OBSERVATIONS MORALES SUR HOMERE
hominibus): Magna gloria homini queritur ex colloquio diuinOy sicut Moysi. Signalons aussi, à la fin de ïlliade, une sorte de moralité générale, qui est tout à fait dans l'esprit de Pétrarque et qui résume, d'ailleurs, assez bien les derniers chants si attristés du poème : Attende lector et mémento mortalium; opus humanum ab ira ceptum ac super bia in gemitum desinit ac sepiilcrum. -
Suivant son habitude, Pétrarque se sert des auteurs qui lui sont connus pour annoter son manuscrit. Voici la liste de ceux qu'il cite dans X Iliade :
Aristote. — F. 13, II, 204, passage qui peut être appliqué à la démocratie (oux flCYaôov TuoXuxoipavÎT)...): Hinc AB. Allusion à un chapitre célèbre de la Politique^ F. 176, XVIII, 109 (ooxe TtoXù yXuxicov [xAitoç xaxaXetCojjL^voio) : Ire dulcedo e/fera cuius AR. meminil*. F. 233', XXIV, 258: Huius AR, meminit. Eth. F. 240, XXIV, 693: Secundum opinionem AR,
Boèce. — F. 237': Seuerinus in Consolatione.
Chalcidius. — F. 1': Calcidius hec in TMmeum Platonis. ij^ cornmentarioK
Cicéron. — F. 4', I, 247; Nestor, Hoc Cicero meminit in Catone maiore, F. 15', citation du même traité. F. 35', IV, 288: Hoc est quod supra dixij ubi memoria parumper lapsus est Cicero in L de seneclute. F. 7, 8', 10: citation du De nal. deor.*. F. 11': Tullius Z^denat. rf., de Mercvriis mutlis agens, F. 56', 193': citation des Tusculanes. F. 80', IX, 189: Tange illud Catonis in OriginibuSj cuius Cicero in Tusculanis meminit,
Horace. — F 4', I, 262 (sur Nestor): Senex laudator temporis acti.
Juvénal. — F. 30', passage cité p. 362.
Lactance. — F. 28, III, 243: Huius ioci meminit Lactantius Inst. j^, R, quod scripsi 6° Eney. in Si fratrem Pollux, a, m. r.*.
Lucain. — F. 4' (livre I), f. 17' (l. III), f. 21' (l. VI).
Macrobe. — F. 7: 2* commenlario in sexlum Reip. F. 11' et 60 (sur la chaîne d'or, VIII, 19).
1. Cf. De ignor.^ Op. 1843 : Scio [Aristolelem] unitatem principatus posuisse, quam iam ante posuerat Homerus; sic enim ait, quantum nobis in latinum soluta oratione translatum est: Non bonum multitudo numinum; unus dominas sit, unus imperator.