Acte Sanctorum Aogosti, t. III, p. 78 et seq
succincta , in redemptione captivorum sollicita, in egenorum erogatione profusa, proprium credidit quidquid de se pauper accepit.
Cum esset cum rege adhuc in mundiali habitu , mens intenta ad Christum (teste Domino loquor, cui ore tacentepectoraconfltentur; cui etsi lingua taceat, conscientia nihil occultât ; quia cpiod audivimus dicimus, et quod vidimus testamur) , invitata ad prandium Ansifridae matronaB ; dum iter ageret, seculari pompa comitante , interjecta longinquitate terrae et spatio, fanum quod à Francis colebatur, in itinere beatse reginae quasi milliario proximum erat. Hoc illa audiens, jussit famulis igni comburi , inicum judicans Dominum cœli contenini , et diabolicamachinamentavenerari. Hoc audientes Franci, universaque multitudo , cum gladiis et fustibus, vel omni fremitu diabolico conabantur defendere, sancta vcto regina immobilis perseverans, et Christum in pectore gestans, equum quem sedebat, in antea non movit, antequam et fanum peruretur, et, ipsa orante , populi inter se pacem firmarent. Quo facto, virtutem et constantiam beatae reginaeomnes admirantes Dominum benedixerunt.
Postquam, opérante divinapotentia, a rege terreno discessit, quod sua vota poscebant, dum Suedas in villa, quam ei rex dederat, resideret, in primo anno conversionis su» vidit in visu navim in hominis specie, et in totis membris ejus sedentes homines, se vero in ejus genu sedentem, qui dixit ei : « Modo in genu sedes , adhuc in pectus meum sessionem habebis. » Hinc ostendebatur ei gratia qua fruitura erat. Hune visum cum contestatione secretius suis fidelîbus retulit , ut, ea superstite, hoc ne quis sciret. Quam cauta in collocutione, quam devota in omni actione! In prosperis et in adversis, in laetitia et in tristitia semper aequalis, nec in adversis se fregit, nec in prosperis extulit.
Cum in villa ipsa adhuc esset, fit sonus, quasi eam rex iterum vellet se doiens grave damnum pati, qui talem et tantam reginam permisisset a latere suo discedere ; et nisi eam reciperet, penitus vivere non optaret. Haec audiens beatissima, nimio terrore perterrita , se amplius cruciandam tradidit cilicio asperrimo, ac tenero corpori aptavit; insuper et jejunii cruciatum induxit, vigiliis pernoctans in oratione se totam diffudit, despexit sedem patriae, vicit dulcedinem conjugii, exclusit charitatem mundialem, elegit exul fieri , ne peregrinaretur a Christo. Adhuc de regali habens ornamento fusum, ex auro et gemmis et margaritis factum, habentem in se auri solidos mille, misit eum viro venerabili Domino Joanni recluso in castello Cainone, per nonnam snam, nomine Fridovigiam, quam proximam habebat, cum suis fidelibus, ut pro ea oraret, ne iterum ad seculum reverteretur, sed et vestem ei cilicinam transmitteret, unde corpus suum limaret. Trans-
mitlit et rachiuam cilicinam, uude et iuterius et superius sibi fedt iudumeatum, ut, si quid de causa quam timebat in spiritu sancto sentir et, eam certiorem redderet. Quod si hoc rex vellet, ipsa magis optaret vitam flaire , quam régi terreau iterum juugi , quia jam régis cœlestis copulabatur amplexibus. Vir ergo Domiui tota uocte ia vigiliis et orationibus peruoctaos, inspirante sibi divina potentia, ia crastinum mandavit ei boc régis esse voluntatem , sed Dei non esse permissum: antea eoim rex Dei judicio puniretur, quam eam ia conjugium acciperet.
Post boc dictum, supradjctae domiuae meus intenta ad Chris tum, Pictavis, inspirante et coopérante Domino, monasteriuni sibi , per ordinationem praecelsi régis Clotharii, coustruxit : quam fabricam vir apostolicus Pientius episcQpus et Austrapiuf dux per ordinationem Dei celeriter fecerunt. la quo mpnasterio santa regina muadi falsa blaudimeuta respueus , gaudeos ingressa est, ubi perfectiouis oruameata coaquireret , et maguam coogregatiouem puellarum Christo, nunquam morituro sponso , aggregaret. Quo electa abbatissa et jam coostituta , tam se quam sua ornamenta ejus tradidit potestati, et ex proprio jure uihil sibi reseryaos, ut curreret expedita post Christt vestigia. et tantum sibi plus augeret ia cœlo , quantum subtraxisset de seculq. Mox etiam ejus sancta couversatio cœpit feryere in humilitatis couversatioue, ia charitatis ubertate , ia castitatis lumine , in jejuuiorum pinguedine ; et ita se toto amore tradidit cœlesti sponso , ut Dominum muudo cor4e complecteus , Christum ia se habitatorem esse seutiret.
Sed iuvidus bouorum humani generisinimicus, cujusvohmtatem, etiam dum in seculo esset, facere abhorrait, eam persequi uqu cessavit. Sicut enim jam per internuntios cognoverat quod timebat, prœcelsus rex Clotharius cum fllio suo praecelleutissimo Sigiberto Turonis advenit, quasi devotiouis causa, quo facilius Pictavis accederet, ut suam reginam acciperet. Quo cognito, beata Radeguadis sacrameatales litteras fecit, et sub coutestatiooe divina viro apostolico domino Germano, Parisius civitatis episcopo, qui tune cum rege erat, quas ei per poculum suum agentem secretius direxit cum exenio et eulogiis. At ubi eas relegit vir Domino plenus, lacrymans profiterait se pedibus régis, aate sepulchrum Saacti Martini, cum coutestatioue divina, sicut ei litteris fuerat intimatum, ut Pictavis non accederet.
Sic rex amaritudine plenus, iutelligeus hoc petitionem esse beats reginae, pœnitentia duc tus, malis coasiliariis istud reputans, seque indignum judicaus quod talem habere reginam diutius non meruisset, prosternât se etille, aate Umiaa Saacti Martini, pedibus apostolici viri Germanj, rogaus ut sic pro ipso veniam peteret beat» -Badeguudi, ut
ei indulgeret, quod in eo per malos consiliarios peccaverat. Unde nltio divina de praesenti in eos vindicavit ; sicut enim Àrrius qui contra fidem catholicam certans, omnia intestina sua in secessum deposuit, itaet istis evenit qui contra beatam reginam egenint. Tune rex timens Dei judicium, quia ejus regina magisDei voluntatem fecerat quam suam, dum commoratacum eo fuerat, rogat beatum virum celeriter illuc ire. Sic vir apostolicus domnus Germanus Pictavis veniens, ingressus mqnasterium in oratorio , Dominae Mariae nomini dicato, prosternit se ad sanctae reginae pedes, pro rege veniam poscens; illa vero gaudens, se de seculi faucibus ereptam, bénigne indulget , et se Dei aptavit servitio. Expedita jam sequi Ghristum quoeumque iret, quem semper dilexit, ad eum animo devoto percurrit. Talibus ex rébus intenta, addito vigilarium ordine , quasi carceris se sui corporis fecit pernoctando custodem, etcum esset abïs misericors, sibi judex effecta est, reliquis pia in se abstinendo severa , omnibus larga, sibi restricta, ut confecta jejuniis nqu sufficeret , nisi et de suo corpore triumpharet.
Prœcipuœ illius virtutes in vita monattica.
His igitur studiis occupata per omnem modum, sicut in primo libro intimatum est, meruit soli Domino prompte vacare. Quo tamen temr pore, fortioribus armis induta, sine cessatione orationibus, vigiliis, lectione propensa insudabat, peregrinis ipsa cibos ministravit ad mensam, ipsa suis manibus lavit et tersit infirmantum vestigia. Non famulae permisit sibi dari solatium, ad quod devota cursitabat implere servitium. Se autem in tam ardua abstinentiae districtione reclusif, usqiiequo inflrmitas permisit, ut mens intenta Deo terrenum jam non requireret cibum. Lectulum vero paenalem sibi construxit, postquam religionis induit habitum. Non illum aliquando mollis pluma fulcivit, neque linteaminis nitor instruxit, quae pro indumentis universis cinere et cilicio tenera membra domavit.
De abstinentiae vero rigore anterior liber multa docuit. In tantum enim se propter Deum pauperem fecit T ut ceteris exemplum praeberet. Manicam, quam brachio indueret non habebat , nisi de caliga sua sibi duas fecit manicas; sed ita se tractabat ut hoc nec abbatissa sentiret. Quis enim ejus patientiam , quis caritatem, quis fervorem spiritus, quis discretionem, quis benignitatem, quis zelum sanctum, quis jugem meditationem die noctuque in lege Domini, poterit explicare? Quae cum a meditatione psahnorum aut predicatione cessare videretur, lectrix tamen ante eam una monacbarum légère non desistebat : in tantum de corde et ore illius Dei laus non discedebat, ut cum quadam vice vidisset posticiariam monasterii transeuntem, nomine Eodegun-
dem, ubi eam volait appellare, pro ejus nomine, Alleluya clamavit : hoc millies fecit.
Nunquam mendaciura , nunquam maledictum contra qualemcnmque personam ab ejus ore processit , et non solum non detraxit cuiquam , sed nec detrahentem patienter audivit. Pro persequentibus se semper oravit et orare docuit. Congregationem qnam nomine Domini congregavit in tantum dilexit, ut etiam parentes vel regem conjugem se habuisse non reminisceretur, quod fréquenter nobis dum praedicabat, dicebat: « Vos elegifilias, vos mea lumina, vos mea vita, vos « mea requies, totaque félicitas, mea novella plantatio, agite mecum «in boc seculo, unde gaudeamus in futuro; plena fide, plenoque « cordis affectu serviamus Domino in timoré, in simplicitate. cordis « quaeramus eum, ut cum fiducia ei dicere possimus : Da, Domine, « quod promisisti, quia fecimus quod jussisti. »
Nunquam imposuit alicui quod ipsa prius non fecit ; undecumque servus Dei venisset, sollicite perquirebat qualiter Domino serviret. Si quid vero novi ab eo agnovisset quod ipsa non faceret, continuo cum omni alacritate sibi prius imposuit, et post congregationi tam verbo quam exempîo ostendit. Cum ante eam vicibus psalmus cessasset, lectio nunquam dicessit; non die, non nocte, vel paululum, corpus suum refecit. Cum lectio legebatur, illa sollicitudine piaanimarum nostrarum curam gerens dicebat : « Si non intelligitis quod legitur, « quid est quod non sollicite requiritis spéculum animarum vestra- « rum ? » Quod etsi minus pro reverentia interrogari praesumebatur, illa, pia sollicitudine maternoque affectu, quod lectio continebat ad animae salutem praedicare non cessabat. Sicut enim apis diversa gênera florum congregat, unde mella conficiat, sic illa ab his quos invitabat spiritales studebat carpere flosculos, unde boni operis fructum tam sibi quam suis sequacibus exhiberet.
Dum nocte quasi vel unius hors spatio videretur somnum capere, semper tamen lectio legebatur. Quae legebat in se somni marcorem sentiens, putabat eam jam paululum requiescere. Ubi a lectione cessasset, mens intenta ad Christum tanquam si diceret : Ego dormio et cor meum vigilat, aiebat : « Quare taces? Lege, ne cesses. » Abubi surgendi horam média faceret nox, quanquam antea totum implesset cursum quae adhuc nec soporem senserat, jam parata de stratu ad Domini servitium gaudens surgebat, ut cum fiducia diceret : « Media « nocte surgebam ad confitendum tibi, Domine. » Nam fréquenter et dormire visa est , et psalmum decantare in ipso sopore, ita ut recte et veraciter diceret : « Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. » Cbaritatis autem ejus ardorem, quo omnes hommes dilexit, quis unquam poterit imitari? Resplenduerunt in ea quœque virtutes : modestia
corn vereeundia, sapientia cum simplicitate, severitas cum mansuetudine, doctrina cum humilitate, vita denique immaculata, vita irreprehensibilis, vita sibimet semper aequalis.
In tantum se extraneam de rébus propriis fecit, ut si alicui de sororibus merum donare voluisset, de suo sibi cellario tangere non praesumpsit. Quo cognito, venerabilis abbatissa dédit ei tonnellam octo modiorumquam beats felicitati cellerariae ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus , ubicumque ei sancta jussit dispensait, et nunquam minuit, sed semper aequalis permansit; ubi vero novum vinum advenit, quod cellarium implevit, se tonnella satisfecisse credidit; ante puntones et tonnae defecerunt, quanihaec quae beatae in omnibus fecit voluntatem. Dominus de quinque panibus, geminisque piscibus quinque pavit hominum millia et suam ancillam, ubicumque indigere vidit , de hoc parvo vasculo , toto anno refecit.
Semper de D'ace sollicita, semper de salute patriae curiosa, quandoquidem inter se régna movebantur, quia totos diligebat reges, pro omnium vita orabat, et nos, sine intermissione, pro eorum stabilitate orare docebat : ubi vero inter se ad amaritudinem eos moveri audisset, tota tremebat et quales litterasunitales dirigebat alteri, ut inter se non bella nec arma tractarent, sed pacem firmarent, patriae ne périrent. Similiter et ad eorum proceres dirigebat, ut praecelsis regibus consilia ministrarent, ut eis regnantibus populi et patria salubrior redderetur. Congregationi suaeassiduas vigilias imponebat, et ut, sine intermissione, pro eis orarent , cum lacrymis docebat. Se vero in quanto cruciatu amigebat, quis his verbis explere valeat ? et intercedente ea, pax regum, mitigatio belli, salus patriae aderat, ut ejus obtentum intelligentes, nomen Domini benedictum collaudarent plèbes.
Quamlibet de pace regum cum Rege cœli victoriam obtineret, magis se Deo devota prompte aptabat, et omnium servitio mancipabat, non curans quale obsequium faceret, quae totis viribus implere studebat servitium. Pedes omnium manibus lavans propriis, sabano tergens, et osculans; et si permissum fuisset, ad similitudinem Mariae fusis crinibus extergere non renuebat: unde pro tam immensis beneficiis, quae sunt in ea divino munere collata, Dominus virtutum largitor eam in miraculis clariorem reddidit in Francia ; ubi dum regnare videretur, sibi magis cœleste, quam terrenum preparavitregnum. Fecerat sibi oratorium quatinus vicibus dum se régi subduceret, semper ibi cœli Dominum invocaret, in quo bénéficia Dei praestaatur ad invocationem nominis ejus, cujus assidua ibi fuitoratio.
