INÉDITS
Clauses de soumission de la ville d’Ivréc. (15 novembre 1313.)
Extrait du registre des traités de la ville d'Ivrée.
In nomine Domini amen :
Infrascripta sunt facta et conventiones facta et celebrata inter illustres domiuos nostros Àmedeum comitem Sabbaudie et Philippum de Sabaudia Principem Achaye per se et eorum heredes ex una parte et comune et homines civitatis Yporegie ex altéra anno millesiino tricentesimo decimo tertio die decimoquinto novembris.
In primis quod dicti domini et eorum heredes et successores vel alterius ipsorum masculi et ab eis légitimé descendentes amodo in anthea perpetuo habeant et habere debeant dominium et segnoriam merum et mistum imperium et omniinodam iuridictionem civitatis Ipporegie districtus et pertinentias eiusdem et excrcitium predictorem super dicta civitate districtu et pertinentiis in personis et super personas quascumque dicte civitatis iuridictionis districtus, et pertinentia-
. mm que nunc sunt et fuerint in futurnm per se vel nuntios .eorundem.
! Item quod predictum comune et universitas sive eorum sindici eor. nomlnc et omnes credendarii noraine ipsorum comunis univcrsitatis et singularura personar. et singulares pcrsone ipsius civitatis iurent etiurare dcbeant ad Sancta Dei Evangelia tacto libre fidclitatem dictis dominis recipientibus pro se et heredibus suis predictis : et quod a modo in anthea erunt fideles ipsis dominis et eorum heredibus ut supra, et quod attendent et obsei;vabunt omnia et singula capitula que in forma fidelitatis nova et veteri continentur.
Item quod predicti domini vel aliquis eorum olütialis vel nuntius non possit imponere excutere capere vel exigere a comuni Ipporegie vel aliquibus singularibus personis ipsius civitatis vel districtus aliquod fodmm taleam collectam vel impositionem quocumque modo censeatur propter supra vel infra sibi concessa nisi de eorum quorum negotium tangeret procederet voluntate nec aliquid aliud : Et ita tamen quod non obstante fidelitate predicta iamdicti ciyes et districtuales possint de possessionibus suis vendere alienare et contraliere siçut ante faciebant. Salvo et reservato predictis dominis et eorum heredibus ut supra mero et misto imperio : et iuridictione predictis.
Item (juod predicti domini et eorum heredes ut supra habeant et percipiant per se vel per alium seu alios omnia et singula banna et condemnationes sportulas et iudicaturas que liaberi percipi et exigi potemnt et debebunt ratione meri et misti imperii civitatis Ipporegie in districtu et pertinentiis predictis in rebus ac personis qiiibusciimque et gnbellain salis cum pedagio salis consueto ; que gabellatura est solid. Il impérial. pro quolibet stario salis et pedagium denarior. deccluocto pro quolibet stario ac pedagium grani et aliarum reruin fjuod coiisuevit percipi ad portam de fontana et pedagium porte hardi consuetum pedagium molarum consuetum et pedagium equorum nuper impositum per bone raeinorie domi-
num henricum septimum Bomanorum Imperatorem : et pi cdicta exerciant et exerceri faciant predicti domiiii et admtnistrari perquoscumquc voluerint prout ipsorum fucrit voliuitatis : Eo acto quod in civitate Ipporegic non possit aportari sal nisi ad gabellam ipsorum dominorum. Mec etiam alibi per civitatem vel districtum Ipporegie : Et qui contrafccerit ipsum salcm et bcstias deferentes perdat : Et ultra hoc sollidos LX Impériales pro bamno qualibet vice et quolibet stario. Et plus et minus prout a predictis dominis solvere compellatur.
Item quod nulia persona possit emere vcl vendere sal ad grossum nisi in dicta gabella et exercitariis vel ab exercitatora dando et solvendo exercitori sive gabellatori dicte gabelle pro quolibet stario sollidos duos impériales, pro gabellatura denarios decemocto impérial, pro pedagio cujiislibet starii prout debetetconsuetum est solum pedagium. Et plus et minus prout ratamajoris et minorismensure. Et pro predictis gabellatura et pedagio teneatur ipse exercitor dum in gabella salembabuerit volentibus emere vendere ettraddere dummodo ementessecum de pretio sint concordes. Hoc acto quod quicumque contrafecerit nomine pene solvat pro qualibet vice et quolibot stario sollidos LX Impérial, et merchandiam perdat una cum bestiis eam defferentibus : que pena merchandia et bestie predictis dominis aplicentur ; eo salvo quod non obstantibus predictis qiiilibct civis Ipporegie fouens larem in ipsa civitate et subditus et habitans in districtu Ipporedie possit et sibi liceat impune emere adducere seu adduci facere ad doimim suani pro suo proprio usu et doraus atque familie sue salem sibi necessarium ad utendum et non mcrchandum vel aliter alicnandum sine aliqua gabellatura vel pedagio inde solvcndis. Et quicunique in hiis fraudem coraîserit merchandiam et bestias defferentes perdat et bamnum soHidorum LX Imper, solvat pro qualibet vice et quolibet stario : et plus et minus secundum mensurc quantitatcm. quequidem predictis dominis aplicentur.
Item quod cives et habitantes in civitate Ipporedie et su-
biirbiislpporegienonobstantibuspredictis possint et eis liceat in Ipporegia et suburbüs venderc Salem ad minutum duraraodo ipsum Salem emant et accipiant in gabella et a gabellatore predictis solvendo gabellaturam dicti salis scilicet sollidos duos Impérial, pro quolibet stario salis prout superius est expressum et dummodo ad minutum vendatur et extra civitatem Ipporedie non portetur.
Item quod non obstantibus omnibus supradictis vel aliquod predictor. cives Ipporedie videlicet dominus eballus domini de vallexia, et de ponte sancti martini possint ducere et duci facere de civitate Ipporedie et districtu sine pedagio aliquo solvendo secondum eonim pacta quolibet anno star octigentos grani videlicet dominas eballus staria quattuor centum et domini de vallexia et de ponte sancti martini star, quattuor centum ad mensuram Ipporegie.
Item quod eo acto, quod per predicta vel aliquod predictor. non fiat preiuditium alicui civi Ipporegie in eius iurisdictione, mero et mixto Impio et alijs honorentiis que et quas haberent extra dictam civitatem in districtu in aliquibus terris et possessionibus seu hominibus. et in omni suo jure remaneant ipsi cives spetialiter in iurisdict* quam habet dominus petrus de soleriis vice cornes in bayo qui habet juridictionem merum et mistum imperium in homines bay de omnibus contractibns vel quasi ut raalefitiis vel quasi que fièrent vel committerentur inter predictos homines de bayo in ipso loco et poderio bay. de quibus dicti domini vel aliquis rector Ippolegie non possint se intromittere sed ipsi domino petro et suis heredibus rcmaneant pleno iure.
Item quod commune Ipporedie possit et sibi liceat facere et condere singulis annis quandocumque eis videbitiu- statuta et alias ordinationes et reformationes dummodo non sint contraria sive contrarie répugnantes seu repugnantia pactis presentibus vel infrascriptis nec fidelitati seu fidelitatis capilulis facte vel Rende eisdem per dictum comune et singulares boniines civitatis Ipporegie et districtus et idem domini et eonun
vicarii oflitiales et rectores qui fuerint pro tempore teneantur ipsa eoram statuta ordinationes et reformationes tam factas quant fiendas observare et facere observari.
Item quod comune Ipporegie per duos menses ante exitum regiminis vicarii precedentis posait elligere sibi vicarium quolibet anno secundum modum infrascriptum videlicet quattiior de terra siibditos dictomm dominorum vel alterius ipsorum et obedientibus eis. et ipsi domiiii unum ex dictis quattuor ellectis concorditer nominatis teneantur dare et confirmare dicto comuni quem volueriiit dicti domini. et si infra octo dies introitus primi menais dictomm duorum mensium non noroinaverint concorditer quattuor, tum predicli domini tanquam domini dent et ordinent eis vicarium quem voluerint dummodo sit miles vel castellanus vel de genere milliUim vel bonus civis vel persona nobilis. et si dicti quattuor sic ellecti nominati ipsum regimen recipere recusarent tune comune Ipporegie posait itemm alios nominare secondum predictam fbrmam et teneantur dare ipsi domini dicto Vicario pro siio salario unius anni libras sexcentum Impérial, ad minus pro quibus teneatur ipsevicariiis tenereunum millitem sivesotium et duos bonos iudices citramontanos et familiam condccentes.
Item quod predicti domini teneantur expensas infrascriptas facere atque salarium rectomm et salarium iudicum collegii videlicet sollidos XX Impérial, pro quolibet iudice collegii quolibet anno in nativitate domini servitorum nuntiorum et preconum et alioram ofGtialium curie et regimini necessariorum. et ultra bec teneantur dare singulis annis predicto comuni libras centum quinquaginta Impérial, bonomm pro expensis necessariis ejusdem comunis et elymosinis fatiendis. co acto quod si comune Ipporegie mitteret aliquotiens ambaxiatores vel nuntios ad mandatum seu requisitionem dominorum predictorum vel alterius ipsorum teneantur dicti domini solvere eis salarium consuetum pro expensis.
Item quod quolibet vicarius qui fuerit pro tempore eius miles et iudices si cum eo venerint in eorum adveiitu ante-
quam descendant de equis teneantur iurare ad Sancta Dei Evangelia eorum regimen facere et complere secundum fortnani pactorum supradictorum et secundum formam statutorum comunis Ipporcgie 'factorum et iiendorum , et omnia ipsa statuta observare et observari facere bona tide et- non contrafacere vel venire. que statuta non sint contraria vel repugnantia pactis predictis vel iidelitati predictorum dominorum ut superius est expressum : et in deffectu statutorum secundum iura comunia et bonas consuetudines predicte civitatis Ipporegie. et si miles aut iudex non venerint cum vicario quandn venerint jurare teneantur quotiens fuerint requisiti non obstante predictis seu aliquot predictorum.
Item quod predicti domini ordinent et ponent in dicta civitate clavariiira quem voluerint et alios ofiitiales necessarios diclo comuni pro facto suo et notarios iusticie et maleficiorum possit idem comune more solito ordinare : liceat tamen vicario qui pro tempore fuerit si aliquem notarium insuflicientem ad malefitia esse cognoverit vel invenerit alium sufHcientem ponendum ilia vice usque ad novam ellectionem sequentem. qui clavarîus recipiat proVentns et redditus ad dictos dominos expectantes in dicta civitate et districtu. et quiiuret solvere salaria superius memorata et predictas libras centum quinquaginta Impérial, ut est dictum. Nec habeat clavarius vocem procuratoris ut est dictum sicut hactenus consuevit.
Item quod predictum comune Ipporegie et homines Ipporcgie et suburbiorura villarum et dis/(rictus eius teneantur et debeant ire in exercitu et cavalcata predictorum dominoruin vel altcrius ipsorum per spatium viginti qtiattuor dierum nuincrando primum annum a die convenlionis presentis compiitnto in viginti qunttuor diebus predictis tempore eundi ad locum et redeundi de loco ubi exercitus vel cavalcata per ipsos dominos vel ipsorum alterum fuerit assignatus. Hoc acto quod qualibet die eundi et redeundi XV miliaria computentur. et hoc teneantur facere predicti homines et comune pro medietate comunis. et ire in predictos exercitus ad petitionem do-
miuorum vel rectorum corundem expensis ipsius comuiiis et hominum vel alterius ipsorum per quadraginta miliaria compléta a civitate Ipporegie computanda et citra montes. Vitra montes autem videlicet montes lovis et colopne lovis et montem cinixium nec ultra quadraginta milliaria ire in exercitii cogi vel compelli non possint. et intelligantur pro medietate comunis in predictos exercitus et cavalcatas ire si medietas capitiim domorum vel focorum vel eoruni qui famille presuDl iverint personaliter vel lilium fratrem nepotem vel alium bonum clientem bene armatum miserint loco sui. et si per aliquos dies minus quod dictos vigintiquattuor ad petitionem dictorum dominorum vel alterius ipsorum semel vel pluries in exercitus vel cavalcatas ipsonun (iverint) teneantur nihilominus ad suplementum , usque ad pcrfectionem viglnti quattuor dierum superius iamdictorum. Hoc acto et quod si predictum comune et homines non fuerint requisiti per dictos dominos vel eorum alterum vel nuntios eorum ad predictos exercitus vel cavalcatas accedere vel etiam requisiti predictonim dierum numenim non complevcriiit non possint per dictos dominos vel eorum nuntios compelli in sequentibus annis de eo quo de dictis viginti quattuor diebus in toto vel in parte anno preterito non servivissent. Predictis autem viginti quattuor diebus teneantur predictum comune et homines pro medietate ut supra dictum est ipsorum ])ropriis expensis ipsis dominis pro jure et in eorum exercitu ire continue et interpolate prout ipsorum dominorum fuerit voluntatis usque ad compleraentum dictorum viginti quattuor dierum.
Item quod dicti domini teneantur civitatem Ipporedie et districtumet omneseius cives habitantes et districtuales ipsius civitatis et omnia bona et iiira Ipporegie ubicumque sint gubernare salvare et deffendere manutenere et pro eis facere pacem et guerram et etiam recuperare etrecuperari facere suo posse et bona fide omnia iura dicte civitatis Ipporegie et singularum pei-sonarum.
Item quod predicti domini et eorum heredes ut supra habeant in perpetuum et inste teneant et possideant atque custodiant castrum bolengi cnm pertinentiis et iuribus eiusdem castri eorum propriis expensis ita tamen quod castellanus qui pro tempore fuerit in ipso Castro vel qui custodiam ipsius castri habuerit teneatur promittcre et iurare quod nihil ab horainibus ville bolengi indebite extonpierit nec per suos fieri vel extorquer! permittet sed eos et eorum bona et civium Ipporegie et aliorum qui in dicto loco et ipporegiensi districtu habent possessiones et bona gubernabit et custodiet bona fide.
Item quod dicti domini non possint mittere, ducere vel duci facere aliquos cives vel habitantes Ipporegie aliquem locum in obsides nec ipsi teneantur nec compellantur nec et eos constringere nisi iusta causa et vera subesset vel iustitia suaderet.
Item quod predicti domini possint facere et fieri facere et hedificarc castra unum et plura et fortalicias in civitate Ipporegie et extra in districtu ubicumque voluerint super terreno comunis Ipporegie expensis ipsorum dominorum sine pretio aliquo dando pro solo , et etiam super solo hedificato singulartim personarum diimmodo de pretio ipsius soli conveniant cnm domino dicti soli et aliter non.
Item quod predicti domini non possint in civitate Ipporegie vel districtu aliquas possessiones que sint in contentione inter aliquas personas dicte civitatis vel districtiis acquirere emere vel per donationem aliquam vel alio quocumque modo recipere vel retinere nisi de vendentium et concedentium donantium et alienantium fieret voluntate. Et tune teneantur ipse res sic alienate subire comunis onera prout debent. Item quod dicti domini teneantur et debeant suo posse et bona fide facere et curare quod omnes discordie que sunt et essent pro tempore inter homines civitatis Ipporegie sedentur. Et quod inter ipsos fiat pax et concordia et quod ad predicta facienda ipsos compellere possint sub certis pénis et bannis et aliis re-
mediis ad eorum liberam volantatem. Et hoc consilio trium bononim hominum pro qualibet parte elligendonim.
Item quod predicti domini et eonini vicarii res possessiones et iura proprietates possessionis et queciimque alla ubicumque sint dicti comunis et singulanim personarum bona fide et suo posse teneantur et debeant manutenere defTendere et recuperare a quacumque persona si contra ius ammissa sint vel ab aliis detinerentur vel de cetero admitterentur. vel invaderentur. Et super hiis exibere iustitiam quam brevius poterint summarie et de piano et dicto comuni atque cuilibet singulari persone dicte civitatis dare favorem et ad ea recuperanda auxilium et iuvamen.
Item quod dicti domini et eorum vicarii in dicta civitate teneantur reddere ius in palatio comunis tantum. Et intelligatur ipsum palatium ubi dicti domini duxerint ordinandum.
Item actum est quod a modo in anthea in perpetiium non fiat nec possit fieri in credentia Ipporegie aliquod partitum ad fabas vel alter asconssum seu privatum pro aliquibus rebus seu negotiis tangentibus ipsos dominos vel ipsorum aliquem seu negotia eorumdem.
Item quod omnia pacta et conventiones predicte intelligantur esse facte salvo jure domini epi Ipporegiensisin fidelitatibus si quas sibi debent singulares persone civitatis predicte pro aliquibus possessionibus seu rébus iuribus quas singuli tenere reperirentur ab eodem ita tamen quod non obstantibus fidelitatibus domini epi semper primitus ad fidelitatem dictorum dominorum et eorum heredum teneantur. Item quod predicti domini teneantur homnes banitos futiiros civitatis Ipporedie pro maleflitiis tenere similiter banitos per totam eorum terram et ipsos capere seu capi facere ad petitionem omnium quorum intererit et de eis facere quod iusticia suadebit.
Item quod omnia et singula pacta suprascripta et infrascripta non possint diminui mutari vel aliter infringi directe vel indirecte ingenio vel aliquo modo in damnum vel preiu-
Digilized by Coogic
ditirnn dictorum doiiiinorum vel hereduin suorum vel cotnunis Ipporegie vel alteriiis ipsorutn.
Item quod predicti domini cornes et princeps et dominus Edoardus dicti domini comitis primogenitus iiirare dcbeant corporaliter ad Sancta Dei Evangelia omnia supra et infrascripta [lacta et conventiones attendere et observare et attendi et observari facere suo posse et bona fide et non contravenire aliquo modo vel ingcnio. Et idem iuramentum fiat et renovetuF in rautatione cuinslibet domini per qnemlibet corum successorem et similiter comune et homines Ipporegie tencantiir facere et rcnovare iuramentum fidelitatis in qualibet mutationc domini novi : Que omnia et singula predicti domini cornes et princeps et dominus Edoardus ex una parte pro se ooriun hercdibus : et iamdicti sindici eorum nomine et vice et nomine totius comunis Ipporegie et singularinm personarum dicte civitatis et eorum heredum iuravenint ad Sancta Dei Evangelia corporaliter tacta attendere et observare Omni tempore et contra non venire sed ea inviolabiliter observare.
Amedeus cornes sabaudie dux chablaysy et auguste in italia marchio ac princeps. Universis présentés litteras inspeetnris. Rey geste prospéré noticiam cum sainte. Nuper pro parte dilectorum fidelium nostrorum comunis et hominura iiniversitatis et loci nostre civitatis Ipporedie facta nobis oretenus su|>pUcatio continebat. Quatenus pacta conventiones statiita et capitula ac libertates et previlegia sibi hactenus cum eis facta et inhita ac sibi data concessaset concessa perquondam inclite recordationis dominijm Amedeum comitem sabaudie dominum et genilorem nostrura carissimum eisdem dignareinur benigne et favorabiliter confirmare. Nos itaque auditis supplicatione et requisitione prcdictis dictos homines et comune ac districtuales ipsius civitatis desiderantes tainquam nostros caros homines et fideles ccteris precaros favorabiliter peitractarc attentis sincère dillectioois affectibusqiiibus eisdem
Digilized by Goc^Ie
iu nobis possibilibus cogitnur et volumus favorabüiter respondere querentes et merito ut per supplicatorum nobis prediotonim concessioneni ipsa civitas cum districtu laudabilia suscipiat incrementa ex nostra recta scienti» non inprovide nec per errorem super infrascriptis preliabita deliberatione matura pacta convcntiones statuta capitula franchisias libertates et privilégia per quondam inclite recordationis dominum dofliinum Amcdeum comitem sabaudie genitoretn nostrum carissimum ipsis supplicantibus alias conGrmatas et confirmata concessas et concessa et inhita cum eis per eundem pro nobis ac heredibus et succcssoribus nostris tenore presentiuni laudamus approbamiis confii-mamus et omnino rattiHicanins iuxta et secundum ipsoruin et ipsarum et cuiusiibet eurundem formam seriem continentiam et cffectum. Ipsas cumque et ipsa ac omnia et singula in eis contenta per iuramentum nostrum ad Sancta Dei £vangelia propter bec corporaliter per nos prestitum et sub nostrorum obligatione bonorum quorumcuinquc dictis hominibus et comuni ac districtui heredibus successoribus eorundem servare attendere promittimus in suis singulis partibus et non contrafacere vel venire omni iuri actioni condictioni beuefitio previlegio consuetudini et statuto quo et quibus siraul vel divisim contrafacere vel venire possemus tenore presentium reuuntiantes expresse. Universis et singulis capitaneis baylivis potestatibus iudicibus castellanis et aliis olBtialibus iusticiariis nostris presentibus et futuris mandantes expressius per présentes quathenus predicta omnia et singula in presentibus nostris litteris declarata et corapliensa prefatis hominibus et comuni ac heredibus et successoribus Ipporegiensium et cujuslibet eorundem servent attendent et attendi et observari ab omnibus fatiant bona fide et inviolabilité!' cum effectu. Nihil in contrarium attemptando seu ûeri vel attemptari patiendo per aliquem quovis modo. Datum Thaurini die XIIII decembris anno domini millesimo tricentesimo octagesimo quinto cum nostri proprii appensione sigilli in premissorum
robiir et tcstimonium veritatis. Per doniinum presentibus domino ybleto de chalant capitaneo pedemontis et petro gerbasy.
Convention entre Pierre, évêque de Lauzanne , Amédéc f , comte de Savoie, et Odoard son fils (17 juin 1316.)
Protocoles du uotairc Renaud. Arcli. de U Cbamb.
Nos Guillelmus de castellione miles ballivus gebennesii et chablasii pro illustri et potenti viro domino Amedeo comité sabaudie; Bertholomeus abbas s. mauricii aganensis; lohaniies praepositus niontisiovis ; Guillelmus prior Lustriaci ; lohannes de bagniolo miles castellanus chillionis ; Bellio de Mari index gebennesii et chablasii pro eodem domino comité et castellanus s. mauricii aganensis; et Reymondus de Festema castellanus turris de perz consiliarii domini comitis memorati notura facimus universis quod cum societas et confederatio contracta fuerit super iurisdictione mero et mixto imperio civitatis Lausane et vallis Lustriaci inter Reverendum in Xpo patrem dominum Petrum dei gratia episcopum Lausanensem et nos nomine et ex parte illustris principis domini Amedei comitis predicti et domini Eduardi eius filii et super mutuis auxiliis inter se faciendis, ad vitamipsorum dominoriim comitis et Eduardi tantummodo et non ultra. Nos omnessupradicti et quilibet ^ostrum promittimus bona fide dicto dno episcopo nos curàturos et factures quod domini cornes et Eduardus predicti observabunt facient et attendent domino episcopo Lausanensi suisque successoribus ac capitulo civibus ethabitatoribus civitatis Lausanensis et vallis Lustriaci articulos infrascriptos et de observatione predictorum dabunt et concèdent dno episcopo capitulo civibus et habitatoribus litteras sigillis suis sigillatas ipsos articules una cum toto tenore litere super societate et confederacione predictis interipsos dominos episcopum comitem et Eduardum confecte continentes; qui
quidem articali sunt hii. In primis quod dicti dominus cornes et dns Eduardus tenentur prestare auxilium consilium et favorem contra omnes suis propriis sumptibus et expensis et eciam contra suos ad recuperandum et defendendimi iura et iurisdicionem quecumque sint et res ecclesie Lausanensis episcopi capituli civium et habitatorum predictonun ecclesie episcopo capitule civibus et habitatoribus supradictis ; item quod dicti dominas cornes et dominus Eduardus non possunt edificare castrum seu domum fortem in locis predictis seu inrisdictione temporali dictorum domini episcopi capituli et ecclesie Lausanensis nec officium seu aliquam iurisdictionem vel dominium acquirere vel instituere ; item cum ipsi dora, cornes et dom. Eduardus debeant liabere ad vitara suam tantum medietatem omnium fnictuum obvencionum et financiaruro eschetarum ratione delicti obveniencium propter datam provicxionem meri et mixti imperii et omnimode iurisdictionis et dominii temporaliscivitatisLausanen. et suburbiorum et vallis Lustriaci excepta castellania et parochia s. symphoriaui et de Gleroula et excepto iure monete Lausanensis predicti dnus cornes et dnus Eduardus debent quemdam deputare nomine episcopi et ecclesie Lausanensis ad exercendum dictam iurisdictionem in locis predictis qui non sit nec fuerit aliquo tempore inimicus vel rebellis ecclesie Lausan. et debet iurare semper in principio sui regiminis publice iu curia Lausanensi présente dicto domino episcopo vel mandate suo spécial! si interesse vel mittere voluerit ofBcium dicte iurisdictionis bene et fideliter exercere iura libertates et cousuetudines civitatis Lausan. et vallis Lustriaci et habitatorum dictorum locorum observare et dicto d. episcopo suisque successoribus medietatem omnium obventionum eschetarum intégré reddere absque dilacione nec aliquid sine consensu dicti (episcopi) vel mandat! sui potest marciare ; item quod si contingeret aliquem capi vel detineri personaliter debet poni et detineri in fortaliciis domini episcopi ita tamen quod debet restitui ballivo qui pro tempore fuerit ad requisicionem
suam vel sui mandati et distringi debet et punir! secundum consuetudines Lausanne bactenus observatas : item quod preconisatio fieri debet in locis predictis nomine dom. episcopi Lausan. et baliivi alio nomine non expresso. Item si contingerct quod aliqua bona immobilia caderent in commissum ex causa delicti prefati dnus cornes et Eduardus ea non possunt retinere ad manus suas sed habeant medietatem precii si vendantur vel extimacionis comunis si non vendan- (ur exceptis fendis ad episcopum vel capitulum spectantibus que si caderent in comraissum dcbent ipsis cpiscopo et capitule pleno iiire remanere ; item quod ipsi domini cornes et Eduardus non possunt nec debent iurisdictionem; ofBcialis Lansannen. in aliquo impedire quominus possit cognoscere de causis de quibus potest vel consuevit cognoscere de consuetudine vel de iure sed debet iuvare et deffendere contra omnes qui doctam iurisdictionem impedirent. nec uti debent aliquo sigillé in contractibus nisi sigitlo curie Lausan. vel decani; item quod passamenta facta in locis predictis temporibus retroactis non possint impugnari nec retractari sed debent in suo robore remanere nec debent se de ipsis passamentis intromittere nisi de licencia domini episcopi memorati. item quod dnus episcopus si habeat causam vel qiiestionem contra aliquem vel aliquis contra eum nontetenur litigare coram illo qui positus fuit in officio predicte iurisdictionis exercende sed litigare prout consuevit ; item dotn. cornes caslrum de villarsel et turrym de goursy quam teoet ad manum suam tenetur reddere domino episcopo et ecclesie Lausanensi facta concordia inter ipsum dominum episcopum et dnum Ludovicum de Sabaudia super questionibus de quibus compromiserunt in ipsum dominum comitem vel si non concordarit statim (inito tempore compromissi predicti quod debet durare usque ad festum beat! michaelis et prorogari potest usque ad pascha et non ultra nec ante restitucionem castri et turris predictorum debet reddere prior Lustriaci duo comiti literaiii confectam super conventionibus habitis
Digilized by Coogic
inter ipsos dnos episcopum comitem et Eduordum et penes ipsum priorera depositam ; sed facta restitucione predictoriim castri et turris ecclesie Lausanensis ut supradictus prior literam predictam dicto domino comiti vel dno Eduardo reddere teneatur ; it. quod post decessum dictorum dnor. comitis et Eduardi dictus epus et sui successores possint auctoritate propria appreliendere et reasumere totam iurisdictionem loconim predictonim et quod ille qui esset pro ipsis in inrisdictione pre. dicta teneatur statim exire nec possit aliquara possessionem vel proprietatem allegare ; sed omnia iura possessiones et dominia dicto d. episcopo et ecclesie Lausanensiremaneant et ad ipsum transeant ipso, facto si autem dni cornes vel Eduardns nollent predictas conventiones facere videlicet literas sigillis suis sigillatas tradere de convencionibus supradictis vel reddere recusarent dicta castra iinito tempore compromissi predicto eo ipso sit littera predicta quam habet in deposito dictus prior Lustriaci irrita et inanis et omnia contenta in ipsa ; ipsumq. reddere teneatur dictus prior dom. episcopo supradicto; et si dicti ^ dni cornes vel Elduardus recusarent sine iusta causa personaliterrequisiti certiGcati loco et tempore compétent! alias convenciones predictas in presenti litteras contentas adimplere predicta littera sit similiter eo ipso irrita et inanis et omnia in ipsa contenta in quorum omnium premissorum testimonium nos balliviis abbas prepositus prior; lobannes de Bagnolio et Raymondus de Festema predicti sigilla nostra; nos que Bellio iudex predictus sigillum curie prefati domini comitis presentibus litteris duximus apponendum. datum et actum Lausanne anno dom. millesimo CCC. sexdecimo die iovis post festum beati Barnabe apostoli.
IIF.
Conventions entre Amédée V et Richnrd de la Chambre ,
. vicomte de Maurienne ['Ib janvier 1309.)
Arcb. de la Chamb.
Anno domini millesimo tercentesimo nono indictione septima octavo kalendas februarii per hoc presens publicum instrumentum cunctis appareat evidenter , quod cum inter itbistrem virura doniinum Araedeuni comitem sabaudie ciusque familiares ex una parte, et nobilem vinim dominum Richarduin dominum camere vicecomitem mauriane ex altéra, questio obscuritas et altercatio diucius ventilata fuisse super usu vicecoraitatus mauriane ad ipsum dominum richardum pertinentis seu modis utendi dicto vicecomitatu tandem dicte partes tractatu reverendi in Xpo patris domini Bertrandi dei gratia Tharentasiensis archiepiscopi et nobilium virorum dominorum hugonis de rupercula militis et domini Anthony de bargiis clerici et familiaris dicti domini comitis ad bonam concordiam et claritatem modis venenint inferius denotatis. et primo videlicet convenerunt et concordaverunt quod oranes malefactores delinquentes in vicecomitatu mauriane sive r.apiantur pergentes ipsius domini comitis sive per gentes ipsius vicecomitis sive per aliam qiiamcumqne personam quorum maleficiorum punimentum seu ius puniendi ad ipsum dominum comitem pertinent custodiantur in carceribus congruentibus ipsius vicecomitis ut inde iustitia lieri possit prout fuerit ratiouis et ipsi vicecomiti seu gentibus suis hoc requirentibus ad custodiendum in carceribus ipsius vicecomitis tradantur per castellanum maurriane et ceteros officiales ipsius domini comitis sine eo quod castellanus aut ceteris officiales seu familiares ipsius domini comitis vel castcliani ipsos captos spolient eorum vestibus cuiuscumqiie ipsi malefactores sint homines et cuiuscumque conditionis eÿstant. item convenerunt concor-
daverunt qiiod si index dicti domini comitis aiit ipsins castcllanus mauriane ordinaret ipsos captos fore relaxandos, datis iideiussoribusde redeiindo in carceres supradictas quod dirtiis vicecomes seu gentes ipsius recipiant tamquam familiares ipsius domini comitis cautiones et fideiussiones que pro indo (ierint que cautiones et fideiussiones sint et esse debeant arbitrio ipsius iudicis vel castellani. item convenerunt et coucordaverunt quod dictus vicecomes per se et per familiares suos possit capere et detinere omnes malefactores seu delinquentes in singulis partibus dicti vicecomitatus eos videliceiqui non essent homines dicti domini comitis et qui committe' rent maleficia propter que pena corporalis esset infligenda eisdera ac etiam eos quibus non esset infligenda dum tanien persone essent extranee seu de aliis partibus quam de niauriana vel essent persone fugitive seu talisquas esset verisimile fugere de facili ob timorem ipsius maleficii que persone extranee seu fugitive non essent parate cavere ydonee in continenti at cum effectu de iudicio isti et iudicato solvendo ratione eius maleficii de quo inculparentur. item convenerunt et concordaverunt quod dictus vicecomes eiusque familiares et officiales teneantur si inde requisiti fuerint per officiales ipsius domini comitis seu castellani sui mauriane iuvare ipsum castellanum et officiales predictos ad capienduni etdetinendum ipsos malefactores delinquentes in dicto viceconiitatu et eciam ad manifestandura et revelandum dicto castellano maleficia que committerentur iu ipso vicecomitalu si inde aliquid sciverint. item convenerunt et concordaverunt quod inquisitiones que fient aut fieri habebunt vel debebunt ratione maleftciorum que committerentur in dicto viccconiitatu per dictes malefactores fiant per castellanum seu ceteros officiales ipsius domini comitis. item convencnnit et concordaverunt quod si dicte inquisitiones faciendc fuerint per tormenta sive qnestioncs quod fiant per iudicem dicti domini comitis seu castellanum suiim mauriane in domo ipsius vicecomitis et ad mandatum et preceptuni ipsius iudicis sive
castellani tantum et non aliter, hoc acto et declarato quod ipsa torsio sive suppositio queationum fiat per familiares ipsius vicecnmitis mandate et arbitrio iudicis seu castellani predicti. qui eciam ad predicta videnda et ordinanda possint si voluerint interesse, item convenenint et concordaverunt quod ius condempnandi et absolvendi delinquentes predictos in dicto vicecoraitatii pertineat ad ipsum dominum comitem et quod ipsi delinquentes condempuenturvel absolvantur per iudicem ipsius domini comitis. item conveneruut et concordaverunt quod illi delinquentes seu malefactores predicti qui fuerint absoluti ab ipso indice relaxsentur a carceribus. item convencrunt et concordaverunt quod executio illorum qui fuerint condempnanti si pena corporalis secundum tenorem condempnationis eisdem fuerit infligenda fiat in locis consuelis per ipsum vicecomitem aut eius familiares. item convenerunt et concordaverunt quod ius puniendi delinquentes in viis seu stratis publicis sitis ex utraque parte arcus tendentibus per longitudinem mauriane quibus gentes utuntur ad eundem versus vallem secusie et a valle secusie veniendo versus sabaudiam pertineat dicto domino comiti. item convenerunt et concordaverunt quod alie vie site in terra dicti vicecomitis ex gratia pro transversalibus et privatis et non publicis habeantur quantum ad ius predictum puniendi delinquentes in eis ut supra, item convenerunt et concordaverunt quod infra villas positas in dicto vicecomitatu quantum ad ius predictum puniendi delinquentes in viis publicis via publica habeatur et intelligatur media via que esset inter duas carrerias coopertas et quod ipse carrerie cooperte a latere exeuntes pro locis privatis et non pro viis publicis quantum ad ius predictum habcantur et intcliigantur. item convenerunt et concordaverunt ({uod dictus vicecoraes ratione sui vicecomitatus habeat et percipiat in barapnis et pénis et multis iudicatis seu condempnatis per iudicem ipsius domini comitis et eciam in concordatis ratione eorum malcficiorum que committerentur in ipso vicecomitatu tertiam partem habito respecta ad ipsam con-
dcmpn.itionemhabendam capiendam et levandam ultra quantitatem contentam in ipsa condempnatione super bonis et de bonis ipsonim malcfartonim et hoc sive ipsum maleficium committatur in ipsis viis publicis sive alibi, item convenerunt et coDcordaverunt quod de pénis bannis seu miiltis que imponerentur seu indicerentur aliquibus personis per faœiliares ipsius domini comitis aut castellani sui mauriane ob hoc ut obediretur alicui precepto dominus cornes per se et per alterum possit concordare et gratiam facere seu remissiouem et ante sententiara et post sententiam et quod in illis pénis bannis seu multis et in casibus predictis si dictus dominus cornes seu eius familiares concordiam aut gratiam fecerit aut fecerint quod dictus vicecomes dictam terciam partem accipiat considerata soliim quantitate quam dominus cornes inde haberet et non considerata qiiantitate expressa seu inserta in sententia seu condempnatione. item convenerunt et concordaverunt quod dictus vicecomes per se et familiares suos pro predicta tercia parle sibi contingente habenda exigenda et rccuperenda possit gagiare et gugiari facere congruenter conden>pnatos et concordatos si siiam terciam partem solvere essentialitcr re- CHsarent. item convenerunt et concordaverunt quod dictus vicecomes per se aut per familiares suos tencatur priiis requircre castellanum aut mistralem domini comitis in mauriana quod sibi solvi faciant dictam terciam partem quam gagiet pro ipsa ut supra dictum est. et si forte dictus castellanusaut mistralis differet malicia aut negligentia per decem dies continuandos a temporc requisitionis facere satisGeri dicto vicecomiti aut eius mandate de dicta tercia parte convenerunt et concordaverunt quod ab inde in antea dictus vicecomes per se et per alterum possit pro dicta tercia parte habenda et exigenda prout supra dictum est gagiare. item convenerunt et concordaverunt quod castellanus mauriane qui nunc est et qui pro temporc fuerit tencatur iiirare ad sancta dei evangelia ipsi vicecomiti hoc rcqiiircnti inanifestare et declarare eidem vicccomiti aut eius locum teneuti infra très dies postquam per
ipsum vicecomitem aiU eius locum tencntem inde fuerit rerjuP silus condempnationes et concordias factns pro predictis maleliciisetquantitates ipsarum condempnationum et concordiarum et insuper iurare ipsum vicecomitem et eius locum tenentcm ad habendum et recuperandum terciam partem superius memoratam. item convenerunt et concordaverunt quod dictus vicecomes nichil possit petere velrequirererationesui vicecomitatus in aliis eschetiset obventionibus dicto domino comiti in mauriana.item voluerunt et concordaverunt quod iurisditio et segnoria quam dictus vicecomes habet alia ratione quam ratione dicti vicecomitatus salve remaneant ipsi vicecomiti nec per predicta prêter quam in premissis aliquod preiudicium generetur precipientes dicte partes de premissis fieri duo publica instrumenta eiusdem tenoris unum videlicet pro dicto domino comité aliud vero pro dicto vicecomite per me notarium infrascriptum. actum in Castro chamberiaci in caméra media iuxta magnam salam ubi testes interfuerunt vocati et rogati dominus B. dei gratia tharentasiensis archiepiscopus dominus Hugo de mpercula dominus Contenus de cuyna dominus Petrus marescalci milites dominus Anthonins de bargiis Cuido de saysello dominus de bordellis magister Petnis de cella nova Avmarus de mailliis domicellus Petrus lardena de caméra et plures alii fidedigni ibidem présentés videntes <t audientes.
Ego Anthonius Guillelmus mimi de sancto ragueberto auctoritate imperiali et domini comitis notarius publicus hiis omnibus presens interfui ea rogatus recepi publicavi signavi et tradidi fideliter pro dicto domino comité.
Nos vero Amedeus cornes sabaudie et nos dictus Riebardus vicecomes mauriane qui predictum vicecomitatnm esse confitemur de feudo dicti domini comitis et nos ipsum vicecomitafiim ab ipso domino comité tenere in feudum sigilla nostra prcsenli publico instrumento duximus apponenda in robur et testimonium omnium premissornm. mandantes eciam nos dictas cornes et precipientes iudici castellano et ceteris mistra-
Digilized by Googic
libus et ofiicialibus nostris mauriane qui nunc sunt et qui pro tetnpore fueriat ut predicta omnia et singula suprascripta firrniter etûdeliteret sine aliqua fraudisdissimulatione fuciant custodiant et observent.
Confirmation des franchises et libertés de la commune d'Evian. ( février 1324.)
Prolor. du notaire Renaud. Arcli. Chanil).
Odduardus contes sabaudie et in ythaillia ntarchio. universis presentibus et futuris rei geste notitiani cum sainte, per dilectos biu-genses et habitatores ville nostre aquiani nobis extitit sepissime supplicatum. quod cum olim per inclUe recordationis dominos petrum et philippum patruos nostros ac carissimum dominiim et patrem nostrum dominum Amedeum quondam comités sabaudie predecessores nostros franchesie libertates et immunitates quamplurimc concessc fuerint biirgensibus et habitatoribus predictis in pluribus et diversis literarum voluminibus recollecte et per diversorum temporum intervalla. quod quia per totidem scripturarum multitudinem quodam modo confusio perditionis ac oblivionis periculum sequebatur dignarerour omnes liferas franchesiarum libertatum et immunitatum ville preditte in unum volumen redigere et si quid in eisdem ambiguum fuerit presentibus literis declarare. nos ipsorum burgensium et habitatorum supplicationi et precibus inclinati et dictorum predecessorum nostrorum vcstigiis inhérentes infrascriptas franchesias libertates immunitates et privilégia prefalis burgensibus et habitatoribus ville nostre predicte et posteritati eorumdem pro nobis et heredibus ac successoribus nostris renovamus declaramus concedimus et donamus et ipsas renovationem declarationem concessionem et donationem ne propter oblivionis dispcndium processu temporis evanescant per modosinfrascriptos scriptura
presenti duximus eternandos. in primis qnidem volumua et coucedimus quod si quis per annum et diem burgensis et iuratus ville predicte extiterit sine caliiinpnia repetentis exinde habendus est ut burgensis. quod si infra annum et diem repetitiis fuerit et probatus fore repetentis. villa non debet eum retinere probationis autem modus super repetitionem talis erit. primo debebit répétons hominem repetitum probare suum esse tailliabilem vel non taillabilcm et ad eum pertinere iure hercditario emptionis dotis vel donationis per iuramentum suum cum tribus ydoneis testibus vel cum duobus iurantibusillud idem, homines tamen nostri tailliabilesnon poterunt ad iuramentum et burgesiam dicte ville recipi sine nostro consensu speciali. item volumus et concedimus quod predicti burgenses et habitatores ville predicte qui nunc sunt et qui pro t^mpore fuerint possint et eis liceat ( lacuna ) et eis vide* bitur expedire eligere ponere et ordinare quatuor probos homines ex ipsis quos duxerint eligendos et ipsos quatuor constituere et facere syndicos procuratores seu yconomos dicte ville et liabitantium in eadem. qui quidem quatuor sic electi possint et eis liceat levas et contributiones comnnes inter ipsos burgenses et habitatores facere ordinare et recipere et recuperare et pro ipsa recuperatione pignorare auctoritate sua propria sine licentia castellani vel mistralis vel alicuiiis alterius magistratus tam pro cavalcatis et expensis cavalcatarum quam pro aliis suis negociis quibuscumque. ita tamen quod de hiis que predicti quattuor syndici pro predictis récipient et Icvabunt aliis probis hominibus dicte ville bonum computum, et rationem , legittimam reddere teneantur. item volumus quod predicti quatuor syndici possint et eis liceat quandocumque voluerint recipere ad iuramentum et franchesiam dicte ville omnes et singulos homines quicumque sint et cuiuscumque condilionis existant mandato nostro vel alicuius ofUciarii nostri super hoc minime requisilo exceptis hominibus nostris tailliabilibns ut supra continetur in franchesia et hoc nobis salvo quod homines nostri remaneant et cum pre-
textu libertatis presentis non possint ad aliud doniinium se transferre et in omnibus aliis casibus volumus ipsos presenli franchesia gaudere. item volumus et concedimus quod predicti quatuor syndici qui pro tempore positi fuerint et electi ab omnibus cavalcatis sint liberi et immunes obsidiones necessitate et casu de fortiori dumtuxat exceptis. et exceptis illis de dicta villa qui debent vel assueti fuerint ad cavalcatas ire cum eqiio vel curserio valente trigenta libras gebennenses. item volumus et concedimus quod dicti biu'genses et habitatores dicte ville utantur et fruantur pascuis comunibus pro sue libito volontatis per totum districtiim et dominium iiostsum a ripa lacus nsque ad aquam de vgina et a drancia usque ad nemus de brest et ipsa pascua accensare alicui non debemus sine consensu burgensium predictorum. item burgensis et quicumque per annum et diem vel plus steterit ut ( lacuna ) si voluerit recedere et alibi se transferre libéré potest et castellanus seu villa debent ipsum et bona sua conducere per unam diem et unam noctem. item burgenses dicte ville qui per annum in dicta villa steterint ut burgenses libéré possunt in foro dicte ville emere et vendere sine leyda per ipsos solvenda. item de domibus et casalibus que vendentur infra villam aquiani habere debemus videlicct a venditore duodecim denarios. et ab emptore tercium decimum denarium et ipsas domos et casalia pro pretio {lacuna) voluerimus retinere infra quindecim dies postqiiam nobis vel castellano nostro dicti loci qui pro tempore fuerit extiterit nunciatum et non ultra, item burgensis bnrgensi dare poterit domum et casale dummodo non det in fraiidem vel simulatam fuciat donationem. quod si fecerit percipere debemus ius nostrum ut supra dictum est ac si inde venditio esset facta, item de omnibus rebus immobilibus extra villam predictain in toto territorio aquiani existentibus de feudo nostro que vendentur habere et percipere debeamus quindeciraum precii denarium quem quidein quindecimum emptor et venditor comunitcr solvere teneantur. item si burgensis inscienter emerit in foro publico
Digilized by Goc^le
rem furtivam de homine non suspecte et dominus rei venerit et eam probaverit esse suam precium non amittet. item volumus et concedimus quod omnes et quilibet burgenses dicte ville possint et eis liceat condere testamentum et de bonis suis ordinare inter vives per donationes vel modo alio quocumque aut in uhima volontatc testando codicillando legando donando causa mortis et quos voluerit heredes instituere cuiuscumque conditiones existant sive sit légitimés sive illegitimus vel bastardus seu et usurarius manifestas et quod eius ordinatio valeat et inconcussa Brmiter teneatur. item si aliqiiis burgensis dicte ville sine testamento vel oixlinatione alla decesserit bona ipsius decedentis mobilia et immobilia perveniant primo ad liberos si quos habet alioquin ad proximiores eius. usque ad quartum gradum consanguineitatis inclusive computatis gradibus secondum canonicam equitatem. eciamsi decedens bastardus vel illegitimus fuerit sive usurarius manifestus. nolumus itaque quod bona aliquorum usu-ariorum in dicta villa habitantium processu temporis raoriturorum impediantur saisiantur vel aliquatenus perturbentur per aliquos castellanos vel familiares nostros seu iustitiarios occasione aliqua qua sint et expresse dicantur usurarii. quod si contra fient illud esse volumus irritum (lacuna) usurarios et eorum heredes et bona in manumortua ratione usurarie pravitatis pro nobis et nostris perpetue solvirous et <]uittamus si autem (lac.) intestatus decesserit sine liberis nepotibus vel aliis propinquis usq ad quartum gradum dominus ei succedet et bona ipsius deffuncti (lac.) vel poni faciet in manu duorum proborum horainum qui clamores deffuncti per consilium castel' lani emendent et sedent usque ad valorem bonorum deffuncti et si quod rcsiduum fuerit domini erit. uxor vero superstes predicti intestat! pro dote et dotalicio quod ei datur seciindum nsum patrie sit contenta, et si quis peregçinus vel viator moriatur in villa dominus debet per annum et diem bona ipsius per duos probos homines facere custodiri et si infra annum et diem venerit aliquis et probaverit bona illius de-
functi ad se pertinere restituantnr ei dicta bona expensis factis in exequiis dicti defuncti deductis. si vero infra dictum tempus nullus venerit dominus de dictis bonis sedabit clamores et solvet débita iam dicti defuncti et si quid residuum fuerit suum erit. item voliimus et concedimus qudd ullus personabiliter capi debeat vel et detineri in dicta villa vel infra ipsius ville franchesie termines sine iudicio vel cognitione iiisi fuerit homicida vel proditor vel nisi taie delictum enorme coramiserit per quod meruerit seutentiam capitalem. item omnes burgenses et advene et habitatores dicte ville sunt de iuriditione domini et debent in sua curia litigare. item si claraorem burgensis vel aliquis fecerit de aliquo debitore vel de iniuriante lisqiie ad (juantitatem decem solidorum et infra de piano clamore solvat duodecim denarios. a decem solidis vero superius très solidos. adversarius adversario suo restituet dictes très solidos vel duodecim denarios et debitum solvet et illatam iniuriam ad dictum curie domini emendabit. qui percutit de pugno debet domino très solidos et passe duodecim denarios.si de palma quinque solidos et passe viginti denarios. de pede septem solidos et passe duos solidos quatuor denarios. et si aliquis aliquem ceperit per capillos cum duabusmanibus debet doqiino decem solidos et passe très solidos et quatuor denarios. si cum una manu quinque solidos et passe viginti denarios. qui sanguinem extraxerit ab aliquo iniuriose et sanguis sit sparsus debet domino sexaginta solidos et passe triginta solidos. qui percutit de baculo sine sanguinis effusione et mortis periculo debet domino decem solidos. si sanguis e.xit debet domino sexaginta solidos. si percussus ex ictu moritur ille qui pereuxit est in inisericordia domini. qui prohiciet lapidem contra aliquem volens eum percutere. si ictus lapidis apparcat in terra vel in pariete vel si percutit sine mortis periculo (lacana) debet domino sexaginta solidos. si quis aliquem occident bona occidentis et corpus sunt domini. bona furum qui confessi sunt de furto vel (lacuna) sunt in misericordia domini et bona
etiam proditorum. si quis Je die doinum vicini sni fregerit maliciose in villa debet domino sexagiiita solidos si de nocte Umquam latro est in misericordia doinini. in omnibus autein iniuriis supradictis. si passus iniuriam clamorem fecerit per visum curie domini debet ei satisfatio fîeri competenter. deprebensique in adulterio ambo simul per villam fustigentur vel dedecus suum redimant si raaluerint sexaginta solidos. item de quolibet modio vini vendito ad minutum seu tabernam debet habere dominas dimidiam qctavam vini de dimidio vini unuin quarteronum et inferius pro rata, item dominas liabet unum mensem inlegrum in anno videlicet mensem maii ad vendcndum vinum suum quod debet esse puriim et sine pravo sapore infra quem mensem nullus alius debet vinum vendere ad tabernam sive' ad minutam mensuram et si quis infra dietum mensem vinum vendiderit vinum si quidem in vase rcmanserit est in iniuria domini et si totum vas venditum fuerit venditor tantumdem domino debet dare. volumus tamen quod infra dietum mensem quilibet burgensis possit vinum suum ibidem vendere in grosso cuiiibet qui vinum emere voluerit ad portandum extra dictam villam dura tamen ipsum vinum in grosso venditum non remaneat infra parrochias aquiani et novaselle. item quocienscumque dominas voluerit possit ad se facere venire omnes mensuras. et ille penes quem reperta fuerit falsa mensura debet domino très solidos et mensuram perdet. si quis falsa ulna vel falso pondéré utatur est in misericordia domini et si quis habet duas mensuras vel duo pondéra videlicet parva et magna vel parvum pondus et magnum et ad magnum vel magnam émit et ad parvum vel parvam vendit in misericordia domini est. item omnes ementes vel vendentes ad forum aquiani debent esse sub custodia domini ville videlicet a flümine ame usque ad sanclum mauricium et per totum lacum eundo per unam morando et redeundo per alteram diem. et si quis frangit forum aliquem ibi percuciendo vulnerando vel trahendo vel aliquem rebus suis spoliando debet sexaginta solidos de
banno et iniuriatn passo emendam facere competentem. et si percussus vulneratus propter hoc moritur ille qui vuliieraverit est in misericordia domini. item die qua mercatum fuerit in dicta villa nemo debet vendere in villa extra domum vel plateam mercati seu fori bladum carnes et alia que in domo mercati debent vendi. quod si fecerint illud quod vendetur sit in misericordia domini. item dominus habebit levdam videlicet de blado secundum quod consueverit dari in foro de thonons de bone de vacha habebit dominus pro leydu unum den. de equo mulo et iumento quatuor denarios de asinoet asina duos den. de porcho oue mutone et capraunum obolum. de vitulo capriolo vel agniculo qui venditur duos solidos vel ultra similiter unum obolum. si inferius nichil. de pannis telis mercibus et de hiis que in mercato vendentiir ad pondus quia mercatores solvunt stationes fori alia leyda non dabitur de eisdem. item burgenses cum opus fuerit exceptis quatuor syndicis ut supra ibunt in cavalcatis domini propriis expensis tantum semel in anno per unum mensem videlicet in episcopatu gebennensi lausanensi et sedunensi. si vero ultra ducantur debet eis providere dominas in expensis. item si aliquis de periurio convinctus fuerit ponatur in scala aut solvat sexaginta solidos de banno. item de rixis que fient in villa debetur credi illi qui interfuerint utriusque sexus tam parvis quam magnis. item navigium est illorum de villa predicta et dominus debet habere quartum denarium de lucro nullis deductis expensis. item dominum et omnes illos qui secum irent debent portare perlacum et dominus debet eis in cibo et potu providere vel pro singulo homine pro qualibet /
comestione dare duos denarios. item si alicpiis recedat de foro qui aliquid de quo leyda debeat vendiderit et leydam absportuverit debet domino sexaginta solidos de banno nisi infra noctem ipsam reddiderit. item dominus habet teysas domorum et casalium in villa; videlicet pro qualibet teysa a parte anteriori domus sex denarios gebennenses per annum in festo beati michaelis. item dominus debet habere in villa
luolendina et funtos et bugenses dcbent inolere in dictis niolendiuis et furneare in dictis furnb. item in omnibus supradictis emendis que fient passis dampnum vel iniuriam potest dominas facerc taxationem et modcrationem competenteni si viderit expedire. in liiis vero omnibus in quibus homincs incurrant bannum mulier si incurrat illud non débet solvere nisi medietatera illius banni, item concedimus dictis burgensibus nundinas in dicta villa quolibet anno quarta die festi beati martini yemalis duraturas per très dies, item retinemus nobis qnarantenam in dicta villa, videlicet credenciam per quadrafjinta dies , secundum bonam consuetudinem aliarum villaruin francharum de sabaudia quam credentiam dicti biirgcnscs pro se et suis sucessoribus nobis concedunt. item qui carnes truyonas vendiderit pro pnrcello vcl unam caruem pro alia solvat pro banno deeem solidos. item qui carnes morticinas vel morbosas vel granatas vel aliter vitiosas in macello vendiderit nisi emptorein de morbo vel vicio certioraverit solvat pro banno viginti solidos et quilibet macellarius ( lacuna ) accusare venditorera huiusmodi per suum iuramentum. item quod ( lacuna ) et confines predictarum franchislarum libertatum et immunitatum et infra quos predicte libertates et immunitates servari dcbent sunt hii videlicet ducente theise circumquaque dictam villam ex utraqoe parte tain per terrain quam per aquam. item voluinus quod nullus de foro aquiani extra portas dicte ville per dlmidiam leucam aliquid emat quod ad forum aportetur et si quis contrafecerit solvat pro banno très solidos et rem emptam amittat. item si aliquis vilis persona dixerit verba contumeliosa burgensi et burgensis cum de pugno vel de palma pereuxerit sine tamen effusione sanguinis nisi Icviter per nares vel per os ad bannum minime teneatur. item de verbis iniuriosis dictis non in prcsencia iudicis vel officiariorum nostroruin si iniuratus sibi petit emendam adiudicari nullum bannum debetur domino nisi sint verba talia pro quibus possit iiidici ducllum. item nullus possit vendere viniim ad tabernam iii
picta villa nec infra confines predictos franchisie dicte ville nisi sit burgensis ville eiusdem. item volumus et concedimus quod domus alicuius burgensis dicte ville non possit vel debeat daudi vel hostia domus firmari pro casu aliquo iiisi pro usagiis domini pro ipsa domo debitis recuperandis dura tamen alia bona sufficiencia reperiantur domini dicte domus. item prohibemus ne aliquis officiarius noster vel faniiliaris curie percipiant vel exigant exactionem aliquam pro saisina vel dissaisina cuiusvis rei saisite sed contenti sint de satisfactione laboris sui secundum statuta sabaudie comitatus et si casus pro quo saisima facta fuerit talis sit pro quo clama debcatur ipsam percipere debeamus. item prohibemus quod nullus familiaris curie nisi baillivus index vel castellanus dicti loci possint vel eis liceat aliquas penas sive raultas alicui burgensi imponere nisi esset pro cminenti periculo scandalo sive rixa pro quibiis periculum sit in mora et tara in illo casu quam in aliis si pene sive multe immoderate Imposite fuerint ad arbitrium et e.xamen iiidicis moderate postea reducantur. item prohibemus quod nulle câpre cuiuscumque sint sustineantur vel permittantur depasci in nemore de brest in quo nos pro fumis nostris aquiani et dicti burgenses pro suis necessitatibus usum habemus. et hanc nostram prohibitionem servari perpetue iubemns per castellanos nostros aquiani pro tempore fuerint sub banno quinque solidorum et pro capra qualibet que ibidem reperta fuerit. cuius banni duodecim denarii forestario et residuum nobis integriter applicetur. item volumus quod omnes usum habentes in dicto nemore de brest cuiusenmque conditionis existant ad expensas utiles et necessarias que fient pro statu et utilitate dicti nemoris contribuere teneantur. ita tamen quod ad taxationein faciendam in contributione ipsarum expensarum vocentur duo horaincs de qualibet parochia de extra villam predictam aquiani. item volumus quod nulli familiares curie exigerc vel percipere debeant pro labore suo quum mittuntur ad pignorandum vel ad alios quosvis actus nisi prout et quantum
in statutis comitatus sabaadie continetur. item nolumus sed expresse prohibemus quod nullus quicumque sit vendat vinum in dicta villa nisi de vino crescente in territorio vinearum ipsius loci qiiamdiu predicti burgenses et hnbitatores de vino ipsius territorii habuerint ad vendendum et ibi invenietur venale nisi per syndicos predictos aliter fuerit ordinatum. item volumus quod si aliqua ambiguitas processu temporis oriretur in expositione alicuius presencium libertatum quod melior interpretatio in iuri propinquior semper liât pro burgensibus supradictis. item volumus quod omnes et singule litere per predictos predecessores nostros olim concesse super franchisiis et immunitatibus ville prcdicte in suo robore perpetuo perseverent. pro predictis aiitem renontiatione declaratione concessione et donatione habuisse confiteraur a burgensibus supradictis quatuor libras grossorum turonensium in perunia numerata promittentes bona fide nostra omnia et siugula supradicta pro nobis et heredibus et successoribus nostris rata grata firma habere perpetuo et tenere et nullo tempore contrafacere vel venire. mandantes et precipientes tenore presentium baillivo et iudici nostris Chablaysii procuratori nostro dicte baillive castellanoque aquiani et fisterne qui nunc sunt et pro tempore fuerint quatenus omnia et singula supradicta incuncussa teneant et observent sub iuramentis quibus ratione ofliciorum sibi commissorum vel committendoruna nobis tenentur vel inposterum nobis et nostris heredibus tenebuntur nec aliquo colore exquisito modo aliquo contrafaciant vel opponant. in cuius rei etc. datum et actiun in Castro chillionis die mercurii prima die menais februari anno a nativitate domini m. ccc xxaiil.
Charte des franchises et libertés de la commune de Billière octroyée par Odoard, comte de Savoie. (16 mars 1324.)
Protocoles du notaire Renaud. Arcb. de U Chamb.
In dei omnipotentis etc. nos ect. notum facimus universis quod nos volentes locis et ville nostre de Billiau et Bnrgenses et habitantes dicte ville comoditatibus providere facimus constituimus et ordinamus et nunc imperpetiium pro nobis et successoribns nostris dictam villam et omnes et singulos habitantes dicte ville francam et liberam francos et liberos ab Omni et qualibet taillia et specie taillie et exactione pecuniaria insuper ordinantes dictam villam et burgenses et habitatores eius régi et teneri secundura franchesiara et privilégia supra et infrascripta videlicet ut quilibet burgensis et habitator ville predicte sive masculus sive femina possit de bonis suis testare sicut voluerit secundum iura comunia et quod ordinatio valcat et observetur si vero deccsserit intestatus succédant ei primo liberi si quos habuerit eis vero non existentibus succédant ei proximiores agnati vel cognati vel ascendentes. usque ad quartum gradum inclusive secundum iura comunia. eb vero deficientibus et testamento non condito per defunctum successio ad nos pertineat solvendo débita sepulturam et benehcium defuncti usque ad valorem bonorum defuncti. et in casu in quo non apparerent testamentum vel liberi vel proximi usque ad quartum gradum nos vel noster castellanus solutis clans debitis et sepultura defuncti deponamus de consilio aliquorum proborum virorum dicte ville res et bona dicti defuncti penes duos probos viros dicte ville usque ad ununAannum et diem custodienda et ita quod si infra dictum annum et diem légitimé apparuerit proximus defuncti usque ad quartum gradum eidera dicta bona succes-
sionis iiirc tradantur siii autcm ex nunc habeamus nos dicta hona ut supra, volentes etiam et concedentes nos conies predictus quod bona burgensium et liabitatorum dicte ville de billiaco decedentium sive sint ipsa bona infra franchesiara dicte ville de billiaco sive extra in terrara nostram minime saisiantur annotenlur iure casu vel consuetudinejjsu vel privilégié que habennis in bonis mobilibus usurarioriim decedentium quamvis ille dcfunctus usurarios contractus exercuerit et exercuisse proponatur et si in hoc contrafactum fuerit saisme annotationi et occupationi factis et castellano non pareatur impune. quienmque morain contraxerit in dicta villa de billiaco per annum et diem sine rcclamatione domini sui et iuraverit servare honorera et statura nostrum et successorum nostrorum et burgiensiam ville taraquam burgensis dicte ville de billiaco et habitator servetur et habeatur. qui forum dicte ville fregerit Centura solidos pro banno nobis dabit {lactuia) fracture et eraendabit competenter iniuriam passo et et ultra solutum banmim [lacuna) infrascripte. qui furtive leydam deportaverit viginti solidos dabit pro banno [lacuna) per aliquara [lacuna) ipsa die quittus est. et si milium invenerit ipsa die per qnem remittat leydam débet caute poncre sub lapide, et duos lapides in testiraonium hiuc et inde et octava die ibi accipere coram testibus et reddere et erit quittus de banno. burgensis dicte ville non dabit leydam prêter baigas bovum qui occidentur in maceilo causa vendendi prout est consuetum nec etiam pedagium nec barrelagium nobis vel successoribiis nostris per totam teiram nostram nisi cum extrakeantur res vel mercandie de terra nostra et tune in extractione pedagium tamen si quod est debitum. vel consuetum in Castro vel territorio castri per quod traherent sine aliqua leyda solvere teneantur a gabellis nostris non eximentur. de hiis autem que vendentur infradictam villam vel extra solvatur leyda per alios non burgenses prout usqiie nunc est consuetum. qui percnxerit infra banna ville billiaci de pugno très solidos nobis dabit pro banno.
‘in
<]ui de palms quinquc solides, qui de pede deceni solidos et semper in omnibus supra et infrascriptis iniuriam passe competentem emendam. qui evaginaverit cutellnm vcl unum cnsem vel e.’ctraxcrit lanceam per unum cucitnm extra doimim causa liominem perrntiendi sexaginta solidos dabit pro banno. qui de petra percuxerit vel traxerit lapidem hominem percntiendi causa ita --qnod ietns apparcat in pariete vel in terra debet nobis sexaginta solidos pro banno. qui traxerit capillos alterius cura duabus manibus debet nobis viginti solidos. si cura una manu decem solidos. qui percuxerit alinm tisque ad effusionem sangiiinis sexaginta solidos dabit pro banno. si de gladio vnlneraveril viginti libras debet pro banno. et si vulneralus inde morluns fuerit vulnerator misericordie domini subiacebit. qui de ' bacnlo percuxerit scxagintu solidos dabit pro banno. qui domum vicini violenter intraverit vel alicuius burgensis decera libras dabit pro banno, si garcio vel garcia dixerit aliquo tempore hoinini probo vel mulieri dicte ville billiaci convicium et probus lionio vel muller det ci ulapam de pugno vel de palma bannum non debet millier si delinquerit ita qnod puniri debeat pecimialiter debet tum dimidinm bannum quod debet bomo. qui falsa mensura vel pondéré scienter vel grossa conscientia et supina U.SUS fiierit très solidos' debet pro banno pro prima vice qua reprehensus fuerit. et pro seconda viginti solidos et ultra secundum ins comnne puniaiur salvo quod si idem sempér inventus fuerit habere diias mensuras alleram maiorem et alteram minorem decem'libras dabit pro banno. de onini clama non criminosa et saysina nos habebimus ^cx denarios gebennenscs ab eo cuius dulpa facta fuerit dicta clama vcl saysina. qui adulterium comiserit sexagirita'solidos dabit pro banno.' de singulis domibus unns homo si in ea habitaverit ad nostros cavalcatas j>er‘se vel Idoneum snbstitutum ad ^uas expensas debet sequi nos vel mandatum nostrnm per duas dies tamen cnm hic fuerit proclamatum aut bannum sexaginta solidomm solvere debeat exceptis clericis qui ad hoc non
teneiitur el aliis qui inûrnûtatem vel aliam causain remansionis sue ostenderent manifestam. et infra terminos ville billiaci nullus burgensis vel habitator dicte ville billiaci capiatur et si paratus fuerit et obtulerit dare fideiussionem ydoneam de stando iuri. et si captiis fuerit privata auctoritate predicta relaxetur nisi de latrocinio proditione aut homicidio vel casu alio inculpetur de quo merito capi debeat persona. oranes debent excubias ville billiaci exceptis clcricis. item nullus burgensis dicte ville billiaci conveniatur super alibuo contractu vel remitatur nisi in dicta villa billiaci preterquam si inveniatur in loco contractus vel nisi ad bec se obligaverit expresse, nos possumus facere domum mercati in villa billiaci si voluerimus. venimtamen quilibet burgensis vel habitator ville billiaci possit vendere numatas suas in domo sua vel ante domum suam. quecumque casalia dicte ville billiaci debent nobis quatuor denarios gebenneuses de qualibet teysa a fronte carrerie quolibet anno in festo beati andrei apostoli. et de uuaquaque domo que alienabitur que sit de feodo nostro nos habebimus laudemium et venditionem consuetas et de aliis tercium decimum denarium. qui percussus fuerit in nemore vel de nocte probare possit per unum textem percussionem alioquin si per unum textem non probat inculpatus saltem iuret se non fecisse et si hoc fecerit sit quittus nisi de novo probetur contra ipsum ut supra et si iurare noluerit iussus iurare pro confesso habeatur. qui aliquem in domo sua pereuxerit duplex bannum dabit. burgenses et habitatores dicte ville billiaci teneantur molere blada et coquere panes ad furnos nostros et raolendina nostra quos furnos et molendina furnearios et mugnesios ibidem habere et tenere debeamus ad sulHcicntiam ville billiaci pro multuris et fornagiis consuetis. adito quod si forte dicti burgenses et habitatores ville billiaci non possint in nostris mplendinis molere blada sine mora cum opportata essent ibidem quod ea blada possint alibi portare ad molenduro ad quodeumque molendiniim vellent si non possont statim molere dicta blada ut supra, aut si inve-
Digilized by Googlt'
Dirent aliam personam inolentem et super hiis credatitr iuraluento domini vel portitoris bladorum ad dicta nostra ino- Icndina. qui veiididerit pisces leydam non debet. item volunius quod omnis successor noster prima vice qua venerit in villa rccepto iuramento fidelitatis a burgcnsibus ville billiaci iuret se servaturum franchesias et privilégia supradicta. Et quilibet castelinnus dicte ville iuret ipsam franchesiam observare. item si quis non burgensis intulerit extra franchesiam dicte ville billiaci iniuriam in persona vel rebus burgensium dicte ville billiaci et ille et dominus eius super hoc requisitus non voluerit emendare burgenses dicte ville possint inde pignorare de consilio et licentia castellani. cum négocia aliqua incumbet fieri pro villa (lacuna) volumus quod duo probi homines de villa eligantur consilio castellani nostri qui una cum dicto castellano ipsorum negociorum expeditioni intendant, banna autem et termini dicte ville billiaci et franchesie protenduntur a strata publica de donano inferius. et a predicta strata per charreyum fustarum usque ad nantum de merio et a predicto nanto de merio usque ad quendam terminum positiim in carreria del pontais versus boschetum sancti iohannis et ab eodem termine dicte carrerie prout tendit ipsa carreria usque ad fontem del buignion et a predicto fonte usque ad nantum ville per termines positos. et a predicto nanto prout ipse nantus durât insuperius usque ad molendinuin nostrum de boscho. et a predicto molendino usque ad predictam stratam de donano per termines positos inter ipsum molendinum et dictam stratam. quam franchesiam libertatcm privilégia et statuta nos cornes prcdictus promittimus ect. et in quorum ect. dat. Chamberiaci die décima sexta marcii millesimo tercentesimo vigesimo quarto.
JmJilce F confirme la concession de la bourgeoisie de lUi oli en
fureur de Nicolct Beccuti et de ses cnftins. (3 janvier 1 323.)
Pfotoc. du not. Renaud. — Areh. de la Cbamb.
NosAmedeiis cornes sabaudie notuni facîmns universis quod cum nos in homines et comburgenses nostros ville Rippolarum admisissemus et recepissemiis dilectos nostros nicoletum beccuti stephanum et manuelem fratres et filios dicti nicoleti, privilegiis libertatibusque et franchesia dicti loci Rippolarum uti et gaudere concesso prout gaudent et utuntur ceteri bnrgenses dicte ville Rippolarum ita tamen quod ipsi tenebantur habere infra villam prediclam domum et cum ipsa domo infra eerlum tenipus de rebus et possessionibus acquirere infra castellaniam Rippolarum infra dietum tempos videlicet quousque de rebus et possioriibus acquisierint ut supra usque ad valorem tercentarum librarum raonele cursibilis nobis vel inandato nostro solvere tenebantur annis singulis decem solides turonens. quorum solutio cessare debebat facta acquisitione ut supra ect. et nobis constet per relationem dilecti fidelis nostri guillelmi borrelli burgensis ville predicte quod dicti pater ac filii habent infra castellaniam dicte ville cum dicta domo ex eraptionc vel alla acquisitione de rebus ac possessionibus usque ad valorem quantitatis dictorum trescentarum librarum et ultra ect. nos dictos patrem et filios iterum inliomines et comburgenses nostros admittimus et recipimus; volumus quoque ipsos deinceps uti et gaudere privilegiis franclicsia et aliis quibuscumq. libertatibus quibus utuntur et gaudent ceteri comburgenses dicte ville, dat. Ripulis tcrcia die uiensis iannuarii anno domini h. ccc xxiiI.
Digilizc 3 bs
vu.
Ctun’vnlion entre l’abbé de Saint-Rambert et Thomas , comte de Savoie. (30 novembre 1 1 96.)
Trotoc. (lu not. Renaud. — Arch. de ta Cliamh.
In Domine (lomini nostri Jesu Christi. Ego Reynerius diet tus abbas S. Regueberti et noster conventus talein facimus
convencionem cum Thoroa illustri comité savoye. nnim castrum quod dicitur carnilions dedimus ei et successoribus suis habendum in perpetuiim tali conditione ne illiid possit alienare a comitatu neque filiam suam dotarc nec alio modo, costam. totam que est a muro inferius a parte abbacie et domum confrate retinemus nobis et abbacie habendam in perpetuum. nostri bomines qui in Costa illa domos habebiint nichil aliud comiti debebunt nisi hoc. tamen iurabnnt quod bona fide iuvent comitem in defensionem castri. et cornes iuravit iptod persone conim et res ibi sint salve et tute. dedimus etiam comiti a fontana gaudini usque ad aggerem burgi et a fossalo quod est in collo castri usque ad aquam que dicitur arbarona sub tali conditione. fiimi et «nolendini qui sunt vel inposterum Gerent infra termines istos. et Icyda lingarum et lomborum ernnt abbacie in perpetuum. cornes habebit ' bannos et iusticias infra termines istos. omnes alie obventiones que infra termines istos accipientur leydaset census domorum vel si que alie obveniunt et duo menses de banno vini qui accipiiintur a natale domini usque ad caramentranum abba. cie erunt et comiti omnino communes, pedagium trossellorum comitis erit exceptis quod de singulis habebit duos raonos. in alio pedagio quocumque modo perveniat habebit abbacia sextam partem. portionem abbacie accipiet nuncins qnem abbacia iiistitnerit. cornes etiam propriiim nnnciiim habebit si volucrit in portione sua. abbas et abbatia quemeumque vo-
luerit instituet prepositum seu mistralem totius bm-gi ; et erit liomo ligiiis abbatis. iurabit tamen quod fîdeliter reddatabbati et coniiti cuicuraque suatn porcionem obveniencium infra terminos supradictQS. in rebus que extra terminos illos sunt posite nichil dédit abbas vel abbatia penitus coniiti sed totiim sibi retinuit tam in personis horainum quant in aliis rebus excepto quod iidelitates nobilium cuin eorum fendis quas ecclesia hodie ibi habebat a petra crispa usque ad petram arcuinam dédit abbas et abbatia comiti in perpetuum ut fidelitates et consuetudines quas abbatie debebant deinceps faciant comiti. abbas et monachi de quibus congruum videbitur et eciamhomines omnes abbatie iurabunt comiti quod iideliter iuvabunt comiti et suos in castri defensione. predicte convcntiones semper sunt innovande tam ad abbatis quam ad comitis routationem. ille tpii erit castellanus castri de comitis mandate iurabit quod istas conventiones bona fide servet toti abbatie et suis pertinentiis.
Ego Thomas cornes mauriauncnsis et savoye et marchio ytaillie conventiones in ista carta contentas veras esse confiteor et supra sancta evangelia iuravimus nos ea bona 6de servaturos semper abbati et abbatie. iuravimus etiam abbati iidelitatem de castra, et quod bona iide semper defendemus abbaciam et res ipsius. mandantes et obligantes posteras nostros ut et ipsi idem faciant. inter fidelitates autem nobilium retinuit abbatia fîdelitatem quara debebat aymo de langes, ut autem predicte conventiones plenius exequantur post comitem et pro comité iuraverunt isti. Aymericus de Brianczono. Guigo de Theys. Amedeus et Humbertus de Vileta. Bonnivardus de Vienna. si vero quod absit cornes a dictis conventionibus rcsiliret episcopi gratiauopolitanus et mauriannensis in quorum presencia boc factum est de mandate ipsius comitis ipsum comitem et terram suam in eorum episoopatu tenentur interdiccre. donec ipse cornes plenius satisfaceret actum est hoc apud Chamberiacum in templo auno dominice incarnatiotiis millesimo centesimo nonagesimo sexto in festo b. andree
D :edbyGoo^
relestino papa pie présidente, henrico romanorum imperatoie féliciter régnante, regnaudo archiep. lugdunensi existente. datum per manus tnauricii notarii.
