RÉPLIQUE DU PROCUREUR DU ROI A.UX FINS DE L’EXAMEN CORPOREL
Anno Domini millesimo quadringentesimo nonagesimo octavo, die lune, décima quinta mensis octobris, scientificus vir magister Anthonius
de Stagno, procurator domini nostri Regis, in causa coram .
nonnullas rationes seu scripturas tradidit et porrexit sub forma sequenti.
Ut , non obstantibus quibusdem frivolis juribus et rationibus minime fulsitis, scripturis pro parte illustrissime domine Johanne de Francia,
ree, traditis in causa nullitatis matrimonii coram . quoddam
assertum matrimonium de facto simulate et meticulose cum dicta
domina Johanna contractum . nullum . dici . :
quibusquidem scripturis respondendo, honorandus dominus Anthonius de Stagno, utriusque juris doctor, procurator prefati domini Ludovici Regis, dicit et proponit, per vos, dominos judices, causis et racionibus subscriptis, vestramque interlocutoriam sentenciam, dictam dominam ream fore et esse visitandam et visitacioni subiciendam nec ad facta contraria proponendum, nisi prius facta dicta visitacione, fore et esse admictendam; ac, per producta pro parte dicti domini actoris apud vos facienda, dictas causam et causas sentencie calculo Amendas fore, decidendas et terminandas, finiri ac decidi et terminari debere, primo presupposito statu cause nullitatis matrimonii asserti babito : in quaquidem causa restât testium , pro parte prefati domini actoris productorum, actestaciones seu deposiciones super impedimentis consan-
ACTES DE LA PROCÉDURE
guinitatis, cognacionis spiritualis ac vis et metus factas per eundem dominum procuratorem; restât, die lune instante, necnon per vos, dominos, super visitacione corporis et membrorum dicte domine per personas honestas, providas, probatas et expertas per dictum procuratorem fieri petita, interloqui.
Hiis itaque présupposais, prefatus procurator succinte et luculenter, causis et rationibus munitus, sufficienter fulcitus, juribus ad impediendum dictam visitacionem fieri, pro parte dicte domine, ree traditis, respondendo, dixit quod, secundum juris communis disposicionem stillumque curiarum ecclesiasticarum hujus regni Francie, dum et quando coram judicibus ecclesiasticis , super artacione, impotencia corporis ac indisposicione mulieris, instante viro et requirente ob dictam impoteneiam cum eadem coeundi et carn aliter eidem commiscendi, et in litis exordio, auctoritate dictorum ecclesiasticorum judicum, venit visitanda et visitacioni subicienda, et vos, Domiui judices, salvis tamen reverenciis vestris, ita fieri et declarari debuissetis; comperto enfin dicto impedimento, nil restare videtur nisi divorcium inter virum et mulierem celebrari; non ainplius absque gravamine notorio prefato domino Régi inferendo dicta visitacione ( sic ) per vos venit differenda.
Item, nec militant deducta in secundo articulo dictarum scripturarum : « Hiis presuppositis * incipienti, per que dicta domina nititur asserere nullam vobis, dominis judicibus, tenore rescripti vestre commissionis, potestatem et facultatem a Sancta Sede apostolica ad illam visitandam seu visitari declarandam fuisse concessam, pro eo quia, in licteris dicti rescripti , prefatus dominus actor dicit et proponit dictam dominam ream fore et esse maleficiatam, et sic illam fateri videtur corpore et membris ejus fore et esse aptam; nec maleficium causatur et causari potest, arte dumtaxat dyabolica, etiam tolli et amoveri potest per oraciones et alia suffragia virtute divina, parcat domini scribentis reverencia, trementis a textu truncato suam fulciri racionem, quod fieri jura vetueruut. NamW enim in dicto rescripto cavetur quod dicta domina fuerit simpliciter maleficiata, sed quod impotens, corporali impo-
(1) Lire : Non.
PROCÈS DE DIVORCE DE LOUIS XII
tencia, ita et taliter quod prefatus dominus actor, iicet temptaverit, non potuit tamen intra claustra pudoris eam carnaliter cognoscere : nec potest vobis aliter, dominis judicibus, de dicta corporali impotencia constare, tam in rescripto cjuam in libello specificata, nisi per deposicionem personarum probatarum et expertarum, per vos et auctoritate vestra ad dictam visitacionem faciendam deputandarum; nec requiritur, ex disposicione juris qua, in libello viri divorcium celebrari petentis causa impedimenti consummacionis matrimonii , specificare sufficit, dicere mulierem impotentem fore ad amplexus viriles et mentales reddendos, prout cavetur in c. Fraternitatis (l), in prin. , De fri. et male., in antea, et ibi per doctores. Et alia racione non militât predicta ratio allegata pro parte dicte domine ree. Juris enim enucleatissimi existit libellum actoris latissime secundum materiam subjectam fore interpretandum, ut in 1. Si qms vntencioni, De judi. ff. , cum enim impresenciarum certetur de impotencia coeundi et cum, dicta domina rea carnaliter commisceri non valenti, et aliis impedimentis, luce clarius constat virtute dicti rescripti vobis dictam facultatem et potestatem illam visitari faciendi fore [et] esse concessam.
Item, prefata domina rea sero venit ad proponendum dictam excepcionem dilatoriam, que proponenda veniebat ante litiscontestacionem, que est terminus dilatoriarum excepcionum, ut in c . Pastoralis®, De ex cep.
Item, nec similiter sulfragari possunt eidem domine ree contenta in tercio articulo incipienti : et P reterea •• , asserenti se proponere facta contraria et posiciones ex eisdem extrahere velle, in quibus, inter cetera, intendit deducere dictum dominum actorem ilium (4) cognovisse carnaliter, et fatendo non opus erat dictam dominam ream visitari faciendi; quia, ut in prohemio dictum et allegatum ex parte dicti domini actoris extitit dictam dominam simul cum dicto domino actore sua facta con-
<1) Fraternitatis tuæ litteras, Décrétal. Gregor. IX, lib. IV, tit. xv, De frigidis et maleficiatis , et impotentia coeundi , cap. vr.
(!) Au Digeste.
(3) Pastoralis, Décrétal. Gregor. IX, lib. II, tit. xxv. De exceptionibus , cap. iv.
<4) Lire : Illam.
ACTES DE LA PROCÉDURE
traria proposasse debuisse (cum causa, de qua agitur et vertitur, questio sit matrimonialis debeatque tractari summarie et de piano sine strepitu et figura judicii, ut in Cle. Dispendiosam W, Dejudi., et Cie. Sepe, De verbo. signif.®, cum ibi notatis), igitur vobisque, judicibus, ex deductis pro parte dicte domine ree, dictum negocium protelare nitentis et veritatem dicti sui impedimenti patefieri renitentis, ad dicta facta contraria proponendum dictam dominam ream admicti minime ■debere, nisi prius dicta visitacione facta. Nec etiam est verissimile, etiam si pro non, si per vos dicta domina rea ad dicta facta contraria proponenda admicteretur, actento quod prelibatus dominus actor, qui, seu dictus dominus procurator ejus nomine et mandato, juravit bonam et justam causam fovere et posiciones per dictum procuratorem nomine dicti domini actoris veras fore et veritatem continere et inter cetera dictam dominam ream carnaliter minime cognovisse, tam grande et grave perjnrii discrimen subire vellet.
Item, subjungendo finaliter et in finali articulo dictam dominam ream, ob reverenciam regie stirpis ex qua extrada dignoscitur esse, non fore subiciendam visitacioni, que ratio nullo modo urgere vos potest nec movere, quia in judiciis nulla dignoscitur accepcio personarum in justicia partibus ministranda et veritate elicienda, ut in c. Novit, De judi. W
Hiis igitur per dictam dominam ream proposais amputatis et nulla racione fulsitis, concludens prefatus procurator ut supra et ad fines quos supra, prout Vestre reverende Paternitates melius noverint esse faciendum.
Datum anno Domini millesimo quadringentesimo nonagesimo octavo, die lune décima quinta mensis octobris.
Mesnart. — N. Militis.
(1) Dispendiosam, Clementinarum , lib. II, tit. I, De judiciis, cap. h.
(2) Sæpe, De verbor. significatione, Clementinarum , lib. Y, tit. XI, cap. n.
(3) Novit ille qui nihil ignorât , in Decret. Gregor. IX, lib. II, tit. I, De judiciis, cap. xiii.
IMPRIMERIE NATIONA LE.
PROCÈS DE DIVORCE DE LOUIS XII
Même jour.
