Sic pour iinieui (Tusc. I, 27, Orelli-Baiter
PÉTRARQUE ET LES AUTEURS GRECS l8l
f. Ubi est ad lier ter c parumper hic quoqiie lapsuin memoria Ciceronem, qui iniiiriam raptiis Laomedonti factam dicit, nondiun forte tune nato, et non potins Troi Ganimedis patri. Idem iniiif: Oiiis de Ganimedis raptu dubitat quid poète tielint, et cet. Donnons encore un exemple de sa manière de raconter les légendes: F' I, I, 3 9 (Smithef, si quando tibi alacread teinplum ftidi), sur l'épithéte (^[jj.y^eu^ : Alias Murose. Fabula talisest. Cretensibus ad expîignandum temphim Apollinis projectis, ApoUo ipse per noctem mures innumeros in exercitum misit, qui habenarum et clipeorum armamenta corrodèrent et arcuum cordas. Quo facto coacti Cretenses infect o negocio rediere, et Apollinem Smitef, id est plénum muriuin dixerunt. Alii dicunt, cum sacerdos Apollinis maturescentem in campo messem haberet eamque murium turba consumeret, exoratîim a sacerdote Apollinem sagittis suis mures omnes deleuisse et ob id dictum Smithef, id est murium per secutorem. Quid uerius soliiat Apollo ipse, ut est in antiquo prouerbio \
Les remarques d'un caractère moral ont tenu, comme on peut s'y attendre, une sérieuse place dans la lecture de Pétrarque. En voici quelques-unes d'intérêt divers, recueillies sur les marges de V Iliade :
F. lo', II, 23 sqq., les paroles qu'Oneiros, sous la figure de Nestor, adresse à Agamemnon sont traduites ainsi par Léon ;
Dormis Atrei jili scJentifici equorum domitoris. Non oportet noctii quiescere consultorem uirttm, Cui populi sunt in cura et tôt hahent curare.
Pétrarque observe : Auditehoc reges sonino dediti acuentri. — F. 30', liï, 414, sur les menaces d'Aphrodite à Hélène (Non
I. V. f. 6', sur Jupiter ; f. 8', sur Saturne ; f. 9', sur Vulcain, etc. Il est inutile, je pense, d'indiquer que P. identifie rigoureusement les dieux grecs et les dieux romains ; il n'y pas si longtemps qu'on s'est avisé de les distinguer.
l82 PÉTRARQUE ET LES AUTEURS GRECS
me instiga misera, irata te reJiqiiam'), Pétrarque fait la réflexion suivante : His qui uitam omnem Veneri ac Jihidinihiis dedicariint nichiJ est graniusquam ah Jjis relinqiii, quod maxime aecidit semctiite, et inw seneetus est luaJa mors taJiuiu, iiiio etiani peior morte qualihet, diceiite satyrico \ — F. 3 1', IV 22 sqq., Homère indique que Pallas se tait, tandis que Héré exhale sa colère; aussitôt Pétrarque : Sapientia tacita, potentia prorumpit in uerba. — F. 59, VI, 352 sqq., les paroles d'Hélène à Hector sont ainsi appréciées par l'auteur du Can~oniere : More amantisirate, amatiim simid argiiit et excusât, cidpam démentie impiitans ac fortune. Un peu au-dessous, à la belle réponse d'Hector (363 sqq.), il s'écrie : Pia uerba et suos amantis et beJli periculum extimantis. — F. 113', XII, 237 spp. , en marge du discours d'Hector, au passage où le héros déclare vouloir combattre malgré les présages : Vir jortis spernit auguria. — F. 114, XIT, 236 ; la traduction porte : Huiiis [P. : Ioms^^ autem portentis confisi atqiie uirilms [P. : propriis]. Pétrarque a ajouté en marge; Nota duplicem bominis Jîduciam, altéra in Deo est, in suisuiribus altéra, sed prima securior. — F. 113, XII, 322 sqq. :
O amice, si certe hélium hoc fugiennis, Seinper iatn dehemus \ neque seuesceiites iniuiortalesqiie Esse...
La fin de la seconde ligne a été ajoutée par Pétrarque à la traduction inachevée, et il a mis en marge : Apta sententia ad incutiendum martios aculeos. — F. 142, XV, 230, il a annoté: £^6) dixi in dimidio dierum meorum: uadam ad portas inferi. — F. 237, XXIV, 5 14 (Et sibi a renibiis uenit desideriiim atqiie membris} : Passiones animi ex concretione corporis.
Dans le volume de Y Odyssée, f. 3, I, 135 : Ad superbos