‹ Pétrarque et l'humanisme (volume 3)Chapitre 96 sur 362 · ADDITIONS A SERVIUS · texte numérisé non relu

ADDITIONS A SERVIUS

L'érudition historique ef bibliographique de Pétrarque s'étale en ses annotations. Empruntons-en des exemples aux premiers feuillets :

F. 10, Servius rappelle la victoire de Varus sur les Germains, in Ed. VI, 6, et Pétrarque annote: Postea uero ab eisdam uictus et interfectus est, Meminit Suetonius, ac Florus. Extat in odis et elegans de hac re Flacci consolatio ad Virgilium. Vari autem multa mentio est apud losephum libro 6****. F. 11 ', rectification à Servius in EcL VIII, 13 : Laurus Cesarum atque uictorum est, hedera poetarum, sed et laurus. Unde Statius in y® AchilL : Cui géminé florent uatumque ducumque Certatim laurus, et cet.^ F. 17', sur Servius in Georg, I, 6 : Demateria huius glose, hoc est de mensibus et eorum ratione, multis uerbis agit Macrobius in j"" Satuma- Hum, De eadem extat liber singularis Ouidii Fastorum,

Plus curieuses sont les notes relatives aux connaissances géographiques de Pétrarque ; elles font bien voir à quel point l'auteur de Vltinerarium Sijriacum s'intéressait aux questions de topographie historique et à l'identification des noms anciens*. Parmi les exemples qu'on y peut recueillir, deux

1. Cf. f. 52: Varum accipe poetam qui Virgilio superuixity cuius et in Bucolicis est mentio 9* egloga, et apud Flaccum in Arle poelica. Alter fuit Varus dux belli ante Vir gilium extinctus, cuius et in eisdetn Bucolicis 6» egloga et apud eumdem Flaccum in Odis est mentio,

2. On comprend le mécontentement du lauréat du Capitole contre un commentateur qui refuse le laurier aux poètes. Cf. la même idée mise en vers (Epist. II, 11, v. 20-21) :

Florea uirginibus, sunt laurea serta [éd. certa] poetis Caesaribusque simuly parque est ea gloria utrisque,

3. F. 91', Aen, III, 163 {Est locus^ Hesperiam Graii cognomine dicunt); Servius: Ab Hesperio Hispaniae rege, uel Stella quam intuent petenies Italiam. P. : Hec opinio forte non postponenda est precedenti atque aliis quibuscumque de hac re. Ad quod arbitrandum mouecr, quia et hic et in j^ Eneidos, ubi idem uersus est [I, 530], innuitur imo asseritur hoc nomen a Grais ortum^ quibus procul dubio Hesperus ab Ytalia nasci uidetur. Àb eadem Stella suspicor et Yspaniam dici^ hoc autem intéresse, quia Ylalie nomen illud a Grecis, ut diximus, Yspanie uero ab Ytalis inditum 5t7, ob similem scilicet eiusdem stelle ex diuersis regionibus prospectum, quam sieut Grecis ab Ytalia^ sic Ytalicis ab Yspania apparet. Quod autem solo Hesperie nomine audito

sont dignes d'une attention spéciale ; ils attestent que Pétrarque possédait des cartes géographiques, peut-être destinées à la navigation, qu'il considérait déjà comme anciennes de son temps [carte uetustissime) et qu'il employait pour ses recherches. C'est à ces cartes qu'il fait allusion lorsqu'il parle des voyages qu'il accomplit par l'imagination : Consilium cepi ad eas terras non nauigio, non equo pedibusue per Iongissifnum iter, semel tantum, sed per breuissimam cartam saepe libris ac ingenio proficisci *, ita ut quotiens uellem, horae spatio ad eorum litus irem ac reiierterer, non illaesus modo, sed etiam indefessus, neque tantum cor pore integro, sed calceo insuper inattrito et ueprium prorsus, et lapidum, et lutiy et pulueris inscio^. Dans ces commodes voyages» notre poète, comme on va le voir, n'oubliait jamais la géographie de l'antiquité :

F. 95, Servius in Aen, III, 411 [Quia a contincnti, id est a Columna, usque ad Pharon tribus millibus distat) ; Pétrarque : Columpnam Messanam dicunt modérai, sed de hac apud autenticosnihil quod memi7ierunt legi. Est et Columpna regia in aduerso litore Ytqlie, non procul a Regio, cuius et Pomponius in Cosmographia et carte uetustissime meminerunt. De hac intelligitur hic : ait enim a continenti usque ad Pharon, quem constat esse in insula Trinacrie, ubi est Pelorus. F. 98', Aen. III, 531 (... templumque apparet in arce Mineruae) : Envrem sane circa locorum notitiam multa pariunt, atque hec inter cetera : regio7ium inaccessarum nostris hominibus longinquitas, nominum mutatio, scriptorum raritas obscuritasque eorumdemque nonnunquam dis^ scnsio, sed super omnia incuriositas ingeniorum ac segnities nichil omnino curantium nisi quod ante oculos est, Hinc

Ytalia intelligatuvy cum nominaturi Yspaniam addamus uUeriorem contigisse potuit uel ex nobilitate nominale prime, uel ex aucioritaie lingue primum nomen imponenlis. — F. 201, Aen, X, 708 (Vesulus,,, pinifer): Vesulus ligurie unde orilur Padus, Require Naturalem Ysloriam l. 3», c. 17°, el hoc uerum, non quod ail Vibius de monte, aut Pomponius de fonte,

1. De même, dans Am. Syr. : Te anima comitabor, écrit-il à Giovanni Mandello (Op. 556).

2. Sen, IX, 2 (Op. 854, avec la leçon charta). Je ne crois pas que le texte puisse être interprété autrement.

Page 1