‹ Poésies françaises, latines et grecques de Martin Despois avec une introduction et des notesChapitre 19 sur 55 · LIBER QUARTUS · texte numérisé non relu

LIBER QUARTUS

I 1 CAd Paulam.

Calvus ait bene velle tibi, quia ducere te vult : Verum si vult hoc, vult tibi, Paula, male (‘).

Il — 1v

In Leonoram.

Cum tonat ingenti concussum murmure cœlum, Prosternit mœcho se Leonora suo.

Non tamen hoc suasit Leonoræ cæca libido, Sed timor immensus fulminis horrisoni :

Fulmen enim petit excelsa, at talis Leonora est, Hinc prostrata jacet, ne feriatur, humi {*).

(*) Cf. Anthol. Palat. IX, 52.

(? Despois se souvenait de l'apostrophe de Cicéron à Clodia (pro Cæœlio, xv): « Ex hisce tuis sumam aliquem, at potissimum minimum fratrem, -.. qui te amat plurimum ; qui, propter nescio quam, credo, timiditatem, et nocturnos quosdam inanes metus,

: HI — v

Dum vino abstinui, ob morbum.

Vinum dulce, vale, maligna febris Labensque in stomachum senile rheuma, Et jussus medici peritioris

Nostro discidio dedere causam.

Pro te, deliciæ meæ, meum mel, Decernunt ptisanam mihi bibendam (‘), Qua nil asperius meo palato,

Qua vis carminis et furor disertus,

Quîs olim placui poeta multis, . Arescent penitus, velut superbus Torrens, progenies nivis solutæ,

Quem sol sorbuit et noverca tellus.

Apollo pater, et novem Sorores,

Sic vestrum placet interire vatem,

Nullo crimine noxium reumve,

Vestri numinis at pium ministrum ?

Servate hunc igitur pium poetam :

Fac sit, Phœbe, procul maligna febris, Labensque in stomachum senile rheuma; Tunc postliminio redibit ad me

tecum semper pusio cum majore sorore Cubitavit. » À ce sujet, dans un traité plein de délicatesse /De la vraie et de la fausse beauté des ouvrages de l'esprit), Saint-Évremont a justement reproché à Cicéron l'emploi de cette équivoque. (*) Despois :

« To nricavrv rwdodvr To xeMov EXO Édwxa,

inquit Palladas, I. II, cap. 49, Antholog., ep. 7.» — Cette note vise évidemment la quantité du mot ptisana.

à POÉSIES LATINES. 117

Vinum, deliciæ meæ, meum mel:

Præceptum medici nihil querentis Antiquabitur, et, volente jure, Ingratam ptisanam omnibus quibus mens Et corpus valet haud magis feremus Quin longe faciemus usque missam.

Undam scilicet hordeumque mundum, Potum militibus cibumque turpem, Ignavis dabimus pigrisque, sed nos, Fortes et validi, sed et Tribuni

In castris quibus est Apollo Princeps, Perpotabimus usquequaque vinum.

Par pœna est siquidem scelusque compar Quendam armis sine militem invenire, Expertemque meri bonum poetam ().

IV — vrr

CAd Gauricum.

Remigia cum forte via (*) satis anxius irem, Fœmineum audivi, Gaurice, colloquium :

Una voce duæ detestabantur amorem, Atque puellarum Juxuriem indomitam ; Addebantque viros sinerent qui uxoribus ista Indignos vitæ conditione frui;

(1) Despois avait lu, sans doute, cette épigramme de l'Anthologie (Plan. 1], 47, 26; Palat. XI, 61) :

XOL5dv pot voalovrt maplorato Bnios avnp intpéc, Bexawv véxtap anerrduevoc ere 3° Üôwp rive: àvewilioc, oÙ8 * Ed yÔN Brtt mévoc mepônwv olvov "Ounpoc Een. (?) La rue Saint-Remy.

Postea sancibant leges, quas esse putasses Fulvii, Aristonymi, zelotypive senis.

Respexi quæ sic seous odissent et amorem :

Ilarum una senex, altera turpis erat (*).

V— x De Flora.

Zelotypum fugiens pulcerrima Flora maritum, In fluvium cursu præcipitante ruit;

Ille sequebatur districto cominus ense, Non secus ac timidæ trux lupus instat ovi.

Mox ubi vidit eam sinuoso vortice raptam, Ingemuit, talesque edidit ore sonos :

« En fugit ad mœchum! mortales ipse cavebam, » Et fluvius nostræ conjugis ardor erat! »

VI — xxvir

In larcham, ineptum ministri sui præconem.

Dulciloquo sacra verba Dei Matho (*) dum tonat ore, Juraque Pontificum destruit atque fidem :

« Est alius Samson, inquit Beglensis Jarchas, » Quippe Philistæas rumpit et ipse acies. »

Est alter Samson Matho, recte dicis, Jarcha : Maxilla hic hostes vincit, ut ille, asini.

(*) Voir Mellin de Saïint-Gelays, Huictain 32, p.121, édition de 1719; t. Il, p. 66, édition elzevirienne.

(?) Sous le nom de Matho, Despois paraît désigner ici Gilbert Primerose, qui était ministre de l’Église réformée à Bègles.

VII — x11

‘Huurdrxto.

Keïuevos Wèe pépos Savatou, fuñs uépos elulhéxtpov Eüvrt pépet doux, Savévr tépes (1).

VIII — xurv De Daniele Chamiero (?).

Optavi, fateor, Chamierum cernere, quippe Qui Bellarminum vincere posse putat.

Invisi; verum, præ pondere ventris obesi, Non mihi sic doctor vius ut esse gulo.

Vix ingressus eram, vix sede utrumque locarat Primrosa qui socium foverat hospitio :

Dum loquimur, fumos vini exalante cerebro, [vere in somnum præcipites oculi.

Addidit immanes rhoncos, quos edere par est Tam vastum guttur. Et Chamierus is est!

O tales hostes habeat rogo Bellarminus Sponsaque {(quam Princeps protegit ille) Dei, Qui, quando fuerit fidei de rebus agendum, In somnos abeant somnia uti referant!

(*) Je trouve dans les poésies grecques de J. Camerarius (Basil. 1538, p. 109) ces deux pièces que Despois pouvait avoir sous les yeux :

Eiç ypaphv ÊE nuioclac vexpoU aépatoc.

Eos En Gelirepbc, at aprorepdc Exdavatwbels, Ecrnxa Booténe EvVOaûs Geyua que.

etç td avté.

"Ev uépoç wôs Bloc, Oavarou 8 ‘ Erspov uépos Épavn mât yao Eat Bpotoïic avr Biou Bavaro.

(*) Voir, sur Chamier, la curieuse étude de M. Ch. Read.

IX — xLv

In Porciam.

Sic nos Porcia Rufa diligebat

Ut supra nihil esse posset, atqui, Postquam nos odio Vatiniano (') Versutos, varios et impudicos Mores odimus improbæ Marullæ, Quam plus Porcia amat suis ocellis, Odit Porcia nos, velut Marulla,

. Et nos posthabuit suæ Marullæ, Nam jactura minor videtur esse Nostri quam vetulæ suæ Marullæ.

Ergo Porcia cum sua Marulla Æternum valeat. Sed ad Marullam Nobis confugientibus manet spes Amores iterum redintegrare, Rogemus modo pessimam Marullam!.… O Cœli! ut furiam rogemus illam!

Certe malo ego Porcia carere Quam simul vetulam pati Marullam.

Multum diligo Porciam venustam, Ast odi magis horridam Marullam.

X — xLVvI

De cane venatica, cui Capræ nomen, Rauzani, apud Petiteum. |

Îte procul teneræ, proc hac a fronde capellæ, Heic siquidem Capram florida gleba tegit

() Cf. Catulle, XIV, 3.

POÉSIES LATINES. 121 Nec nomen Capræ, nec stirps canis impediit quin Servaret casti fœdera conjugii :

Huic contempta canum turba est exosaque semper Lectus dilectusque unicus huic canis est.

Ï nunc, et laudes cane turturis; an cane turtur Est melior, cui nil carius est thalamo?

O meretrix! sanctum vel ab hac cane disce pudorem, Quæ genus et nomen leniit ingenio (!).

XI — xzvir CAd Porciam.

An te, Porcia, non amare possum,

Ni tecum quoque diligam Marullam ?

. Nimirum petis exigisque semper

Iud, ut mihi cum tua Marulla

Pulcre conveniat : misella, nescis

Quos astuta dolos Marulla nectat!

Illa, quam tibi credis esse amicam,

Non amat, mihi crede, sed maligne

Curiosula cogitationes

Tuas scire cupit tuosque amores,

Ut tyrannide te sua gravatam

Pro libidine verset huc et illuc.

Hinc exosa mihi Marulla jure est

A te quod cupiat coli et timeri.

Mittam ut vipereæ venena linguæ,:

Nec non cætera quæ referre nolo.

Quis non oderit improbam Marullam,

Quæ canis tua mî videtur esse,

Sic hæret lateri imminetque mensæ?

(?) Comparez l'épitaphe deTurpiliadans Pontanus (Tumul. Il, 6).

te

tm

Blanditur, fateor, tibi, sed et clam Formæ detrahit, invidetque dotes Quas in te Venus et Minerva fudit, Canis fœda, canis nocens, canis trux.

Et vis, Porcia cara, me Marullam, Cum sit talis, amare corde toto!

Îmo te nequeo videre, mi sol,

Nec dulci alloquio levare curas,

Nisi colloquar ipse cum Marulla, Quæ certe est odiosa mi magis quam Atri Jjanua Ditis (‘), aut Medusa!

O duræ laqueos necessitatis!

Sed cum sic placeat tibi, obsequendum.

At Deos rogo ne propheta fiam :

Prædixi siquidem tibi, meum mel, Tempus adfore, ni Dii resistant, Quo te, Porcia, pœnitebit ejus Amoris nimii, sciesque demum Verum, quod mihi sæpius negasti :

Quivis tertius est nocens amori.

XII — xzvur

In zelotypum.

Clam vir zelotypus mea dictaque factaque ridet, Observans nutus conjugis et faciem;

[la quidem ridet, sed technas ridet et artes Queis conflare odium mî putat hic fatuus (*);

() Allusion au vers d'Homère (Jliade, IX, 312-313) :

"EXpès yap por xeïvos épax ’Aïôxo mÜXratv, 66 X° Etspov pÈv xeï0n Evi ppeoiv, do BE Barn.

(*) CF. Catulle, LXXXIIT ; et, pour la fin, Martial, Epigr. L, 1v, 6.

Interea simulat vanis se credere nugis

Porcia, quas referens risit et hæc cecinit : « O illum ingratum qui sic te rideat, a quo

» Arguti nasum rhinocerotis habet! »

XIII — Lx

Tumulus Stephani Desposii patris.

Hoc jacet Stephanus pater sepulcro.

Quid quæris titulos magistratusque ?

Plebeius fuit is, sed in Senatu Procurator honestus, est tamen quo Hoc tali tumeam parente natus :

Vitam scilicet innocenter actam

Mors tam pulcra secuta tam quieta est, Ut nullus dubitet patrem beatum

Ad Cœli superas migrasse sedes.

O quæ nobilitas tibi, viator,

Hac mea generosior videtur,

E Cœlo peto qui genus patremque (!)?

.. XIV— Lx De Schoppio et Scaligero.

Scaliger a Burden, a Munster Schoppius audit (°), Et Fuimvs Trozs sumit uterque sibi.

Hic Italis, Batavis verax est ille : paternam,

(*) On sait en quelstermes délicatement reconnaissants Horace, fils d’un huissier-priseur, rappelait, lui aussi, les mérites et les vertus de son père, et en tirait gloire devant Mécène (Sat. I, 6).

(*) Voir les notes de Bayle, à l’article Scioppits de son Dictionnaire.

Ut dicunt, ambo deseruere fidem.

Inter eos inimicitias paritas facit : ambo Heroes, nati patribus eximiis

Qui multas animas misere ad Tartara : namque Hic vespillonis filius, hic medici (‘.

"XV — Lxx

De Seipso.

Adhucne vivis, Ô miselle Desposi, Postquam puella te levem putat fungum, Puella trux et insolenter ingrata,

Quam diligebas, alme Juppiter;, quantum!

Plus quam tenellum cara mater infantem, Cui lac jocisque basiisque conditum Præbet papillis, molliter manu mulcens.

At illa trux puella, proh vices fati!

Tua cui voluntas et Cupido jus in te Dedit necis vitæque, sævit irata,

Datis abutens; atque iniqua condemnat Mores, amores et pios et insontes :

Tenetque vita te miselle Desposi!

Quondam levamen illa dulce flammarum Et vita vita carior relinquit te,

Adhucque vivis, ô miselle Desposi! (*)

(4) Cette pointe est empruntée à l’épigramme suivante de Martial ([, 48) :

Nuper crat medicus, nunc est vespillo Diaulus; Quod vespillo facit, fecerat et medicus.

(3) Cf. Catulle, LIT.

Page 1