LIVRE III BIENS. SECT. II. CRÉANCES
exiger d'un autre la réparation, son évaluation, œstimatio, l'appréciation des dommages-intérêts, id quod interest, se fait différemment suivant les circonstances, tantôt, et c'est la règle ordinaire, au moyen d'une liquidation et taxation judiciaire ; tantôt, exceptionnellement dans certains cas , au moyen de l'affirmation assermentée de la personne qui demande l'indemnité, jusjurandum ou juramentum in Jitem. Ce dernier mode d'évaluation suppose toujours un dolus ou une lata culpa de la part de celui qui est obligé à réparation, et en outre certaines particularités dans l'acte obligatoire.
Quod quis ex sua culpa damnum sentit, non intelligitur damnum sentire. Pompon., fr. 203, D., l, 17, De reg. jur.
Nemo damnum facit , nisi qui id fecit , quod facere jus non habet. Paul., fr. 151, D., eod.
Quae fortuitis casibus accidunt, quum praevideri non potuerint ( in quibus etiam aggressura latronum est ) , nullo bonae fidei judicio praestantur. Alexander, c. 6, C. , iv, 24, De pigneratitia act.
Si quis autem eam, quam sine dote uxorem acceperat, a conjugio suo repellere voluerit, non aliter ei hoc facere liceat, nisi talis culpa intercesserit, quae nostris legibus condemnatur. Justinianus, c. 11, § 1, C, v, 17, De repadiis.
Lata culpa est nimia negligentia, id est, non intelligere, quod omnes intelligunt. Ulpianus, fr. 213, § 2, D., l, 16, De verb. sign.
Quod Nerva diceret, latiorem culpam dolum esse, Proculo displicebat, mihi verissimum videtur. Nam et si quis non ad eum modum, quem hominum natura desiderat, diligens est, nisi tarnen ad suum modum curam in deposito prœstat , fraude non caret. Nec enim salva fide minorem iis , quam suis rebus , diligentiam praestabit. Celsus, fr. 32, D., xvi, 3, Dcpositi.
Haec actio dolum mal um duntaxat exigit; lata culpa
plane dolo comparabitur. Ulpianus , fr. 1 , § 1 , D., xi , 6, Si mensor.
In lege Aquilia et levissima culpa venit. Idem, fr. 44, pr., D.f ix , 2 , Ad legem Aquiliam.
In rebus commodatis talis diligentia praestanda est , qualem quisque diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet. Ita, ut tantum eos casus non praestet , quibus resisti non possit. Gai., fr. 18, pr., D., xin, 6, Commodati vel contra.
Contractus quidam dolum malum duntaxat recipiunl, quidam et dolum et culpam — ; sed haec ita, nisi si quid nominatim convenit, vel plus, vel minus, in singulis contractibus ; namhoc servabitur, quod initio convenit; legem enim contractus dédit; excepto eo , quod Celsus putat , non valere , si convenerit , ne dolus praestetur; hoc enim bona? fidei judicio contrarium est ; et itâutimur. Ulpiantis, fr. 23, D.,.l, 17, De reg. jur.
Culpa autem abest , si omnia facta sunt , quae diligentissimus quisque obseivaturus fuisset. Gai., fr. 25, § 7, D., xix, 2 , Locati.
Socius socio etiam culpae nomine tenetur, id est, desidise atque negligentia?. Culpa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est; sufficit etenim, talem diligentiam communibus rebus adhibere , qualem suis rebus adhibere solet. Idem, fr. 72 , D., xvii , 2 , Pro socio.
In actionibus in rem et in ad exhibendum et in bonae fidei ju-
diciis in litem juratur Sed in his omnibus ob dolum solum in
litem juratur, non etiam ob culpam; haec enim judex aestimaf. Marcianus, fr. 5, D., xn, 3, De in litem jurando.
De l'obligation de payer des intérêts.
Dig-, üb. xxn, tit. 1 , De usuris et fructibus et causis et omnibus acces-
sionibus et mora.
Cod., lib. iv , tit. 32 , De usuris.
U ne peut être question d'une véritable obligation de paver des intérêts que pour les dettes d'un capital, c'est-à-dire quand on doit une certaine quantité de resquœ numéro, pondère, vel mensura consistunt. Car c'est de ce capital, sors, caput, que le débiteur doit payer les intérêts, usurae, fœnus, comme une sorte dè loyer pour l'usage, usus, du capital, qu'il a