‹ Précis d'un cours sur l'ensemble du droit privé des romainsChapitre 35 sur 262 · LIVRE I. PRINCIPES GÉNÉRAUX. § 56. 1G · texte numérisé non relu

LIVRE I. PRINCIPES GÉNÉRAUX. § 56. 1G

aplanir la voie à ce procès : quœ prsejudicium faeiunt aliis actionihus. De là le nom <Y actiones prœjudiciaies, ou de prœjudicia , par opposition aux aciiones ordinaires ou judicia proprement dits.

Ornnes autemactiones aut civiles dicuntur, aut honoraria?. Ulpianus, fr. 25,, § 2, D., xliv, 7, De obl/g. et act.

Actionum autem qua?dam bona? fidei sunt, qua?dam stricti juris. Bona? fidei sunt ha? : ca?t.

In bona? fidei judiciis libéra potestas permitti videtnr judici , ex bono et aequo sestimandi, quantum actori restitui debeat. In quo et illud continetur, ut, si quid invicem praestare actorem oporteat , eo compensato , in reliqt.il ri is, cum quo actum cm , debeat condemnari. Sed et in stricti juris judiciis ex rescripto Divi Marci, opposita doli mali exceptione, compensatio induce batur. § 28 et 30, I., iv, 6, De act. Çonf. Gai., iv, § 61 .

In bis (bona? fidei judiciis) quidem judici nullo modo est injunctum, compensationis rationem habere; neque enim formula1 verbis praecipitur. Sed , quia id borne fidei judicio convenions videtur, id officio ejus contineri creditur. Gai., iv, § 63.

Pra>terea quasdam actiones arbitrarias, id est ex arbilrio judicis pendentes appellamus, in quibus, nisi arbitrio judicis is, cum quo agitur, actori satisfaciat, veluti rem restituât, vel exhibeat, vel solvat, vel ex noxali causa servum dedat, condemnari debeat. ... In his enim actionihus et ca?tei is similibus permittitur judici, ex bono et a?quo, secundum cujusque rei, de qua actum est, naturam, aestimare, quemadmodum actori satisfieri oporteat. § 31, I., iv, 6, De action.

Nonnunquam evenit , ut , cessantibus judiciis produis et vulgaribus actionihus , quum proprium nomen invenire non possumus, facile descendamus ad eas, qua? in factum appellantur. Papiniaxüs, fr. 1, pr., Ü., xix, 5*, De prœscriptis verb.

Sed eas quidem formulas, in quibus de jure quœritur, in jus conceptas vocamus ; quales sunt , quibus intendimus , nostrum esse aliquid ex jure Quiritium , aut nobis dari oportere, aut pro fure damnum (decidi oportere), in quibus juris civilis intentio est.

Ceeteras vero in factum conceptas vocamus , id est, in quibus nulla talis intentionis conceptio est, sed initio formula?, nominato eo, quod factum est, adjiciuntur ea verba, per qua? judici damnandi absolvendive potestas datur. Gai., iv, § 45 et 46.

La litis contestatio.

Cod., lib. m, tit. 9 , De litis contestatione.

Le but de toute la procédure in jure, devant le magistrat, était de donner à ce dernier un aperçu de l'état de l'affaire et des points qui avaient de l'importance pour la décision , afin qu'il pût régler, en conséquence, la procédure introductive. Les deux parties, le demandeur et le défendeur, devaient donc comparaître devant le magistrat, pour s'expliquer sur leurs prétentions et contre-prétentions, en tant que relatives au procès actuel. Ces explications données, et le point litigieux ainsi fixé, le magistrat délivrait la formule, instruction adressée au juge. Par là s'opérait le passage du jus au Judicium , et l'on disait alors : lis ordinata est, judicium, ordinatum est. L'acte final du jus était la litis contestatio, qui était précisément destinée à marquer d'une manière tranchée et solennelle ce passage du jus au judicium. Elle consistait originairement en ce que les deux parties appelaient solennellement des témoins pour les actes qui viennent d'être décrits : de là cette dénomination.

Même après que Yordo judiciorum prwatorum eut cessé , la litis contestatio subsista néanmoins comme une phase importante dans la procédure civile. C'est le moment où le défendeur, répondant, devant le juge, au nouvel exposé que le demandeur lui fait oralement de sa prétention, allègue les moyens qu'il croit devoir lui opposer. Cet instant de la litis contestatio mérite de fixer l'attention, comme étant, à proprement parler, le commencement du procès,

Page 1