XIX. — LIBKI DE AJSIMA

(Translatio græco-latina.)

Bonorum honorabilium notitiam opinantes , inagis autem alteram altéra quæ secundum certitudinera est , aut ex eo quod meliorum quidem et mirabiliorum est, propter utraque hæc , anima; historiam rationabiliter in primis poiiemus. Videtur autem et ad oinnem verilalem cognitio ipsius inullum proGcere, et maxime ad naturain. Est enim tanquam priueipium animalium. Inquirimus autem cousiderare et cognoscerc naturam anima; et ipsius suhstantiam. Postea quxeumque accidunt circa ipsain , quorum aliæ quidem propriæ passiones animæ videntur : aliae autem communes et animalibus inesse. Omnino autem et penilus difficillimum est accipere aliquam fidem de ipsa, cuiu sit enim communis bæc quæstio mullis aliis; dico autem eam quæ est circa substantiam et eam quæ est quod quid est. Fortassis alicui videbitur quod una quædam est methodus de omnibus de quibus ’volumus eognoseere substantiam , sicul est , et quas secundum accidens. Item propriorum est demonstratio. Quare si sit, quærendum est inetbodum islam. Si autem non est una quædam et communis melbodus de co quod quid est , amplius diflkilius fit hoc negotiari. Opportebit enim accipere circa unumquodque quis sit inodus; eum manifestum fuerit utrum demonstratio aliqua sit, aut divisio, aut aliqua methodus alia , adbuc militas habet dubitatioucs et errores ex quibus oporlet quærere : alia enim aliorum principia sunt , sicut numerorum et plnnorum. Primuin autem necessarium est dividere in quo sit genere et quid sit. Dico autem utrum hoc aliquid et substantia sit, aut qualitas , aut quantitas, aut etiam quoddam aliud diversorum pr.cdicamentorum ; adbuc autem utrum eorum quæ sunt in potentia an raagis iudeliehya et pcrfectio velut actus quidam sit. Diflert autem non parum. Considerandum enim an parlibilis an impartibilis , et utrum sit similis speciei omuis anima aut non. Si autem non similis spcciei , utrum speeie sit differens aut geuerc. Nunc qui-

Digiti;

SPECIMIXA.

ilrni autem quærentes et diccntes de anima , de humuna solum volunt intendere. Quærendnm nutem est quatcnus non lateat ntrum una ratio ipsius, sicut animalis sit, an secunduni ununiquodcumque altéra, ut equi , canis , hominis , Deique ; animal autem universale aut nihil est aut posterius est. Similiter si aliud commune prædicetur. Amplius autem et si non multx sint anima: sed parles , utrum oporlet prius quærere totam animant an partes. Difficile autem est etharuni potentiam determinafe, quales aplæ natæ sint alteræ ad invicem ; et utrum partes opportcat quxrcre prius, aut opéra ipsarum , ut inlelligere et intellectum, aut sentire aut sensitivum ; similiter autem et in aliis. Si autem opéra corum prius oporle > i terminare, dubilabit aliquis si sibi opposita prius iis quxrenda sunt , sicut sensibile sensitivo, et intelligibilc intcllcctivo. Videtur autem non solum quidquid est utile esse cognosccrc , ad cognoscendas causas accidentium substantif, sicut in matiiematicis, quid rectum et quid sit obliquum , et quid linea , et quid planum ad cognosceudum quoi rcctis tri— anguli sint cquales. Sed e contrario accidentia conférant maguam partem ad cognoscendum quidem quid est. Cum enim habeamus tradere secundum quid l'antasiam et imaginationem de accidentibus aut omnibus aut pluribus , tune et de substanlia habebimus alîquid dicere speeialiler. Omnis enim démonstrations principium est quod quid est ; quare secundum quascumquc definitiones non contingit accidentia cognoscere ; ncc conjecturari de ipsis facile : manifcstuin est quod dialccticæ dicuntur et vaux omnes. (1) . *