LIVRE III. BIENS. SECT. II. CRÉANCES
Dit furtum résultent deux actions.
Il existe d'abord une action tendant simplement à une indemnité pour le dommage pécuniaire que renferme nécessairement le vol , action qui , par conséquent, ne compète qu'au propriétaire quia souffert du vol , contre le voleur lui-même et ses héritiers : c'est la condictio furtwa , qui a pour but la restitution de la chose volée, ou de sa valeur.
Il existe, en outre, à raison de l'acte même de voler, X actio furti. Cette dernière, qui est l'action propre du délit, et qui est, par conséquent, d'une nature infamante, appartient à toute personne ayant un intérêt honnête à ce que la chose ne fût pas volée , contre le voleur et tous ses complices. Comme action purement pénale, elle tend au payement d'une peine privée, du quadruplum ou du duphtm, suivant que le vol était un manifestum ou nec manifestum furtum. D'après le plus ancien droit romain , le manifestum furtum était même puni d'une peine capitale, car le voleur, après avoir été battu de verges, était assigné, addictus , à la personne lésée. Le dr&t prétorien a substitué à cette peine celle du quadruple.
Les autres distinctions du furtum en conceptum , oblatum , prohibkum et non exhibitum , suivant lesquelles Y actio furti était diversement modifiée quant à la personne du défendeur et à la peine encourue, ont disparu dans le nouveau droit.
Furtum est contrectatio fraudulosa, lucri faciendi gratia, vel ipsius rei, vel etiam usus ejus possessionisve, quod legenaturali prohibitum est admittere, § 1, I. , iv, 1, De obligationibus, quœ ex delicto nascuntiu\
Abolita est quorundam veterum sententia existimantium , etiam fundi locive furtum fieri. § 7, I., n, 6, De usucapione.
Furtorum autem duo sunt gênera , manifestum et nec manifestum. Nam conceptum et oblatum species potius actioms sunt furto cobaerentes, quam gênera furtorum, sicut inferius apparebit.
Manifestus fur est, quem Graeci eV auxoswpw appellant, nec solum is, qui in ipso furto deprehenditur, sed etiam is, qui in eo loco deprehenditur, quo furtum fit. Immo ulterius furtum manifestum est extendendum , quamdiu eam rem fur tenens visus vel deprehensus fuerit, sive in publico, sive in privato, vel a domino, vel ab alio, antequam eo pervenit, quo déferre, vel deponere destinasset. Sed si pertulit, quo destinavit, tametsi deprehendatur cum re furtiva, non est manifestus fur. Nec manifestum furtum quid sit, ex iis, quse diximus, intelligitur. Nam quod manifestum non est, id scilicet nec manifestum est.
Conceptum furtum dicitur, quum apud aliquem testibus prœsentibus furtiva res quaesita et inventa sit; nam in eum propria actio constituta est, quamvis fur non sit, qiuc appellatur concepti. Oblatum furtum dicitur, quum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit, eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data fuerit , ut apud te potius , quam apud eum , qui dederit , conciperetur. Nam tibi , apud quem concepta sit , propria adversus eum, qui obtulit, quamvis fur non sit, constituta est actio, quee appellatur oblati. Est etiam prohibiti furti actio adversus eum , qui furtum quœrere testibus prœsentibus volentem prohibuerit. Praeterea pœna constituitur edicto praetoris per actionem furti non exhibiti adversus eum, qui furtivam rem apud se quaesitam et inventam non exhibuit. Sed hae actiones, id est, concepti , et oblati , et furti prohibiti , nec non furti non exhibiti , in desuetudinenÄbierunt. Quumenim requisitio rei furtivaehodie secundum veterem observationem non fit, merito ex consequentia etiam prœfatœ actiones ab usu com muni recesserunt , quum manifestissimum est, quod omnes, qui scientes rem furtivam susceperint et celaverint, furti nec manifesti obnoxii sunt.
Pœna manifesti furti quadrupli est, tam ex servi persona, quam ex liberi, nec manifesti dupli. § 3-5, I. , iv, 1, De oblig. quœ ex delicto nascuntar.
Furti actio , sive dupli , sive quadrupli , tantum ad pœna? persecutionem pertinet. Nam ipsius rei persecutionem extrinsecus "habet dominus, quam aut vindicando, aut condicendo potest auferre. Sed rei vindicatio quidem adversus possessorem est, sive fur ipse possidet , sive alius quilibet ; condictio autem adversus furem ipsum heredemve ejus , licet non possideat , competit. §19,1, eod.
Furti autem actio ei competit, cujus interest, rem salvam esse, licet dominus non sit; itaque nec domino aliter competit, quam si ejus intersit, rem non perire. § 13, I. , eod.