LIVRE III. BIENS. SECT. II. CRÉANCES
contre l'injuriant X injuriarum actio œstimatoria , tendant à une peine pécuniaire proportionnée à la grandeur de l'offense personnelle, contumelia , dans chaque cas particulier d'injure, peine dont l'estimation doit être faite équitablement par l'injurié lui-même. Cette action rend infâme celui qui est condamné.
Ainsi se trouve en quelque sorte complété, par cette théorie de l'injure , le système romain des délits.
Generaliter injuria dicitur omne , quod non jure fit, specialiter alias contumelia, quae a contemnendo dicta est, quam Graeci ôêptv appellant, alias culpa, quam Graeci aSîxr,ua dicunl , sicut in lege Aquilia damnum injuria datum accipitur, alias iniquitas et injuslitia, quam Graeci âoixiocv vocant. Quum enim praetor, vel judex non jure contra quem pronuntiat, injuriam accepisse dicitur.
Injuria autem committitur non solum, quum quis pugno pulsatus, aut fustibus caesus, vel etiam verberatus erit, sed etiam, si cui convicium factum fuerit, sive cujus bona, quasi débitons, possessa fuerint ab eo , qui intelligebat, nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicujus libellum, aut carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo feeerit, quo quid eorumfieret, sive quis matremfamilias , aut praetextatum , praetextatamve assectatus fuerit, sive cujus pudicitia attentata esse dicetur; et denique aliis pluribus modis admitti injuriam, manifestum est.
Pœna autem injuriarum ex lege XII Tabularum , propter membrum quidem ruptum , talio erat , propter ossum vero fractum nummariae pœnae erant conslitutae, quasi in magna veterum paupertate. Sed postea prsetores permittebant ipsis, qui injuriam passi sunt, eam aestimare, ut judex tanti condemnet, quanti injuriam passus aestimaverit , vel minoris, prout ei visum est. Sed pœna quidem injuria?, quae ex lege XII Tabularum introducta est, in desuetudinem abiit; quam autem praetores introduxerunt, quae etiam honoraria appellatur, in judiciis frequentatiu . Nam secundum gradum dignitatis vitaeque honestatem crescit, aut minuitur aetimatio injuria?. Pr., § 1, 2 et 7, 1., iv, 4, De înjuriis.
396 DEUXIÈME PARTIE. EXPOSIT. SYSTÉM. § ISO.
TITRE IV
Des obligations qui naissent quasi ex delicto ou maleficio.
Jnst.y lib. iv, tit. 5, De obllgationibus quœ quasi ex delicto nascuntur ; — tit. 8, De noxalibus actionibus ; — tit. 8, Si quadrupes pauperiem fecisse dicelur.
Dig. y lib. l, tit. 13, De extraordinariis cognitionibus et si judex litem
suam fecisse diceretur.
Dig., lib. ix, tit 3, De his qui effuderint vel dejecerint . Dig.f lib. XLVir, tit. 5, Furli adversus nautas , caupones et stabularios. Dig. y lib. il, tit. 9, Si ex noxali causa agattir. Dig. y lib. ix, tit. 1, Si quadrupes pauperiem fecisse dicatur.
On range sous cette rubrique , d'abord des actes qui lèsent réellement le droit d'autrui, par dol ou par faute , ou qui , du moins , menacent de le léser , actes qui engendrent pour celui qui les a commis une obligation de réparer le dommage ou de payer une peine privée, mais qui ne rentrent pas dans la notion des de lie ta proprement dits , uniquement parce que cette notion est historiquement limitée aux quatre infractions déterminées, dont nous avons traité cidessus. Il faut ranger en outre sous cette rubrique les cas où, d'après des dispositions légales, un individu est personnellement responsable pour certains actes nuisibles d'un autre homme et même d'un animal. On suppose en effet toujours , dans ces derniers cas , le concours d'une sorte de culpabilité de la part de celui qu'on présente ici comme obligé , et c'est ce qui justifie l'admission d'une obligatio quasi ex delicto.
Les exemples qu'offrent les Institutes de Justinien sont les suivants :
4° L'action du plaideur lésé contre le judex qui litem suam fecit, c'est-à-dire qui lui a fait tort, par