SUPPLEMENT
CONCEUfANT
LA PÜGELLE.
FRAGMEMT DU RELIGIEUX DE DUNFËRMLING.
Je n’ai rien à ajouter à ce que j’ai déjà dit de cet auteur dans mon quatrième volume (p. 482). Quant à la promesse que j’avais faite alors de donner le texte même de son témoignage d’après le •manuscrit d’oxford, je la tiens sans la tenir^ car, par une fatalité sans égale, la transcription de ce manuscrit se trouve interrompue à Fendroit même où commence l’histoire de Jeanne d’Arc. Le peu qui eu a été copié est fait pour donner des regrets sur ce qui manque. Je donne ce court fragment tel qu’il a été envoyé à Fun de mes amis par M. le docteur Bandfnel, conservateur en chef de la Bibliothèque Bodléienne.
Le manuscrit du religieux de Dunfermling, attribué à tort à William Élphinstone, ainsi que je l’ai expliqué en son lieu, porte le n^ 3888 de la Bodléienne. C’est le n<* 8 du fonds Fairfax.
Ex lihri X capitula xxxi. — Rex Franciæ nimio pavore perterritus, iturum se ad regem Scotîæ Jacobum hujus nomlnis primum y omnibus viribus se præparare disposuit. Nam ex omni parte inimicos habuit capitales, videlicet, ducem Britanniœ ex parte occidental!, ducem Burgundiæ cum Anglis ex parte boreali , ducem etiam Burboniæ ac ducem Sabaudiæ ex parte oriental!, acprlncipem Orangiœ ex parte austral!. Et quum juvenis erat, et pecuniam
paucam haberet (sine qna nibil est validum, nihil boni factnm in guerra ), et sine spe adjutorii desperatas, omni auxilio, consilio et favore destitutus, pecunia exutus, servis suis belligeris denudatus, in corde mœrens, solus relictus, inter anguslias positus, potius mori quam vivere desiderans, lacrimabiliter loquebatur, dicens flebili voce : « Ad te levavi oculos meos, qui habitas in cœlis, et levavi oculos meos in montes unde veniat auxilium mihi ; » ac eliam : « Ad Dominum quum tribularer clamaxi. » Confessor enim ejus devotus erat, episcopus videlicet Gastrensis , cui quotidie omni die conûlebatur; et in festis sacramentum corporis Christi sumpsit ; très missas genibus ilexis devote audiebat ; matulinas ca-< iionicas dicere non omittebat cum animarum commeraorationibus, et hoc omni die mundi cum aliis orationibus celebrabat. Et sic appropinquando se ad Rupellam , ubi ipse intendebat ascendere navem, in civitate fortissima lotius Francise , transmutanda locum, se inclusit, Pictavis vocata, ubi pro tempore erant domini Parleamenli Parisiensis, de dicta villa Parisiens! fugati, qui eum ad lenendum inceptum propositum omnino consultaverunt.
Sed misericors et miserator Deus, patiens, longanimus et multum misericors, qui habet oculos suos super justos, et aures ejus semper ad preces eorum, habens etiam vultum suum super facientes mala ut perdat de terra memoriam eorum, exaudivit preces ejus, et misit ei auxilium de sancto, transmittens ei unam nncillam, virginetn puellam, omnium creaturarum ante hoc pusillanissimam et spiritu pauperrimam, corpore etiam exiguam et pnsillam, cœlitus
tamen edoctam et instractam, ac Spirita Sancto, a. quo, ut acta ejus probant, inspirata fuit, animatam, consultam et directam; quæ ab insidiis omnibus inimicorum omnium liberavit eum, et « conclusit [eos] in manibus inimici, etdominati sunteorumqui oderunt eos. s De cujus adventu et de mirabilibus operibuf ejus declarabilur ad longum in sequentibus.
Cœterum de nobililate, Tnletudine et strenuitate dictæ civitatis Âurelianensis non debet cor nobile et altum in oblivionem dimiltere : nam ipsi unanimo cousensu considérantes dominum suum, ducem Âurelianensem, in manibus eorum existentem, a lemporc belli de yigentcourt incarceralum et captivum, publiée proclamari fecerunt quodaurum etargentum in maxjma abundantia haberent, et viclualia et arma tantum in reservia ad pleniludinem pro duobus annis. futuris pro duobus millibus armatorum ; et quod quicumque nobiles et probi armiductores, si vellent ad eorum ci vital em defcndendam cum eis partem capere, u$q[ue ad mortem prædictam civitatem defenderent. Et incontinente, in conspectu omnium, publice apertis tbesauris villæ, granariisettabernis, eversis doliis, et fundis exti-actis, vina, grana, carnes etpisces, ac omnia alia etiam victualia gentibus armorum sine pretio aperta eraut. Quo audito, supervenit eis.armatorom nobilissimorum tanta copia quod elegerunt bonos in vasis suis, malos autem foras misernnt. Qui, Omni die salienles in eorum inimicos, tam crudelem stragem fecerunt, fugaverunt, occiderunt, et captivos in villam duxerunt, quod rex bæc audiens tantam consolationem et confortationem in seaccepit, quod ex ilia hora omni die, de die in diem, in coi'de
magnifiée reconvalnit, ac eis libertatem perpétuant eosdem nobililando concesait. Et sic bis diebus præ>dicta Paella a Spiritu Sancto excitata^ ad Teniendum régi prœceptum accepît.
Gap. XXXII. — Sequitur de initiis Puellce mirabilis provisione divina missce ad succursum Francice, et de actihus ejusdem.
Iii diebus illis suscitavit Dbminns spiritum cujusdam puellæ mirabilis, in finibus Franciæ oriundæ, in ducatu Lotharingiæ prope uastrum regale de Faucoloury in episcopatu Tullensi , versus Imperium. Quampueltam pater et mater tefiuerunt eam ad cn»todiam gregis ovium quotidie. Digitis fusum apprebendens, omni virili carens thoro, cujusque criminis, ut asserebatur, expers, innocentiæ habens proximorum relationem