LIVRE IV. DROIT DE FAMILLE
Nuptise consistere non possunt, nisi consentiant omnes, id est, qui coeunt, quorumque in potestate sunt.
Nuptias non concubitus, sed consensus facit. Ulpian., fr. 30, D., l, 17, De reg. jur.
Dum tarnen filiifaniilias et consensuin habeant parentum , quorum in potestate sunt. Nam hoc fieri debere, et civilis et naturalis ratio suadetin tantum, ut jussum parentis prœcedere debeat. Unde quaesitum est , an furiosi filia nubere, aut furiosi filius uxorem ducere possit?quumque super filio variabatur, nostra processif decisio, qua permissum est , ad exemplum fdise furiosi, filium quoque posse, et sine patris interventu, mafrimonium sibi copulare, secundum datum ex constitutione modum. Pr., I. i, 10, Denu.pt.
Fiançailles, sponsalia.
Dig-., lib. xxin, tit. 1, De sponsallbus.
Cod., lib. v, tit. 1 , De sponsallbus et arrhis sponsalitiis et proxeneticis.
Des fiançailles, sponsalia, servent ordinairement de préparation, d'introduction au mariage;, mais elles ne sont point essentielles pour sa validité. Elles ne constituent point une obligation juridique de contracter le mariage ainsi convenu, en ce sens qu'un fiancé puisse contraindre l'autre à l'épouser. Chacun des fiancés, au contraire, reste libre de dissoudre, à son gré, les fiançailles, ce qui n'est qu'une conséquence logique du principe qu'un mariage même déjà contracté peut cesser à volonté , par la renonciation d'un seul époux. Toutefois, celui qui conclut de nouvelles fiançailles avant que les premières aient été dissoutes encourt Xinfamia, d'après l'édit du préteur. En outre, quand les fiancés se sont fait des présents en cette qualité, arrha sponsalitia % ante nuptias donatio, celui qui , sans motifs suffisants, donne lieil à la dissolution des fiançailles est légalement
426 DEUXIÈME PARTIE. EXPOSIT. SYSTÉM. § 163.
frappé de certaines pertes pécuniaires , consistant en ce qu'il ne peut répéter ce qu'il a donné, tandis qu'il est tenu de restituer le double de ce qu'il a reçu.
Sponsalia sunt mentio et repromissio nuptiarum futurarum. Florentinus, fr. i, D., xxiii, i, De sponsalibus .
Alii desponsatae renuntiare conditioni et nubere alii non prohibentur. Dioclet. et Maxim., c. 1, C, v, 1, De sponsal.
Infamia notatur.... qui bina sponsalia in eodem tempore constituta habuerit. Julian., fr. 1, D., in, 2, De his qui notantur infamia.
Jubemus ut, vel.... in potestate patris degentes, vel ullo modo proprii juris constituti tanquam futuri causa matrimonii aliquid sibi ipsi, vel consensu parentum mutuo largiantur, si quidem sponsus, vel parentes ejus sortiri filium noluerint uxorem, id, quod ab eo donatum fuerit, nec repetatur traditum, et si quid apud donatorem resedit , ad sponsam et heredes ejus summotis ambagibus transferatur. Quod si sponsa, vel is, in cujus agit potestate , causam non contrahendi matrimonii pra?buerit, tune sponso ejusque heredibus, sine aliqua diminutione, per condictionem , aut per utilem actionem in rem , redhibeantur. Quae similiter observari oportet, et si ex parte sponsae in sponsum donatio facta sit. Constantin., c. 15, C, v, 3, De donat. ante nuptias.
Effets du mariage en général.
Dig. , lib. xxiv, tit. 1, De donationibus intervirum et uxorem.
Cod., lib. v, tit. 16, De donationibus inter virum et uxorem et a paren-
tibus In liberos f actis, et de t atihabitione. Dig., lib xxv, tit. 2, Rerum amotarum.
Cod., lib. v, tit. 21 , Berum amotarum.
Le consortium totius vîtse, qui , suivant le point de vue des Romains, doit résulter de tout mariage , désigne une certaine association, une certaine unité purement morale des personnes, et n'a trait immédiatement qu'à l'étroite communauté de vie des