CONCLUSIONS DE JEANNE DE FRANCE CONTRE L’EXAMEN CORPOREL

Anno Domini miüesimo quadringentesimo nonagesimo octavo, die dominica, décima quarta mensis octobris, providus vir magister Franciscus Betboulat, sollicitator domine Johanne de Francia, ac pro et nomine ipsius , nonnullas raciones seu scripturas , coram nobis , Philippo , presbitero cardinali Cenomanensi, Ludovico Albiensi et Fernando Septensi episcopis, judicibus in hac parte delegatis in causa nuilitatis matrimonii inter christianissimum dominum nostrum Ludovicum Francorum Regem, actorem, ex una, etipsam dominam Johannam de Fran-

PROCÈS DE DIVORCE DE LOUIS XII

cia, ream, ex altéra, partibus, mota et pendente, produxit et exhibait sub tenore et forma sequentibus.

n Ut per vos, reverendissimum ac reverendos patres et Dominos, dominos, Philippum, miseracione divina tituli Sancti Pétri et Marcellini cardinalem, episcopum Cenomanensem, ac Ludovicum Albiensem et Fernandum Septensem episcopos, judices pretensos, auctoritate apostolica cause et partibus infrascriptis delegatos, illustrissima domina, domina Johanna de ‘Francia, uxor légitima serenissimi principis et domini, domini Ludovici, Francorum Regis duodecimi et moderni, et ex consequenti Francie Regina, rea, in instancia quam die veneris post festum sancti DionisiiW datis presentium, in hoc passu saltem litis seu processus, non arctanda visilacioni seu in corpore suo visitari declaretur; quin ymo, dicta rea ab eadem instancia relaxetur, saltem pro dicta rea et contra predictum actorem pronuncietur prout juris fuerit et racionis compendiose.

crltaque, procedendo, presupponit dicta rea processum seu instanciam, in materia divorcii et separacionis matrimonii inter dictas partes, actorem videlicet et ream, coram vobis pendenti, in discussionem illiusque assignacionem pendentem ad diem lune proxime venturum, ad refferendum, ex parte dicti actoris, dicta deposicionesque , actestaciones testium, pro parte ipsius actoris contra predictam ream in instancia hujusmodi productorum et examinatornm, nulla alia termini prefixione seu assignacione intérim eisdem partibus concessa.

ttHiis itaque présupposais, proponit predicta illustrissima rea quod, actenta impetracione rescripli delegacionis vestre aposlolice, vobis, reverendis patribus , dominis Albiensi et Septensi episcopis directe , per cujus tenorem, per serenissimum dominum impetratum, cui standum est in prejudicium impetrantis, idem dominus actor expressit illam ream maleficiatam , quod siquidem maleficium seu vicium nunquam de jure cadit in persona impotente (impotencia procedente ex vicio corporis prout est arctacio, propter quam videtur peti talis visitacio corporis),

(1) Le vendredi 12 octobre : la Saint-Denis est le 9 octobre.

ACTES DE LA PROCÉDURE

sed fuit et est vicium accidentis. Quod siquidem maleficium, sicut causatur arte diabolica, ita non curatur nisi arte divina, videiicet per exorcismos, jejunia, oraciones et consimiba, et sic, juris presumpcione, taie impedimentum pretensum non censetur vicio corporis progressum : per consequens, juris presumpcione censetur rea potens et a nuiio corporis impedimento arctata. Et, qui dixit uxorem maieficiatam, fatetur juris presumpcione iiiam naturaiiter aptam cognosci absque vicio corporis, verum iigatam ex supervenienti opéra diabolica vel ministrorum, non nisi arte divina curabiii, et sic merito absurdum censeretur dictam ream, que maleficiata in rescripto exprimitur, arctam aiiegare ac super arctacione disputare.

ttPreterea, adhuc restât, ex parte dicte illustrissime domine ree,proponere sua facta peremptoria, inter que intendit proponere se a predicto serenissimo domino carnaliter cognitam, et hoc inter articulos posicionum quibus dominum actorem personaliter responsurum intendit ponere et, prestante Deo, per dictum dominum actorem confessari, prout ipsa est cerciorata dictum dominum actorem cercioratum esse : ex qua confessione cessabit objectio contraria, parataque est eadem rea dictas suas excepciones et proposiciones in promptu edere, anticipando et abbreviando processum predictum. Sequitur ergo frustra super hoc de dicta visitacione decertandum.

te Insuper, dicta illustrissima domina rea fuit et est a pâtre, avis, proavis et abavis de regia stirpe extrada, ideo, non causa difïerendi negocii discussionis, sed quia tali sanguini est defferendum de jure, ut non, nisi visis prius testium actestaciouibus utrinque producendis, pudiciciam dicte illustrissime domine ree actemptare et loca nature puribunda (sic) dicte ree itaque exbibere, ex quorum etiam inspectione sequitur presumpcione juris judicium fallax; ex quo nulla est facienda publicacio nunc temporis, sed in tempore publicacionis testium utrinque producendorum et examinandorum supersedenda : id etiam, ut premictitur, assertis in rescripto vestre juridicionis repugnans, videretur consultius supersedendum, delferendo etiam calamitati et miserie tanti sanguinis.

PROCÈS DE DIVORCE DE LOUIS XII

tfConcludens eadem rea ut supra, et ad fines quos supra, i>

Datum annoDomini millesimo quadringentesimononagesimo octavo, die dominica décima quarta mensis octobris.

jMesnaht. — N. Militis.

Amboise , lundi , 1 5 octobre.