LE GREFFIER DE L'HOTEL DE VILLE D'ALBI
Relation du temps en langue romane , extraite du Cartulaîre 11° 4 de THôlel de Ville d'Albi. Il y en a une copie à la Bibliothèque royale dans le tome IX (f° 287) des manuscrits de Doat. M. Compajré Ta récemment imprimée dans ses Études historiques et documents inédits sur l'albigeois (in-4°, Albi , 1841).
Mémorial sia a totz presens et endevenidors d'una mirabilhoza cauza que Nostre Senhor Dieus Jehsus Christ mostret ai noble prîiisep et nostre sobiran senhor lo rey de Franssa, Karles, filh de Karles. So es assaber que en lo mes de mars, Tan mil cccc xxviii, venc al dich noble rey de Franssa una filha , Piuzela jobe de l'atge de quatorse a qulnse ans, la cal era del pais e del dugat de Loreyne, local pais es en las partidas d'AIamanha. Ed era ladicha Piuzela una pastorela ignossen , que tos tems avia gardadas las hobelhas. Et venc al rey ellos tems dessudihtz en la viala de Chino, acompanliada de sos dosfrayres; e d'autres ela companliian on petita companhia. Et cant ela foc de par delà, ela va dire que ela volia parlar am lo rey, local no i'apelaba pas rey, mas dalfi , per so car non era coronat. Don ly lorotj mostratz d'alqus cavaliers, dizen ly ({ueaquo era lo i^ey ; es ela disia totzjorn que non era; e cant ela lo vigra, ela lo conogra be. Es adonc lo rey ba l)enir, ed ela, tantost que ela lo vie,
wi^iSË^^
se ba aginolhar et ly ba dire que Dieus la tremetia a luy y et lo nouminaba gential rey de Fransa y e que se ei volia creyre que ela era vienguda aqui permandamen de Dieus, e recobriria tôt so que los Englezes, enemicx ancias dei rey , li avian près et asurpat. So es que tenian tots loz pais de Normandia et de Picardia fora Tornay, de Beubezi, de Mayiia et d'Artois, de Bria y de Beussa et tota la Campanha , Paris et tota la dolsa Franssa, lo pais d'Aynaut et de Combrazis, fins à la rebieyra de Leyre. Car en aquel tems los Englezes tenian assetiada la viala d'Orlhenx en que avia dendins cinq cens homes d'armas; mas aquel seti era talament fort, que los homes d'armas, ni las gens de la viala, ni encara tôt lo poder del rey, no eraabastan de lo levar; ans eron en pi'epaus los d'endedinsdes seredrea la merssi dels Englezes : don lo rey era ben torbat se perdes tan bona viala coma es aquella. Et vezen la Piuzela que lo rey era torbat, li ba dire aquestas paraulas : « Gential rey de Franssa, queavetz « vos? Vos els corossat de vostra viala d'Orlhenx. « leu lour voli traraettre une lettra lacal fara mencio c( que Dieus lor manda que se levon d'avant la viala « et s'en ano; car se non hofazian, els calria que s'en « levesso per forssa. » Et cant los capitanis agro legida la letra que la Piuzela lor trames , li diseï on grans vituperis es enjurias. Es aguda la resposta de la dicha letra , la Piuzela va dire al rey (jue hages gens d'armas et de trach; et sis fes, et fec son mandamen; es ela se mes tota premieyra sus , armada de fer blanc tota de cap a pe; et te son estandart en cjue era Noslia Dona , et s'en va al seti am tota aquela ccmipanhin vu ([ue era L;iyrn et lo l).Lst;ir d'Orlhenx et d'autres
Digiti
capitanis; mas nou pas en tan gran companhia coma eran los Englezes a x per i ; es avian gran paor de mètre se sus eis y mas la Piuzela lor mes tal cor et se mes d'avas la plus forte part del seti ^ que davaut que fosso XXIV oras^ agro levât lodich seti et mort grant multitut d'EnglezeSy et gran cop d'aprionatz.
Digiti