DÉPOSITION DU SIRE DE LAMONTA, GOUVERNEUR DE LA MAISON DE LOUIS XII
Eadem die, nobilis ae generosus vir, dominus Alexander de Malabilis , miles, dominus temporalis de Lamonta, Astensis dyocesis, magister domus domini nostri Regis, etatis sexaginta quinque annorum vel eo circa .
Habitant dans la maison du feu duc Charles cT Orléans, il connaît Louis XII depuis le jour de sa naissance : il a connu Jeanne de France avant son mariage. Il raconte le baptême de Louis : au moment du mariage, le roi n’était âgé que de douze ans et orphelin de père.
Dicit et deponit quod, ante ipsum matrimonium contractuni, vénérant Blesis primo duo de hominibus deffuncti Regis Ludovici principalibus et, crédit, in ejus domo habentibus, deux de ses maistres gens galice, erga deffunctam dominam ejusdem domini nostri Regis geniti'icem : qui eam ailocuti sunt super hujusmodi tune futuro matrimonio, sibi refferentes quod ipse Rex Ludovicus volebat et intendebat hujusmodi matrimonium inter partes contendantes contrabi, prout, post eorum recessum, loquenti narraverunt et recitarunt nonnulle domicelle principaliores ipsius domine, a quibus interrogavit ipse loquens quid haberet ipsa domina, que vultum tristem et iratum gerebat. Et deinde, alia vice, ecciam transmissi fuerunt alii duo de principalioribus ipsius domini Regis Ludovici deffuncti, de quibus seu eorum nominibus certitudinaliter non recordatur, qui accesserunt ad eamdem dominam apud Sanctum Laurencium des eaues, qui similiter de hujusmodi matrimonio futuro, acrioribus verbis et comminatoriis, ailocuti sunt eandem, dicendo quod Rex ipse Ludovicus deffunctus volebat hujusmodi matrimonium fieri , alioquin faceret eumdem Regem modernum monaebum, ymo et domum Aurelianensem destrueret, prout relatum
extitit eidem loquenti per nonnuilas predictarum domicellarum et, ut sibi vide tu r, non tamen certitudinaiiter auderet asserere, per ipsam dominam Aurelianensem, sed tamen de hoc fuit vox publica. Et de hujusmodi matrimonio ectiam verbum babere fecit cum deffuncto domino de Mornac, qui administracionem domus ipsius domine gerebat, ad hoc ut jnduceret ipsam donnnam ac etiam dominum nostrum Regem ad hujusmodi matrimonio consenciendum, cui, cum se transferre vellet apud Coussiacum, Suessionensis diocesis, ne ipsi matrimonio consentiret seu predictam dominam induceret ad consenciendum, sibi promictere fecit sex mille francos pensionis annue, ne ibidem se Iransferret nisi prius matrimonio contracto b), et de facto recepit ipse dominus de Mornac ab ipso deffuncto Rege Ludovico super ipsa pensione mille scuta cum uno equo certi precii, prout sibi loquenti retulit ipse dominus de Mornac. Et se tenet loquens securum scitque veraciter quod, cessantibus minis et comminacionibus ipsius Regis Ludovici, qui solebat maletractare suis mandatis aut preceptis non obedientes, nunquam eidem matrimonio consensum prebuisset nec ipsa domina nec presertim ipse dominus Rex modernus, prout verbis, gestu, vultu et facto ab ipso domino nostro Rege cognovit, quoniam, eciam ipso existente in carceribus apud Lesigniacum, Meung<2> et Bituris, cum sibi scriberet loquens de novis et, inter cetera, scriberet, pro ejus expedicione habenda, quod deberet cohabitare cum ipsa domina Johanna et sibi bonum vultum facere, nullum responsum dabat, super aliis articulis et punctis dans loquenti responsum.
Super autem undecimo, duodecimo, decimo tercio et clecimo quarto, dicit et deponit ipsum dominum nostrum Regem, a tempore obitus ipsius Regis Ludovici, suuni animum et dissensum super hujusmodi nupciis detexisse, ipsoque existente in Britania, certas litteras in albo, galice certains blancs scellez, et alia memorialia ipsi loquenti, existenti en Ast, transmisit ad sciendum in curia romana unde procederet impedimentum retardacionis sue provisionis seu dispensacionis conte Les avis et les dépositions varient sur ce que l’on réclamait de Mornac. — (i> Mehunsur-Yèvre.
PROCÈS DE DIVORCE DE LOUIS XII
trahendi cum predicta domina Anna de Britania, pro qua certos nuncios ad curiam romanam transmiserat. Que autem fuerit causa retardamenti impectracionis, nescit W.
Super decimo quincto et decimo sexto articuiis, dicit scire predictum dominum nostrum Regem fuisse, pro et de parte Regis deffuncti Karoii, prisonarium detentum per triennium vel circiter et paucis diebus de ipso triennio seciusis; suoque judicio duravit metus sic quod ipse dominus noster Rex modernus in periculo fuisset eidem matrimonio resistendo, tempore eciam ipsius Regis Karoii.
Tandem, super decimo septimo et ultimo articuiis, dicit et deponit quod est valde deformis corpore; quam eciam vidit in iecto, ipsam febribus infirmamW, in ioco de Linieres, quam ibidem cognovitin membris viciatam. De alia impotencia nescit.
Super autem interrogatoriis ipsius domine Johanne de Francia, dicit ipsum affuisse Turonis in congregacione trium Statuum et ibidem presedisse; nichilominus tamen erat Turonis domina de Borbonio, soror predicte domine Johanne, que omnia regebat, neque tune timoré ejusdem domine, et aliorum habencium gubernamentum Regis animum suum aliter detegere vaiuisset, neque eidem matrimonio contradicere.
Scit eciam Regem pluries cubuisse cum eadem domina Johanna, maxime in carceribus : si autem eam cognoverit carnaliter, vel non, nescit.
Neque piura scit .
Sic signatum : Alixandre Malabaïle.
(l) La déposition de J. Ami explique ce hanne a esté malade de la verolle et quelle qu’ignorait le sire de Lamonta. est guerye ; . . . . Monsieur de Linieres est
m Une lettre de Charlotte de Savoie au très fort malade de fièvres... » (Orig. Bibl. sire du Bouchage indique que sa n-fille Je- nat., fonds français, ms. n” 2907, p. 25.)
