DÉPOSITION DE JEAN DE CHATEAUNEUF, BARON BE CHATEAUNEUF ET GAUMONT
Deposicio vero et actestacio, per dictum nobilem Johannem de Castronovo facta die et anno predictis, sequitur.
Nobiiis et potens vir, Johannes de Castronovo, baro de Castronovo et de Caumont, etatis, ut dixit, quinquaginta sex annorum seu circa, memorie vero quadraginta , testis pro parte . actoris .
Qui quidem testis loquens dixit et depposuit, per suum juramentum quod prestitit , se tantum scire de contentis in dictis articuiis eidem testi loquenti per nos verbis romancis ad intelligendum datis.
Et, primo, interrogatus idem testis loquens super contentis in dicto septimo articulo dictorum articuiorum, dixit et deposuit se de contentis in-eodem nicbil scire.
Interrogatus idem testis loquens super contentis in octavo articulo dictorum articuiorum, dixit et deposuit, per suum juramentum quod prestitit, quod, a tempore Boni publici citra et durante vita quondam illustrissimi principis, domini Ludovici, Francorum Regis undecimi,
(1) Le fameux sire du Lau, plus connu sous le nom d 'Antoine de Châteauneuf, sous lequel il est cilé p. 853. — (,) Ou Sorerato (Sonnac, Solurac ou Soussirac).
patris dicte illustrissime domine Johanne de Francia, ipse de Chasteauneuf loquens fuit servitor, consiliarius , cambellanus ac pensionarius prelibati quondam domini Ludovici Francorum Regis et cpiod , quadam die, de qua ad presens non recordatur, ipso de Chasteauneuf loquente existente in caméra prefati c[uondam domini Ludovici Regis Francie, tamen non recordatur de loco seu villa, in quo seu qua erant, vidit et audivit ipse loquens qualiter prefatus illustrissimus quondam dominus Ludovicus, pater dicte domine Johanne de Francia, irascebatur cupi quodam domino de Berry, nuucupato domino de Vatan, qui erat pro illo tempore magister domus dicti domini Ludovici Regis moderni, actoris, pro tune ducis Aurelianensis, et magnus gubernator ejusdem, actamen ipse de Chasteauneuf loquens non bene percipiebat formaliter verba de quibus erat questio, et tune ipse de Chasteauneuf qui loquitur peciit servitoribus, qui in dicta caméra erant présentes, quid hoc erat et de cpio irascebatur dictus quondam illustrissimus Ludovicus cum dicto domino de Yatain : et tune aliqui servitores eidem loquenti responderunt talia verba seu in eflectu similia : tt Le Roy menasse monseigneur d’Orléans que, s’il ne va veoir sa femme (volendo dicere de dicta domina Johanna de Francia, rea), qui est a Linieres , qu’il le fera gecter dedans la riviere, et qu’il n’en sera aussi peu de nouvelles que du moindre homme de son royaume, n loquendo de dicto domino nostro Rege Ludovico moderno, protunc duce Aurelianense.
Interrogatus ipse testis loquens super contentis in nono articullo dictorum articulorum, dixit et deposuit per suum juramentum quod, a dicto tempore citra, ipse de Chasteauneuf loquens fuit servitor prefati quondam domini illustrissimi principis Francorum Regis et vocatus consiliis et alfariis dicti quondam domini Ludovici Regis, et hoc tam super factis guerrarum quam super aliis negociis regni, et sepessime fuit ambassiator pro dicto quondam domino Ludovico Rege in pluribus et diversis locis; et quod ipse testis loquens cognovit quondam preli— batum dominum Ludovicum, Regem Francie, tam prudentem, discrectum ac virtuosum principem, ita quod, proptef suum magnum sensum et ingenium ac virtutem, qui in eo erant, ipse timebatur ab omnibus
PROCÈS DE DIVORCE DE LOUIS XII
dominis principibus sui regni Francie, qui erant tempore suo, ac a ceteris principibus extra regnum Francie existentibus, et in tantum quod, quando quis ex ipsis principibus erat proditor ac rebelis, et quando suis mandatis, preceptis et voiuntatîbus obedire noiebant, ipse prefatus quondam dominus Ludovicus Rex eosdern acriter puniebat et puniri faeiebat, prout est notorium et manifestum in toto regno Francie. Et premissa dixit se scire idem testis ioquens, quia ipse vidit puniciones de piuribus eidem quondam domino Ludovico Régi obedire nolentibus, de quibus ad presens non recolit.
Interrogatus idem testis Ioquens super contentis in decimo articule dictorum articulorum, dixit et deposuit quod, de tractatu pretensi matrimonii in dicto articulo mencionati, nesciret aliquid deponere de certa sciencia; actamen verum est quod sepe et pluries ipse de Ghasteuneuf, qui loquitur, uno seu duobus annis elapsis post solempnisalionem pretensi matrimonii de quo in eodem decimo articulo fit mencio, cum domina et uxor dicti domini loquentis esset neptis domini de Linieres, ipse Ioquens ibat et redibat ad castrum de Linieres et interdum ibidem manebat per sexdecem aut quindecim dierum spacium; in quo quidem Castro erant illustrissimi prefati dominus Ludovicus Rex noster modernus, tune Aurelianensis dux, et dicta domina Johanna de Francia, et ipse qui loquitur vidit ipsos sepe et pluries in dicto Castro de Linieyras, sed nunquam vidit ipse Ioquens eosdern, illustrissimum dominum Ludovicum, Regem nostrum modernum, nec ipsam dominam Johannam de Francia, ad invicem loqui neque simul conversari, neque vidit ipsos inter se gerere amorem quem maritus erga uxorem suam facere debet.
Dicens ulterius, super contentis in eodem articulo, quod ipse Ioquens audivit dici prelibato quondam domino de Linieyeras quod ipse de Linieyras pluries locutus fuerat cum dicto illustrissimo domino Ludovico, nostro Rege moderno, actore, pro tune existente duce Aurelianense, eumdem rogando quod ipse diligeret dictam dominam Jobannam de Francia, ream, et quod sibi monstraret signa amoris'ad fines ut ibidem existentes, qui erant magni domini plurium et diversorum
locorum tam de patria Bituricensi quara de aliis, et ad fines ut societas ibidem existens propter eovum amiciciam letaretur; sed, tociens quociens ipse quondam dominus de Linieyras eidem illustrissimo domino Ludovico, Régi moderno, de premissis ioquebatur, ipse dominus noster Rex raodernus se ad ali os divertebat actus et nunquam iilis verbis intendere volebat.
Dicens ulterius idem testis loquens quod ipse audivi[t] dici sepe et pluries dicto quondam domino de Limieyeras quod ipse de Lynieyras dixerat pariter eidem domine Johanne de Francia, per bec verba seu in effectu similia : « Madame, parlez a monseigneur, et monslrez lui semblant d’ amour -,i ; volendo dicere de dicto domino Ludovico, Rege nostro moderno; que quidem iilustrissima domina Johanna de Francia eidem quondam domino de Linieyras responderat talia verba, seu in effectu similia : rt Je ne ornerais parlez a luy, car vous et chascun veoit bien qu'il ne fait conte de rnoyn , volendo dicere de dicto domino nostro Rege moderno.
Interrogatus idem testis loquens super contentis in undecimo articulo dictorum articulorum, dixit et deposuit se de contentis in eodem articulo nichil scire, nisi quod ipse qui loquilur audivit dixi pluribus, de quibus ad presens non recordatur, quod, a tempore decessus citra prefati quondam domini Ludovici Regis, patris dicte domine Johanne de Francia, quod dictus dominus Ludovicus Rex noster modernus noluit de eadem domina Johanna de Francia complacere, nec de eadem computum facere neque eamdem videre quoquomodo, et hoc est verum, notorium et manifestum inter babentes noticiam de eisdem.
Interrogatus idem testis loquens super contentis in decimo quincto articulo dictorum articulorum, dixit se de contentis in eodem nichil scire de certa sciencia, nisi quod ipse audivi[t] dici pluribus, de quibus ad presens non recolit, quod dictus dominus Ludovicus, Rex noster modernus, fuit captus in acie beili de Saint Aubin in Britania et fuit ductus prisonerius ad castrum de Lisignien et ad grossam turrim Bituris ubi stetit per magnum tempus : tàmen nesciret deponere de
PROCÈS DE DIVORCE DE LOUIS XII
certa sciencia si dictus dominus Ludovicus Rex noster modernus fuit prisionarius detentus ex causis in dicto articulo contentis.
Interrogatus ipse testis loquens super contentis in decimo sexto articule) , dixit se de contentis in eodem articulo nichil scire, nisi ea que suppra deposuit, ad que se reffert . .
Sic signatum in margine : Chastellnau. A. Sapientis,,
officialis Tutelensis , subdelegatus et commissarius prediclus.
De dicti domini mei officialis Tutellensis et subdelegati mandato.
Sic signato : De Fraxino,
