DEUXIÈME PARTIE. — CHAPITRE XXXIII
Il est même bon de remarquer, en passant, que les idées de plusieurs des Pères de l'Eglise les plus vénérés , sur la création des plantes, des animaux, et même de Thomme, reviennent à la première hypothèse. Suivant saint Augustin S la création de toutes choses a été instantanée; les six jours delà création sont allégoriques; leur anté-
1 De Genesi ad litteram imperfectus liber, c. 3. S B; c. 7, S ^B; c. 12, $36; De Genesi ad litteram, !. 15, S 29; IV. 33. S 51-52, V. 3, S 6; V. 5, % 12-13, S 23, $46. Dans le premier de ces passages, la question D*est que posée ; mais elle est tranchée nettement dans les autres^ surtout dans ceux que nous allons citer textuellement :
Quanquam ergo sine productiono temporis faciat, cui subest posse cum
volet, ipsae tamen natursc temporales motus suos temporaliter peragunt
Nam in ipsa ratione operalionem conlemplatus est in Spiritu sancto . qui dixit : Quimanet in œtemum, creavit muta simûl. Sed commodissime in illo libre, quasi morarum per inlervalla , factarum a Deo rerum digesta narratio est, ut ipsa dispositio, quas ab inferioribus animis contcmplatione slabili videri non poterat, per hujus modi ordinem sermonis exposita, quasi Istis oculis cemeretur. (De Gènes, ad litt. imperf. lib. c. 7, % 28.)
Non quia informis materia formalis rébus tempore prier est, curositu-
trumque simul concreatum , et unde fa»tum est, et quod factum est
Creator Deus non priore tempore fecit informem materiam, et eam postea per ordinem quarumque naturarum, quasi secunda consideratione, formavit : formatam quippe creavit materiam. Sed quia'illud unde fit aliquid, etsi non tempore , tamen quadam origine prius est , quam illud quod inde fit ; potiiit dividerescriptura loquendi temporibus quod Deus faciendi lemporibus non divisit Quamobrero, cum simul ulrumque Deus feceriti et materiam quam formavit, et tes in quas eam formavit, et utrumque ab scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque potuerit, prius illud unde aliquid factum est, quamitlud quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? {De Gènes.
fld/iW. ,I.15.S29.) Nec illos diès sicutistos solares, nec ipsaro operationem ita cogitare debe-
mus, quemadmodum nunc aliquid Deus operalur in tempore ; sed quemad-
modum operatus est unde inciperent tempora , quemadmodum operatus est
omnia simul , praeslans eis etiam ordinem , non intervallis tempornm , sed
connexione causarum. ut ea quse simul facta sunt senario quoque illius diei
numéro prassentato perficerentur. Non itaque temporali, sed causait ordine
prius facta est informis formabilisque maleries, et spiritalis et corporalis,
de qua fieret quod faciendum esset, cum et ipsa, prius quam inslituta est,
non fuisse!. (Ibidem, V, 5, S 12-13.)
3i0 rBlLOBOPHlB DB LA RATIIU.
riorité et leur pMtériorité rédproques. et edlea des diren actes de la création accomplis pendant ces ùx jours, ne sont point une antériorité et une postériorité' de temftt mais uneanlériorité et unepwtériorité purement lo^i^Hfl^ ou eautaUi, comme dit saint Augustin : ainsi, c'est logiquement, et non par un interralle de temps, que h création de la matière informe a précédé l'œuvre complète des six jours. Suivant le même docteur ' , d^ais
1 DeCeMMladUtlerm, 1, 33,S U-49: VI,1. S 1-S; VI, 3, S*: VI, 5, 1 7-8: Vi, 6, % 1011; VI,-10. t il; Tl, 11. S 18-19; VI. 19, S 90SS; VI, IS, f SMl: VI. 14-15, S 25-36; TI, 18, S 39. aiDe TriMaU , 111. 8, $ 13. En ca qni COQune l'homme, la qoeition D'est que posée dans un de ces pisugM. •« Cf lut. ad ait.. SI, I. S 1-S. Hais nou^ cilerons textuellement les pungniulva[iU,où elle est net le ment Iranchéecn ce qui concerne les plantes , les animaux et l'homme.
Nunc autem quia jam et consummata quailara modo, cl quodam modo lochoata sunl ea ipsa quEO conseqiienlibus evolvenda teinporibus primitus Peus omnia simul creavil, cum faceret muodum. consummata quîdem, qaia nihll habent llla in naluns propriis quibiis suorum lemporum cursus agunt, quod non in isljs [^niuaJiftfr factum sit; incboata vero, quoniam qujedamerant quasi semina Tuturorum per fxculi traclum ei occulto in manirc^tum locis congruis eierenda, i|)sius eliam scripturas verba salis ad hoc admonendum insigniler vigenl, si qiiis in eis OTigilet. (D« (i^nci. adlitt. VI. I), S 18.)
Consummasso quippe isia intelligiraus Ueum . cum creavit omnia simul ita perfecte. ut nihil ci adbuc in ordine temporum creandum easet. quod non hic ai> eo jam in ordine causarum crealum esset. (Ibidem, VI, il, S 19.)
Sicut autem in ipso grano invisibiliter erant omnia simul. qus per lenipora in arboreni surgcrent, ila ipsc mundus cogitaodus est, cum Deus simul omoiB creavil, babuisse simul omnia qux inilloclcum illo fada sunl, quao-
do bclua est dies, non solum cœlum cum sole cl luna el sideribus
sed eliaui illa qu» aquu et lerra produxit petentiaUter et caataliter , priuJ quam per temporum moras ila eiorirentur, quomodo nabis Jam nota siiot iawoptrilnuqaaDeiuatqitenme nperalw. (Ibidem , V, 23, $15.)
Sed ha9c aliter in verbo Oei. ubi ista non Tacla, sed xlerna sunt ; aliter in elemenlia mundi, ubi omnia, simul fecte. futurasunl; aliter in rébus, qux secuDdum causas, simul créais, non jam simul, sed auo quxqae tempore creantur, inquibus Adam, jam formatus ei limoet Dei (Istu anima tus, sicut