‹ PétrarqueChapitre 47 sur 252 · Ep. sen., livre XII, ép. i et n · texte numérisé non relu

Ep. sen., livre XII, ép. i et n

■étudia l’obélisque, la basilique de Saint-Paul-hors-les-Murs, et déposa, dans son Iter romanum, ses observations épigraphiques et archéologiques h A Rimini, il admira la porte et le pont.

Dans une lettre souvent citée, mais encore inédite, Dondi pose, un ■des premiers, les données du problème si passionnément agité dans la suite sous le nom de Querelle des anciens et des modernes. Nous avons la bonne fortune de pouvoir placer sous les yeux du lecteur des extraits de sa dissertation, trop longtemps condamnée aux ténèbres. Le plaidoyer

— est-il nécessaire de l’ajouter, lorsqu’il s'agit d’un familier de Pétrarque ?

— est tout en faveur des anciens’. Plus loin, Dondi mentionne les séjours faits à Rome par un célèbre sculpteur italien, dont il oublie malheureusement de prononcer le nom1 2 * * 5.

Les connaissances épigraphiques de Dondi n’empêchèrent pas son ami Pétrarque de commettre une grosse erreur : en pleine ville de Padoue, il prit, pour l’épitaphe de Tite-Live, celle d’un des affranchis de la fille de cet historien '.

Un autre disciple et ami de Pétrarque, Lombardo délia Seta, ne se

1. Voy. le Corpus Inscriptionum latinarum, publié par M. Mommsen, t. VI, p. xxvn-xxvnr, et les Inscrip- .tiones christianœ urbis Romce, de M. de Rossi, t. II, p. 329-334.

2. « Romana in urbe... Ilia tantum pauca minus- -que magnifica que supersunt abunde testantur, nisi magne virtutis esse non potuisse illos qui eadem •decreverunt. Magnumque aliquid laude dignum gessisse illos quibus ilia in peremnem honorem et gloriam pro premio donabantur. Statuas dico que vel -ere conflato vel marmore cese usque in diem duravere presentem et frusta plurima passim jacencia -diruptarum statuarum. Arcusque marmoreos magni operis trihumfales et columnas insculptas grandium gestorum ystorias indicantes. Aliaque quam plurima generis hujus in honorem viris insignibus publiée fabricatas,vel quiapacem fundassent,vel quiapatriam imminentipericulo libérassent, vel imperium subactis gentibusampliassent, prout inaliquibus eorumlegisse

me meminet periclo li [sic) non sine quadam notabili voluptate et te similiter pretereuntem aliquando auguror notavisse et substitisse paulisper aliquo cum stupore ac inter temet forte dixisse : hec profecto

sunt magnorum argumento virorum. Talibus similia

ob similes causas hoc nostro evo non fiunt et quare putas nisi quia desunt tam hi qui ilia agant quibus talia premia debeantur, quam hi qui sic agentibus si forent faverent quo talia largirentur. » (Bibliothèque -de Saint-Marc, fonds latin, cl. xiv, 22.3, 5 et 58. Nous sommes redevables de la transcription de cette lettre curieuse à l’obligeance de M. le commandeur

Morpurgo, préfet de la Marciana.) — Cf. Morelli, Opérette , t. I, p. 3o2.

3. « De artificiis ingeniorum veterum quamquam pauca supersint si que tamen manent alicubi ab his qui ea in re sentiunt cupide queruntur et videntur magnique penduntur. Et si illis hodierna contuleris non latebit auctores eorum fuisse ex natura ingenio potiores et Artis magisterio doctiores. Edificia dico vetera et statuas sculpturasque cum aliis modi hujus quorum quedam cum diligenter observant hujus temporis artifices obstupescunt. Novi ego marmorarium quemdam famosum illius facultatis artificem inter eos quos tum haberet Ytalia, presertim in artifitio figurarum, hune pluries audivi statuas atque sculpturas quas Rome prospexerat tanta cum admiratione atque veneratione morantem, ut id referens poni quodamodo extra se ex rei miraculo videretur. Aiebant enim se quinque cum sociis transeuntem inde ubi alique hujusmodi cernerentur ymagines intuendo fuisse detentum stupore artificii et societatis oblitum substitisse tam diu donec comités per quingentos passus et amplius preterirent, et cum multa de ilia ru m figurarum bonitate narraret et auctores laudaret ultraque modum comendaret ingénia ad extremum hoc solebat addicere ut verbo utar suo, nisi illis ymaginibus spiritus vite deesset, meliores illas esse quam vivas ac si diceret a tantorum artificum ingeniis non modo imitatam fuisse naturam verum etiam superatam. » (Ibid.)

4. De Sade, Mémoires pour la vie de Pétrarque, t. Il I, p. 1 10.

Page 1