la version ci-dessus,
que j'ai coniVontce exactement avec l'original écrit en langue moscovite , lui est entièrement conforme et rendue mot pour mot. En foi de quoi j'ai signé à Paris au grand couvent des Jacobins, l'an de grâce 1668, le 29 octobre.
F. Vincent Urbanousky.
Je certifie encore que le susdit original est signé de quatre personnes, dont la première est Juan Irvanouvitz , qui veut dire Joannes Joannides , prêtre de la capitale de Moscovie : les trois autres sont des personnes laïques de la suite de l'ambassade. Fait le jour et an que dessus.
F. Vincent Urbanousky.
Attestation d'un patriarche arménien, qui est présentement à Rome, touchant la créance
des Arméniens sur l'Eucharistie.
Audivimus aliquos dixisse quôd Orientales omnes exceptis Romanis non credanl sanctissimuni sacramenlum EucharislLs esse verum corpus Chrisli, et niiramar multijm stultiliam eorum etaudaciam, qui ea quse ignorant proferunt. Nam Orientales omnes istius temporis in sacrificio missa; credunt fide indubilabili et inhcesitabili panem verè iransmutari in corpus, et vinum in sanguinem Domini nostri Jesu Christi ; imô nunquàm de hàc re dubitaverunl, nec unquàm habuerunt infidelitatem Iianc quam audivimus nunc à quibusdam nomine lantùm Chrisiianis. Unde cerium facimus vos quôd nos Armeni babeamus ab antiquis pairiarchis
nostris, à tempore concilii Nicseni usque nunc, illum arliculum fidei, habemusque in Liturgià nostrâ pryeler verba consecralionis , hœc : Pater omnipotens , emitte Spiritum tuum sanctum, et coopérante eodem transntuia panem hune in corpus, et vinum hoc in sanguinem Domini nostri Jesu Chrisli et Dei Salvatoris. Ecce quai credimus et quie lenemus, sunt eadem cum Ecclesiâ Romanâ, prœter cairemonias quasdam quibus differimus. Valete.
Haviadour, patriarcba Armenorum.
Basilics, doclor Armenus, manu propriâ scripsi.
Attestation d'un évéque arménien qui est à Amsterdam, touchant la créance des Arménier*9
sur l'Eucharistie.
Credunt Armeni Christiani , tam illi qui Ecclesi;c Latinaî communicant , quàm qui ab ejus communione alieni sunt, corpus et sanguinem Chrisli reverà sumi à communicantibus sub speciebus panis et vini, ipsiusque panis et vini substantiam per consecralionem sacerdoiis verli in corpus et sanguinem Chrisli ; ita ut post consecrationem non sii ampliùs panis et vinum, sed verum corpus et sanguis Christi sub speciebus aul signis panis et vini. lia universim credere Armenos Christianos.
Ego Uscanus episcopus Armenus lestimoniuni per- Iiibeo, die 14 octobris 1666, Amstelodami.
Ego sic tester, Carabied Vantabied Ego Joannes Leonis testor.
Les qualités de cet évéque sont : Uscanus episcopus S. Sergii in Magnâ Armenià. C'est dans l'extrait de leur Liturgie qu'il m'a donné à Amsterdam le 1" août 1667. Usci est le nom , en langue vulgaire, de celte ville où est le tombeau de ce S. Serge , qui était soldat et martyr, originaire de Césarée en Cappiuloce.
Dans un autre papier il a écrit ce qui suit : Uscanus Vardapet, qui et graliâ Chrisli episcopus, et nuntius S. Egmiacin in parte Europœ, nalione Armenus, natus et nutritus in Aspaham civitate , sed tamen loco sum Erevanensis.
RÉPONSE du même évéque arménien sur diverses questions touchant la créance des Arméniens.
Qiia;rUur 1" an non Armeni Christiani verè credant, sentiant, profiteantur Jesu Chrisli corpus et sanguinem post consecrationem sub speciebus panis et vini verè realiter ac subslantialiter adesse ; modo quodam invisibili et incomprehensibili , sed reali tamen et vero. Resp. : — Credunt, senliunt et profitentur.
2° Panem et vinum per verba consecralionis verè ac subslantialiter conveni, mutari, transsubstantiari in corpus et sanguinem Chrisli ; ita ut post consecrationem non ampliùs in Sacramento panis et vini substanliop remaneant, sed m corura locum corpus et
sanguis Chrisli divinâ virtutc el operatione subrogentur; tametsi nihil mutalionis illius internai sensus externi depreliendant. Credunt, etc.
3° Chrisli corpus in Eiicharistiâ adorandum esse lalrire cultu tum interno tum externo. Credunt, etc.
4" Encharistia; oblalionem esse verum et propriè dictum sacrificium novœ legis pro vivis et mortnis propitiatorium. Credunt, etc.
An non damnent tanquàm haîresira eorum senletiliam qui ncgant Chrisli corpus in Eucharisliâ vere, realiter ae substaniialiter adesse, sed prœscns taoïùia
esse volunt, vel per signum ac symbolnm, vel per apprehensionein fidei, vel per comtnunicaiionera qnamdam virlulis ex corporeClirisli moraliter dcfluenlis, gratiasque nontiullas iis qui Eucharistiain suinunt inruiideiitis. Damnant.
Qui panem ncgant subsianlialiler converli, sed eum
quamvis apud ipsos administratto istîus Saeramenti $it infrequens, quod factum per varias motus et tempe$lates quibus Ecdesia fuit jactala.
Qui negant fidelibus interdici posse abslinentia; causa carnium et ovorum esum, et jejunii, dùm vires siippetanl, praeceplum imponi, eosque qui bujusmodi volunt simul cum corpore ChrisU in Eucharistià re- pr^cepla Christianis imponant noialos et prjBdicios ab manere. Damnant. Apostolo volunt. Damnant.
Qui negant in Eucharistià Chrisii corpus adoran- Qui religiosorum voia inventum esse Satanoedicunt, ium esse. Damnant. generalimque vola quibus matrimonio renunliatur,
Qui negant in Ecclesiâ esse uHum verum ac propriè ''■"^'* ^' ^^ Apostolo jam ante damnata coniendunt. diclum sacrificium. Damnant. Damnant.
Quaeritur item an non damnent eorum sentenliam Q"' asserunt nefas esse angelos vel martyres, alios-
qui opiscopale regimen negant ab aposlolis et Christo ineiituiuhi, Ecclesiamque sine episcopisconslare posse afïirmant. Damnant.
Qui negant ad ordinationem presbyterorum necessariô requiri episcopi ministerium , presbylerumqne aliquem solo laicorum vel clericornm consensu fieri et ordinari posse contendunt. Damnant.
Qui negant per chrismalis unctionem et manûs impositionem conferri baptizatis Spiritum sanctum, tanqnàm per propriè dictum Sacramentum. Damnant,
Copie d'un extrait de la Liturgie arménienne, qui a été donné à Amsterdam à une personne de condition le premier jour d'août 1667, par Vévêque Uscanus, écrit de sa propre main en arménien et en latin, et traduit par lui-même de Varménien.
que sanctos religioso cultu prosequi, licèt à cultu la- Iriae soi! Deo debito longissinié dislanti. Damnant.
Qui negant fidelibus viiâ funclis oblationes et opéra misericordise prodesse ad obtinendam citiùs requiem et purgatoriarum pœnarum remissionem. Damnant.
lia sanctè testamur. Uscanus episcopus Erevanensis Arinenus, Anistelodami , die 21 februarii , anno 1667.
Ita quoque alteslor, ego Carabied VANTABreo, Adrianeiisis.
Accipiens panem in sanctam, divinam, immorlalem, immacnlatam et crcatricem maniun suam, beiiedixit, graiias egit, confregit et dédit suis eiectis, sanclis et discumbenlibus discipulis dicens : Accipile et comedite, hoc est enim corpus meum, quod propler vos et multos prœstalur in propiliationem et remissionem peccatorum.
Similiter et calicem accipiens, benedixit, graiias cgit, et potavil, dédit suis eiectis , sanctis et discumbenlibus discipulis dicens : Bibite ex hoc omnes, hic EST ENIM SANGUis MEUS novi testumenti, qui pro vobis et multis effundilur in propiliationem et remissionem peccatorum.
Adoramus et rogamas, et poslulamus ex te , benefacior Deus , mille in nos et ante posila munera isia cosempiternum tuum, et coesseiiiialem sanctum Spiritum, quo panis iste benedictus corpus verè fiClum est Domini noslri Jesu Clirisli , Amen. Et calix isle benedictus fuit sanguis verè Domini noslri Jesu Cbrisii. Amen.
Quo panis et vinum benedicla fada fuerunt verè corpus et sanguis Domini noslri Jesu Clirisli. Amen.
Secundùm alios.
Quo panem istum benedicens , corpus verè faciès Domini noslri ; et calicem istum benedicens, verè faciès sanguinem Domini noslri Jesu.
Quo panem istum ei vinum istud benedicens, corpus et sanguinem verè faciès Domini noslri Jesu Cbristi. Amen.
Hoc est ex libro Lilurgiœ extraclum.
Nos infra scriptus episcopus S. Sergii in Magnâ Armeiiià, lejtamur h;i'c omnia (juac in hoc folio scripla sunt noslrâ manu circa realem prsesentiam corporis Christi Domini in Eucharisliâ, et iranssubslanlialionem panis el vini in corpus et sanguinem ejus, extrada esse ex uosiris Liturgiis. In quorum fidem làc subscripsimus, Amslelodami, die prima augusli anno 1667. Uscanus episcopus.
RÉPONSE de Vévêque arménien qui est à Amsterdam, sur quelques questions touchant Vétat et
la discipline de Véglise d'Arménie.
Apud Ârmenos sunt jejunia dislrictissima, non lantùm si spectes ciborum qualitatem , si quidem abstinent à carnibiis, piscibus, ovis , ladiciniis et etiara oleo; insuper si spectes tempus quia non possunt se-
Reverendissimus episcopus Armenns ad hx'C qua;siia dixit geminum Ârmenis esse patriarcham in Oriente. Primus moratur in Arard urbe Armoniie, vocaïur Jacobus : habel sub se 200 circiler episcopos ; habitat ordinarié in monasterio Ermiasin, pronunlia- Uo est hirvasin. Secundus patriarcha moratur in Cis oppido Caramanise seu Cilici;c in Âsiâ, liabet sub se episcopos circiler SO.
cundùm canonem comedere ante nieridiem, sed tanlùm post ; el semel comedunt, nisi infirmi et qui laborant, sicul fit apud nos.
Non sunt in Oricjiie alii oalriarchœ Armeni praetcr
PIÈCES DIVERSES POUR LA CROYANCE DES ÉGLIS'IS D'ORIENT. 1234
duos supradictos. Conslaniinopoli lamen esl episcopus Armenus subdilus palriarchcc commoranli in Eriiiinsiii. ilierosolyniis ilem et Aloppi sunl etiatn episciipi Armeni, sed subdili patriarcliae commoranli in Cis.
Fatclur tamen episcopiis illiislrissimus esse in oppido Naixeram palriarcham Amicnum, qui esl semper ex ordine S. Dominici, Romanaî Ecclesiae subjeclum, eliam quanlùm ad rilus ecclesiasticos.
In Oriente sunl cliam Ciirisliani Syrii seu Snrii : sed pulat illuslrissinnis dominas esse Jacobilas, qui in dognialibus non conveninnt cimi Graîcis, lial)enlque proprios rilus , episcopos el |)alriarcliam ; vocatque illos idem dominas Dioscoriianos.
Dicit eliam dominus episcopus esse in Orienle vel
Syriâ Nestorianos salis nolos, et à Jacobilis Cbrisiia- Tiis dislinclos.
Dicil eliam idem dominus Alcppi non esse patriarchas propriè, sed lanliini episcopos vol archiepi>^copos, sive pro Armenis, sive pro Suriis, sive pro Grae cis, sive pro aliis.
Episcopus Hacciadour fait aliqnando Alcppi , sed nunc Roinae commoratur et subdiius esl Romano Ponlifici.
Ego infra scriplus testor illuslrissimum episcopum Arnienum Amslelodami nunc coinmoraniem milii ad quœsila supradicla respondisse sicul jacet; in quorum (idem snbscri|)si manu propriâ el nomine.
Fr. Nicolaus à S. Catb;>rinâ, carnielila excalceatus, missionarius pro Caihollcis nalionis Gallicx el Gallobehicae Amslelodami.
RÉCIT des cérémonies que les Arméniens pratiquent.
J'eniendis la messe de ce bon évêque (M. Uscanus dont est l'exlrait de la Liturgie arménienne qui vient d'être rapporté) le dimanche 51 juillet 16G7. J'en ai marqué toutes les cérémonies dans mon journal, mais elles ne sont pas essentielles ; j'ajouterai seulement ici sept ou huit choses :
1° Qu'ils consacrent avec du pain sans levain; car, lui ayant demandé s'ils se servaient de pain avec du levain , il me répondit ces propres paroles : Nos non ponimus fermenlum. Ce pain est plus épais que les nôtres : j'en ai un.
2" Ils ne mettent point d'eau avec le vin dans le calice , ne considérant pas l'eau comme nécessaire pour l'essence du sacrement : mais ils n'en blâment pas l'usage. Et cet évê<iue m'a dit qu'il en niellait lorsqu'il disait la messe dans les églises latines.
5° Ils adorent prosternés en terre après la consécration, et ils sont avertis qu'on la va fnire par un Jk^ coup qu'un des enfants qui assistent à la messe frappe sur un timbre pour la consécration du pain , et il en fr:*ppe un aulre pour la consécration du vin. On adore prosterné cl en silence.
4° Le peuple communie à genoux , et reçoit des mains du prêtre le corps de Jésus-Christ sous les espèces du pain trempé dans le sang ; mais ils ne le boivent poirit, et ils sucent sculemenl le doigt du prêtre qui a trempé dans le calice en rompant ce pain ; c;ir l'évêque en communia deux de deux portions du même pain qu'il avait consacré.
5" Us baisent avec grand respect le livre des Évan-
giles , qui est toujours sur l'autel pendant la messe, el le diacre l'encense dès le commencement, pendant que l'évêque le tient entre ses mains élevé, tourné du côté du peuple. Ce n'est pas néanmoins celui dans lequel il chante l'Évangile.
6" Ils se donnent tous le baiser de paix, et ils me le donnèrent aussi.
7° L'évêque fit plusieurs signes de croix , même après la consécration, sur l'hostie et le calice. L'autel était comme les nôtres. On l'encense , et ensuite le peuple deux ou trois fois. L'évêque donne beaucoup de bénédictions. Le peuple esl presque toujours debout ; mais il s'incline profondément à ces bénédictions.
L'hostie est plus grande qu'une pièce d'un écu environ de deux lignes, d'un côié il y a un criicilix,au côté droit duquel est une lance , et au côlé gauche est un calice avecl'hosiie dessus, et de l'autre côlé est une grande croix; et quatre petites dans les espaces.
L'évêque prit le pain qti'il consacra dans un bassin d'argent, où il y en avait plusieurs autres qui furent distribués par un prêtre assistant à tous ceux qui avaient entendu la messe , l'évêque donnant à baiser une croix qui est sur le livre des Évangiles.
Ce prêtre est celui qui a signé les attestations avec l'évêque. Il avait une chappe et un froc noir, el l'évêque, après avoir quitté ses ornements , en prit une violette.
Attestation du patriarche, de plusieurs évéques et prêtres arméniens résidant à Alep,
touchant la créance des Arméniens sur V Eucharistie.
Servus Jesu Christi David Armeniornm palriarclia, unà cum infra scriptis antisiilibus et presbylcri.s, leslamur adversùs errorts quorumdani hx-reticorum , banc esse fidem el senlentiam omnium Ecclesinrum con)munionis nostr;E circa corpus Christi in sacra Eucharislià : \' Fide prolitemur, ac firmit-r credimus, quemadmodùm hucus(iufe semper credidimns unà cum aliis catholicis, Christi corpus et sanguinem vcrè con-
lineri sub specie panis consecrat:; siquidem ait Do minus se dedi-sc aposlolis corpus suum, quod pro nobis erat traditurus in arà crucis : unJe damnamus tanquàm h.iereticos qnicumque asseruerint (|uôd data fuerint nobis solummodo panis et vinuin tanquàm figura corporis et sanguini-» Christi. Deinde credimus nalnram panis et vini innlari propriè et sub tantialiler in corpus et sanguinem Salvaloris noslri vi divi'
norum verboram qnse profert sacerdos supra oblata ; adeô ut niliil prorsùs remaneat ex p:ine et vino , nisi figura tantùm et alla accidenlia. Deinde adoramus Chrisiuin in sacra Eucharisiiâ residenlem , cultu latriae ; et ofleriinus pro remissione peccatoruni , tam vivorum quàm eliam defunctorum , in saerosanclo missœ sacrificio ipsummet corpus crucifixum, et sanguiiiem effusum supra montem Calvari». 2° Non solùm licilum est nobis sanctorum pairociniuni implorare, eorumque imagines venerari, verùm etiani valdè est utile animabus noglris. 5° Necessarium est presbylerum ab episcopo coiisecrari imposilione maiinum , alioquin vanam crediums ejus ordinalionem. k° Poteslaleni habet Ecclesia prsecipiendi lidelibus ut abstineant ad tempus à quibusdam escis , et jejunent sccundùm iraditioneni majoriim. Si quis supra scriptis lemerè ausus fueril conlradicere, analhema sil. Datum Alippi 1 marlis, aniio Armenioruin 1H7, et
Latinorum 1668.
Ego fraler JusTiNUNUS capucinus, mîssionarius apostolictis in Oriente, licèt immeritus, traduxi de verbo ad verbum hoc pr;eclarum fidei testimonium ex Arménie idiomate in Latinum.
AzARu episcopus. — Doni. Ecclesia; servus Dei decanus 40 martyriim. — Dom. Abraham sacerdos. — JoAN^ES episcopus. — Dom. Adeodatus sacerdos. — Dom. Theodorus sacerdos. — Dom. Cacha- DOUR sacerdos. — Gregorius episcopus. — Dom. Baptista decanus ecclesiae B. Virginis. — Dom. Sergius sacerdos.
Nous François B;iron, conseiller du roi, consul pour sa majesté très-chrélienne, et pour les sérénissimes étals de Nederlaiide en Syrie, Chypre et Caramanie, atfirmons et attestons que les sceaux et les seings ont été mis par les nommés en notre présence, à Alep, te 2 mars 161)8. Signé Baron, consul, et scellé.
ATTESTATION DU PATRIARCHE DES SYRIENS touchant la foi de leurs églises sur l'Eucharistie et autres arlicles. Testimonkim seu professio quorlimdum articulorwm apud nationem Surianam in Oriente.
In nomine Patris, et Filii, et Spirilûs sancti.
1" Cbristi corpus et sanguinem verè et realiter in Eucharistià conlineri firmiler credimus, non figuram tantùm ejus atque virlulem, ut quidam novi hœretici coinmenli sunt; 2" item panem et vinsm in verum Cbristi corpus et sanguinem realiler et substanlialiter vi divinœ consecralioiiis mutari atque converti, seu transsubslanliari , quod idem est; 5° Christum in Eucbaristiâ verè residentem latritc cultu adorari debere, et ita ab omnibus Ecciesiœ nostnie fidelibus adorari; 4° in sacra Lilurgià verè ac propriè dictum sacrilicium pro vivis et mortuis propitiatorium Deo offerri; 5° sanctos rectè à fidelibus coli et invocari ; 6° presbylerum non esse, qui ab episcopo impositionem manuum non acceperit; 7" licere Ecclesiae carnium escis ceriis diebus prohibere, et fidelibus statuta per annum jejunia indicere;8° conlra sentienies*pro baereticis et profanis haberi, seu excommunicari.
Hœc est, ac semper fuit, ecciesiarum nostrarum fides. Haiic acceptam à majoribus servamus et serva-
Lettre de M. Piquet, touchant la qualité des témoins qui ont signé les précédentes attestations.
bimus; nec ulla apud nos mentio ullorum ac memoria fuit aruiuando, qui aliter docuerint. Itii nos lestamur die 29 februarii 16C8.
Patriarcba nationis Snrianne Andréas. — Arcbiepisco-
pus naiionis Suriance Beuenam. — Curatus Abdella
et Choulac, naiionis Surianae. — Curatus Matouc,
naiionis Suriaruie. — Curatus Abdalle et Mouil,
naiionis Surianae. — Religiosus et sacerdos Jeho
nay, naiionis Surianœ. — Sacerdos Name, naiionis
Surian.Tc. — Sacerdos Benjamin Hanna, nationis
Surianœ. — Curatus Chaid^, nationis Surianse. —
Sacerdos Abdalla et Chau, naiionis Surianam. —
Sacerdos Abrahim , nationis Suriance. — Sacerdos
Abrahim et Sgair, nationis Surianse.
Nous François Baron, conseiller du roi, consul pour
sa majesté très-chrétienne, et pour les sérénissimes
états de Nederlande en Syrie, Cbypre et Caramanie,
affirmons ei attestons que les sceaux et les seings ont
été mis par les nommés en notre présence, à Alep, ce
premier de mars 1668 Signé Baron, consul, et scellé.
Monsieur, J'ai bien de la joie de voir que les attestations que j'ai fait venir vous ont satisfait aussi bien que ces messieurs pour qui elles sont destinées. Je tâcherai d'avoir les autres. L'on m'en a donné espérance; et j'en écrirai de nouveau. Ma crainte est qu'il y ait plus (le retardement que je ne voudrais pour leur satisfaction, et pour le gain de la cause qu'ils défendent avec tant de zèle et de force. L'on ne peut pas dire que les palriarchesetévéques qui ont signéces attestations avec les prêtres soient tous séparés de l'Église romaine. Quelques-uns se sont réimis depuis peu , et d'autres demeurent dans leurs erreurs jusqu'à ce qu'il plaise à Dieu de les en tirer par sa grâce. Mais je puis bien .issurer d'une vérité, que, dans les choses qu'ils ont signées, ils conviennenl tous, en sorte qu'encore aujourd'hui il n'y en a point qui ne soient prêts à signer et à soutenir celte créance , pour ennemis et séparés qu'ils soient de l'Église romaine. Au reste, si quel-
aitestations sont de notre communion, il faudrait en même temps accorder que tous les chrétiens, ou pour le moins les évêques et les prêtres d'Alep sont catholiques romains, ce que je voudrais bien au hasard de perdre toute créance sur ce poiiil-là auprès de messieurs de la religion prétendue réformée. Mais quoique depuis longtemps les missionnaires travaillent en ce pays-là à y élablir la foi dans la pureté , ils n'ont encore gagné qu'un fort petit nombre de chrétiens parmi les Giecs et les Arinéniens. Pour ce qui est des Syriens, à la vérité le patriarche est catholique et environ la moitié de ceux de sa nation, qu'on appelle autrement jacobiles. J'aurais une atteslalion du patriarche des Grecs d'Anliocbe, qui se tient tantôt à Alep et lanlôl à Damas; mais il est présentement en Moscovie, aussi bien que le patriarche d'Alexandrie ou du Grand-Caire : c'est le malheur qu'il y a en cette affaire. Pour ce qui regarde, etc.
A Lyon, ce il août 1668.
qu'un voulait soutenir que tous ceux qui ont signé ces
ACTE DE M. JANON, OBÉDIENCIER DE S.-JUST, touchant les attestations précédentes.
Jn nowine sanctœ et indmduœ Trinitatis. Amen.
Nos infra scripti îlugo Jannon régi chrislianissimo à sanctloribus consiliis, prcsbyler licèt indignus, et inagjius ecclesia; collegialie S. Jusli apud Lugdunum obedientiarius , ibidcmque Lugdunensis cleri oralor, notum facinms pra;sentibus et futuris , quôd disceplationum qu;e hocce tempore doctores cathoiicos cùm heierodoxis circa perpeiuam de sacrosanilâ Euchari-
stià, decpie admirabili panis atque vini in Chrisli Domini corpus et sanguinem transsubstanliatione tradilionem exercent, pondus conluentes , interque alia ralionum momenla, quibus ea res confie! splcndidè posset, palmarium illud fore arbilrali, si îonginquarum quoque genlium in eamdem cum Ecclesia catholicâ fidem demonslrarelur consensus, amicissinntm nobis civem Lugduncnscm clarissimum domiiium
TABLE DES MATIERES
Piquet, régis clirislianissimi consiliarium, etantehàc in Orientis p:\rlibus apiid Alepiim pro nalione Fiancicà consulem convenimiis ( virum utique de clirislianâ fide per iininensa propagandis apud infidèles barbares fovcndisque missionibus aposiolicis siippeditata sollicité auxilia, perque sacerdoliiiin qiiod jam religiosissiinè administrât opiimè, si quis alius, meritum ) enixèqne rogavimus, ut pro eâ zeli quà in Eoclesiam calholicani fervere noscitur magnitudine, apud Orientales populos ubi etiainnun» haud niediocris est ejus nominis gratia, sedulô ageret quatenùs ipsi certissimum ad nos suae circa pr;edictam traditionem fidei symboliim iransmitlerent. Quod quidem ille oflicium et tanlo anirno amplexus est, et lanlâ diligentiâ est proseculus, ut posl non niultos inde menses, et hoc ipso reparalsô perCiirisluin salulis hiunanse annol668, optatissimas nobis exullantibus litteras tradiderit ; unas quidem ab Armenoruni, ab Syroruin patriarcliâ, altéras suo cnjusque geniis idiomate atque charactere cxaratas; tertias ab Anliocheni Graicorum palriarchœ absenlis vicario generali Arabico stylo Grœcis moderiiis vulgato scripias. Onines autem ipsorum patriarcharum et vicarii generalis, ac etiam archiepiscoporum , episcoporum et sacerdolum complurium sigillis et subscriptionibus per locorum magislratus recognilis munitas, ac laiitiè interprelatas, quibus illi omnes idem se cuni Ecclesiâ calholicâ, quoad arliculum nunc per acalholicos impugnaium , credere confileniur. Thesaurum ilaque veritali asserendaî amplissimum iiacii, et opporlnnam cui committeremus sedem ac lidem exquirentes, insignem S. Gerniani à Pratis biblioihecam selegimus , lum quia et esteras Parisienses antiquitate vincit, et veterum monimentorum multitudine cedit paucis ; lum quia nec apud uUos alios quàm apud Benediclinos , qui pro divinà Eucharistise lide prin»i quondani stienuè decerlanles erumpenleni hseresim Berengarianam féliciter jugulàrunt, aptiîis aut securiùs deponi posse viderelur pigiius tantum ; postremô permovil nos congregationis S. Maurl , quà idem monasterium S. Gerniani lloret, sanclissima priscisque Ecclcsise moribus proxima disciplina , crudilio, et pietas singularis. Ea propter hâc die 29 men-
sis septembris anni currenlis 1668, S. Micliaelis archangeli, Ecclesi;c chrislianae tutelaris, et omnium angelorum festivis lionoribus sncrà, accersilis nobiscum nolariis apostolicis accessimus ad reverendissimum palrem domnum Bernardum Audeberlum congregationis ejusdern superiorem gcneraiem, in ipso S. Germani à Patris monaslerio cominoranlem, et pretiosum ejus (idei depositum commisimns, rogantes, et per eam quâ Ecclesix» sanc(;E obstriclus est fidem adjurantes, ut lanquàm singulareEcclcsi;e calholic;ie peculium et invicta lidei defensoribus nunc iu agone gloriosè pngnantibus arma in eâdem bibliotliecà velut in locuplete armamentario à modo ac deinceps in perpetuum asservanda curaret, decerneretque. Qui statim accitis in testimonium reverendis PP. regiminis ejusdern congregalionisassistentibus, monaslerii priore ac bibliothecario, sumniâ voluntate mullisque gratiis actis oblatum suscepit munus, et votis nostris adimplendis spontaneam fidem persanclè addixit, quo facto pr.Tesentem actum voluminis, quod prœdiclorum et aliorum id genus qu^ne aliundè colligenda speramus leslimoniorum custodia; compingendum curavimus, lertio folio insertum, et cliirographo sigilloque manuali nostris succinctum. Yoluimus insuper et rogavimus publicâ praedictorum notariorum apostolicorum recognitione ac manu firmari, et snpranominatorum pairum subscriptionibus muniri anno et die praedicits.
Jannon obedientiarius S. Jusli Lugdunensis.
F. Bernardus Audebert.
F. Benedictus Brachet. F. Claudius Martiw.
F. Antoine Espinasse. F. Lucas d'AcHERY.
Et nos Joannes Roger et Gasparus Hubert publia auctoritate aposloUcâ curiœque arcliiepiscopalis Parisiensis notarii jurait Parisiis commorantes subsignati , quia dictarum litterarum Iraditioni et receplioni interfuimus, ideb prœsens inslrumentum confecimus, ipsasque litteras, ne varientur, chirograpliis nostris consuetis obsignavimus. Actum in bibliotliecâ S. Gerniani à Pratis anno et die supradictis.
Hubert et Roger.
TABLE DES MATIERES