‹ Recueil des monuments inédits de l'histoire du tiers état (volume 2)Chapitre 123 sur 164 · ARRÊT DU PARLEMENT RENDU CONTRE LES HABITANTS DE CORBIE · texte numérisé non relu

ARRÊT DU PARLEMENT RENDU CONTRE LES HABITANTS DE CORBIE

Par l'arrêt suivant, le maire, les jurés et la commune de Corbie sont condamnés à payer au roi une amende de cinq cents livres de petits tournois, comme s’étant portés en armes hors de leur territoire sur tes terres du domaine et de la justice de l’abbaye, pour y exercer des représailles. Il n’est rien alloué aux religieux, parce que, suivant les termes de l’arrêt, quelques-uns d’entre eux avaient commis des actes de nature à provoquer cette démonstration hostile.

Philippus, Dei gratia Fraacorum rex, universis présentes litteras inspecturis, salutem. Noium facimus quod, visa inquesta contra majorem, juratos et commutiiam Corbeye facta, super eo quod ipsi nuper extra suum territorium in terra et justicia abbatis et conventus Corbeiensis, turba multorum coadunata, arma portaverunt per modum vindicte; per curie nostre judieium , dicti major, jurati et communia in einendam quingentarum librarum parvorum bonorum turonensium nobis condempnati fuerunt. Nibil fuit adjudicatum dictis religiosis, quia quidam ex eis dederunt causam contentioni predicte. In cujus rei teslimonium, presentibus litteris fecimus apponi sigillum. Actum Parisiis, die sabbati post octabas Epiphanie, anno Domini m° ccc° vi°.

Bibliotb. imp., D. Grenier, vin' paq., n° 4 > fol* 273 et 274. — Arch. imp., sect. judic. , parlem. de Paris, Olim , t. II, p. 329 v°, et u 63o, p. 248.

NOUVELLE SENTENCE ARBITRALE SUR LES CONFLITS DE JURIDICTION ENTRE L’ABBAYE ET LA COMMUNE DE CORBIE.

Philippe le Bel ayant, par lettres du 2 juillet i3o6, nommé des commissaires pour faire une enquête sur de nouveaux conflits de juridiction entre la commune et le monastère de Corbie, les délégués du roi se rendirent sur les lieux, procédèrent à l’audition de divers témoins, examinèrent les titres contradictoirement produits par les parties, et Puent droit sur les questions en litige. Leur sentence, divisée en trente articles, fut sanctionnée par le roi au mois de janvier 1807.

CORB1E. . 479

Les articles 1, 2, 3, 6, 8, 11, i3, 16, 19 et 27 se rapportent à des cas particuliers de bornage, de saisies mobilières ou immobilières, d’arrestations, etc. Les autres articles règlent les droits respectifs des parties en matière d’impôts, de police, de justice civile ou criminelle. On y remarque, entre autres, les dispositions suivantes:

Les ajournements dans les causes civiles sont du ressort des religieux (art. 4). — Le maire et les jurés auront la levée des cadavres trouvés gisants dans les limites de la banlieue (art. 5). — Pour procéder au bannissement d’un citoyen, ils devront obtenir l’autorisation

de l’abbé (art. 7). . Ils feront enlever les amas de chaume placés à

moins de quarante pieds de distance de maisons couvertes en chaume (art. 9). — Ils connaîtront des délits commis par les poissonniers qui auraient vendu des poissons trop petits, contrairement aux statuts de la ville (art. 10). — La police du pain et du vin, avec tous les profits qui en dépendent, appartient aux religieux (art. ïq). — Les voituriers sont justiciables de l’abbaye pour les retards apportés dans le transport et la livraison des marchandises au delà du tenue convenu (art. 17). — . Les religieux connaîtront des demandes en dommages et intérêts (art. 18). — Ils auront les ajournements dans les causes mobilières, et de plus justice entière sur tout individu qui quitterait la commune pour s’établir sur leurs terres. Dans le cas où le nouveau venu serait condamné à la peine capitale, l’abbaye s’emparerait de ses biens, sauf les cas de partage avec la commune stipulés dans les précédentes conventions (art. 2i, 22, 28). — La saisine et la garde des biens des mineurs sont attribuées au maire et aux jurés; niais s’il s’élève à ce sujet quelque contestation, la connaissance en est déférée aux religieux (art. 25). — La cour abbatiale jugera également les plaintes portées pour les dépenses faites à crédit dans les tavernes, lorsque l’affaire ne pourra être expédiée sommairement (art. 26). — Le maire et les jurés percevront les droits de relief, dans le cas où des biens meubles ou immeubles auront passé , pour cause de décès ou de départ, dans les mains d’un individu sujet aux impôts levés par la commune. Si le nouveau possesseur n’est point lailîabîe de la commune, on attendra, pour décider à qui doit revenir le droit de relief, qu’un jugement définitif ait tranché la question de savoir si les tailles communales sont

ou non une charge réelle (art. 26). — Les sergents de l’abbaye pourront traverser la ville de Corbie en armes, lorsqu’ils iront faire leur garde a la foire de Saint-Matthieu , foire appartenant à l’abbé, et lorsqu ils se rendront dans quelque lieu dont l’abbaye possède la haute justice ou qu’ils en reviendront (art. 29).

Philippus, Dei gracia Francorum rex, notum facimus universis tam presentibus quam futuris quod nos litteras infrascriptas vidimus, formam que sequitur continentes:

Philippus, Dei gratia, etc., dilectis et fïdelibus magistris G. Bonnet, thesaurario Andegavensi, Andree Porcheron, canonico Attrebatensi, clericis, et Guilleltno de Marciliaco, militi nostro, salutem et dilectionem. Cum inter abbatein et conventum de Gorbeia ex una parte, majorent et juratôs ville ejusdem ex altéra, orta sit contencio super pluribus gravaminibus et jurium usurpacionibus contra punctos chartarum et privilegiorum etlongum usum ipsorum, de quibus una pars contra aliain bine inde conqueritur, requirendo predicta corrigi et emendari ; nos, hujusmodi discordiis finem imponere cupientes, mandamus et cominittimus vobis, quatinus ad locum accedentes predictum, vocatis partibus et evocandis, auditisque racionibus utriusque partis, receptisque articulis ab ipsis partibus vobis tradendis, facientes que ad illos per juramenta partiurn responderi, visis insuper cartis et privilegiis partium predictarum, super omnibus predictis articulis et usibus factis que negata fuerunt hinc et inde inquiratis, tam per testes, cartas, instrumenta, quam per alias légitimas probaciones, cum diligencia veritatein , et ea que notorie liquida inveneritis, mediante justicia , tc-rminare curetis; super dubiis vero inquestam quam feceritis perfecte completatn , sub nostris fideliter inclusam sigillis, curie nostre mittatis, ad diem baillivie Ambianensis futuri proximo parlamenti dictam diem partibus assignantes, ad videndum super hoc fîeri quod justicia suadebiti Item volumus et committimus vobis quatinus, super articulis ceteris dictarum partium, super quibus cause pendent via ordinaria coram nobis inter partes predictas, et super quibus per commissionem curie nostre dati sunt alii auditores, vos causas hujusmodi in statu in quo sunt per omnia, cum processibus super hoc habitis, quos tenore presentium recipimus, vobis tradi suscipientes, secundum tenorem dictarum commissionum super hoc concessarum in causis hujusmodi procédais notorie liquidi terminantes, et dubia sufficienter inquisita et instrucla nostre curie rémittentes, sub n.ostris fideliter inclusa sigillis. Quod si vos très in premissis interesse commode non possids, duo vestrum, non expectato tercio, sicut premissum est, in premissis procédant. Damus autem dictis partibus ceteris.

CORBIE

que justiciariis nostris tenore presencium in mandatis ut ipsi vobis in predictis diligenter pareant et intendant. Actum Parisiis, die secunda julii, anno Domini m° ccc° sexto.

Quarum litterarum virtute et auctoritate dictl thesaurarius, nunc ekctus Baiocensis, etGuillelmus de Marcilliaco, dilectiet fideles nostri, processerunt, prout continetur in litteris sigillis ipsorum sigillatis quas vidimus in hec verba :

Universis présentes litteras inspecturis et audituris, Guillelmus, thesaurarius Andegavensis, clericus, et Guillelmus de Marcilliaco, miles domini regis Francorutïi, ab eodem domino rege coinmissarii, deputati ad audiendum, decidendum, concordandum et judicandum controvercias, lites et querelas motas inter religiosos viros abbatem et conventum Corbeie, ex una parte, et majorem et juratos communie et ville Corbeie, ex altéra, ad referendum curie predicti domini regis quidquid per nos actum foret in premissis, et dubia, si qua circa hoc eminerent, salutem in Domino. Notum facimus quod nos processimus in premissis in modum qui sequitur :

1. Primo, cum ex parte abbatis et conventus querela facta fuisset contra predictos majorem et juratos, super hoc quod gentes dictorum religiosorum ceperant et in prisionem posuerant injuste; procuratore dictorum majoris et juratorum et communie dicente se premissa juste fecisse , cum gentes ipsorum religiosorum quasdam salices Johannis le Rike, burgensis sui, scinderant et asportare nitebantur, sic crimen quod dicitur vastum committendo, ut dicebant; dictis religiosis adversantibus gentes predictas et dicentibus dictas salices esse in sua terra sitas et eciam pendere super aquam suam et dampnum ipsis inferre, quod tam per aspectum quam per limitacionem docere volebant, ubi et quando deberent, et quorum ad ipsos cognitio et justicia notorie pertinebat de hereditatibus nec non de mobilibus et catallis, petierunt curiam super hoc sibi reddi. Nos vero, loco oculis subjecto et auditis hinc et inde propositis , curiam sibi reddidimus, injungentes eisdem , ut, si dictus Johannes le Rike vel alii super dampnis, catallis, vel iimitatione terre vel aliis conquerentur, dicti religiosi, prout ad eos spectat, faciant justicie coinplementum.

2. Item, cum major et jurati saisissent bona mobilia cujusdam presbyteri anglici, mortui apud Gorbeiam, que custodiri debere et reddi per manum suam dicebant quibus esset faciendum, cum non esset beneficiatus; dictis religiosis asserentibus contrarium et ad ipsos hoc pertinere; auditis hinc et inde propositis, pronunciatum est ad religiosos et non ad majorem et juratos hoc pertinere debere, et hoc idem de personis similis condicionis clericalis viventibus, mercaturas non exercentibus intelligendûm fore. Si vero persone condicionis hujusmodi publiée essent mercatores et monite a mercatura nollent

T. III

482 AMIÉ1NOIS

desistere, tune de bonis mercature tantummodo pertineret ad majorera et juratos saisina et custodia reddenda ad dietura scabinorum , ut de bonis hominura et mulierura in composicione continetur.

3. Item , de bonnis positis a scabinis in domo domini Johannis de Noion amotisque per religiosos, quia sine presencia et conscientia ipsorum posite fuerant etreposite per gentes domini regis, propter debatum et ad requisitionem majoris et juratorum, pronuneiatum est hoc non pertinere ad majorera et juratos, et ideo amovebuntur, et si scabini credant sua interesse et velint conqueri, audientur et fiet eis justicie complementum , et manum regis amovemus.

4. Item, pronuneiatum est quod major et jurati adjornamentum non potuerunt facere testium in causis civiübus coram quibusdam auditoribus apud Corbeiam, sed adjornamentum fieri debet per religiosos in talibus ôausis ibidem.

5. Item, de Judeo invento submerso, de quo ad plénum non potest constare in quo loco fuerat levatus, pronuneiatum est quod, si intra banleucam fuit levatus, ad majorera et juratos taies casus et similes pertinent; si vero extra banleucam in terra dictorum religiosorum, ad ipsos religiosos pertinebunt.

6. Item, cum religiosi ad instanciam partis quandam baniariam domini Reginaldi de Tria arrestassent, quam major et jurati liberaverant , et propter debatum majoris et juratorum ad manum regis fuisset posita, pronuneiatum est istum casum ad religiosos pertinere, cum in hoc cause cognicio verteretur, salvo majori et juratis articulo in composicione contento, quando statim et sine cause cognicione res potuerit expediri.

y. Item, quando bannicio erit pro crimine facienda, major et jurati accipient licenciam, et jurabunt sicut quando duriorem execucionem deberent pro crimine facere. Si vero tant parvus esset casus criminis, quod vitam vel membra vel bannicionem longam non requireret, sed aliqualem punicionem pecuniariam ultra decem libras Parisienses velient imponere, petent de piano a justicia religiosorum licenciam, quam non poterunt negare, sed non jurabunt.

8. Item, de processibus factis in curia religiosorum contra scabinos positis ad manum regis propter debatum majoris et juratorum in causis civilibus, pronunciatum est ad majorera et juratos hoc non pertinere, et amota est manus régis. Et si scabini velint, eant ad curiam religiosorum, et justicia sibi fiat.

9. Item, si quis, in forisburgo intra communiant extra villam, ponat acervum chaumi prope domos coopertas chaumo vel simili coopertura, spectat ad majorera et juratos facere propter periculum amoveri, et si quis sit inobediens, super hoc ipsum poterunt punire; et ut res clarius pateat, dicimus nimis esse prope nisi per quadraginta pedes distet liujusmodi acervus a domo cooperta

C0RB1E.

chaumo sive simili, et cum adliuc iste casus non esset determinatus ad plénum, non imponatur pena hac vice.

10. Item, de Naudo piscionario delinquente in suo officio, parvos pisces vendente contra statuta ville, dictum est quod cognicio et punicio pertinet ad majorem et juratos, sicut de aliis delictis in aliis ministeriis commissis.

11. Item, de Johanne Morel, dicto Belle-Mère, de Foilloy, qui jam confessatus coram majore esset et emendam pro deheto gagiasset, si ita sit, ultra ahhas non audietur, sed dictus Johannes, si hoc neget, audietur.

12. Item, cum parvorum et non legitimorum panis et vini captio, cognicio et reprobacio vel approbacio spectet ad dictos religiosos, et de profectu qui potest hinc obvenire domino esset contencio inter ipsos religiosos et majorem et juratos, pronunciatum est quod, sicut totalis caucio et reprobacio vel approbacio ad ipsos religiosos spectat, iîa et profectus totalis inde descendons. Verumtamen, si ad amovendam forciam religiosi requirant majorem et juratos et ipsi amoveant, si quod emolumentum per composiciones in amocione forciarum aliarum habere debebant, tantum habebunt et non plus; et si nichil, nichjl in hoc casu.

13. Item, de casu capcionis Bernardi Bonel, de quo casu nichil certi ab aliqua parcium declarari vel probari potuit, auditis hinc et inde proposais, casum ad nichilum ponimus, ita quod non pro facto habeatur.

14. Item, cum religiosi invico sive rua dicta de Pratis, infra banleucam, pro casu catallorum, arrestassent quemdam hominem dictum Robertum Goart, et major et jurati tamen ad manum regis poni fecissent, et procurator majoris et juratorum recognoverit quod in dicta rua ad dictos majorem et juratos non pertinebat arrestacio , pronunciatum est quod dicti major et jurati super hoc de cetero nullatenus audientur et manus regis super hoe est amota. Si tamen arrestatus velit conqueri coram dictis religiosis , fiet sibi jus.

15. Item, de lardo condempnato ad comburendum et panno condempnato ad scindendum, propter eorum pravitatem, pro quibus religiosi contendebant majorem et juratos petitam ab ipsis licenciam eciam jurare debuisse, majore dicente sufticere in hoc casu petere licenciam absque prestacione juramenti; auditis hinc et inde propositis, dictum est quod, cum non agatur de personarum luto vel crimine, sed de mercaturarum pravitate, sufficit petere licenciam per majorem et aliquem de juratis et religiosis, et tali casu non jurabunt.

16. Item, cum quidam quadrigarii apud Compendium in commendam a Johanne Cardone quandam accepissent pecunie quantitatem sibi reddendam apud Gorbeiam , et clamor intra tempus contentum in composicione factus fuisset majori et juratis, auditis hinc et inde propositis et visis composicionum

articulis, dictum est casum hujusmodi racione commende vel depositi ad majorera et juratos pertinere, verumptamen casus contencionis eorum ratione contractus et portacionis mercaturarum pertinet ad religiosos.

17. Item, cum Johannes de Braio , quadrigarius, arrestatus esset per religiosos, propter conventionem habitam inter ipsum et quemdam alium pro apportando sibi guiedam apud Corbeiam, quam convencionem non débité compleverat, ut dicebatur, quem casum major et jurati ad se non ad religiosos pertinere dicebant , pronunciatum est ad religiosos et non ad ipsos majorent et juratos pertinere.

18. Item, cum duo mercatores duos equos haberent in mercato Corbeie, quorum unus equorum crus alterius equi fregit, orta super hoc contencione inter ipsos mercatores, cujus casus cognicionem major et jurati ad se pertinere dicebant, dictis religiosis dicentibus ad se pertinere, auditis propositis et visis cartis composicionum , cum de dampno non de delicto personarum ageretur, dictum est ad dictos religiosos et non ad majorent et juratos pertinere.

19. Item, de captis a servientibus majoris et juratorum pro faccione fossati inter terrain domini Hoysie, quod fossatum major dicebat fuisse pro parte fossatum in cbemino publico, et repertum sit in nichilo cheminum esse tactum vel occupatum, dictum est de dicto fossato nichil ad dictos majorera et juratos pertinere, sed ad religiosos predictos.

20. Item , super hoc quod major et jurati conquerebantur ex eo quod dicti religiosi, racione adjornamentorum super catallis, capiebant salaria de personis secularibus, dictum est cognicionem ad dictos religiosos pertinere et non ad dictos majorem et juratos; sed si velint illi qui dicunt se gravatos conqueri super premissis, eant ad curiam religiosorum et ipsi faciant eis justicie complementum.

21. Item, de vadiis Johannis Forgeron et Philippi de Saucboi, captis ex parte religiosorum pro defectibus factis ab ipsis in causa debitorum catallorum adjornatis, in manu regis positis, propter debatum majoris et juratorum, dictum est majorem et juratos super hoc non esse audiendos, et manum regis esse amovendam, et si dicti Johannes et Philippus velint aliquid petere, vadant ad curiam religiosorum et fiat sibi jus.

22. Item, quia constat quod Petrus dictus Coet sufficienter domicilium in quo manserat in villa Corbeia transtulerat a villa Corbeia se ad alium locum extra banleucam transferendo, tempore quo uxorem suam et fratrem suum occidit, extra banleucam in territorio dictorum religiosorum in quo omnimodam habent justiciam , se legi patrie volens supposait, factum predictum detestabile recognovit et judicatus extitit; sed execucio ad mortem per manum regis tan-

CORBIE

quam superioris propter debatum majoris et juratorum fuit facta; auditis hinc et inde propositis, pronunciatum est per arrestum, cognicionem, judicacionem et execucionem pertinuisse et pertinere debuisse in hoc casu ad dictos religiosos, et fiet ipsis restitucio per fignram aliquam, salvis dictis majori et juratis punctis composicionum in aliis casibus ad quos dicte composiciones se extendunt.

23. Item, de bonis mobilibus ipsius homicide que portaverat et liabebat secum in terra dictorum religiosorum intra muros abbatie, in hoc casu dictis religiosis intégré remanebunt, salva tamen dictis majori et juratis divisione bonorum aliorum mobilium , si apparerent, inter ipsos et religiosos facienda, ad que composiciones se extendunt.

24. Item, conquerebantur super hoc religiosi quod, licet ad eos cognicio et justicia de mobilibus et catallis pertinet apud Corbeiam , major et jurati de lathomis et carpentariis sibi cognicionem et justiciam nitebantur usurpare, contra puncta composicionum a domino rege confirmatarum ; majore et juratis dicentibus contrarium, et per puncta cartarum ad ipsos custodiam, cognicionem et punicionem ministeriorum pertinere; tandem, auditis propositis, declaratum est quod, si ministerium eorum falsum et ficticium dicatur, ad majorem et juratos pertinebit, et similiter si ipsi lathomi et carpentarii vel similes operarii conquerantur majori de salarie dietarum suarum licet plurium sibi non esse satisfaction, poterit major audire et precipere ut satisfaccio fiat et querimoniam expedire, si de piano et breviter fieri possit. Si vero longior vel major cognicio requireretur propter concertacionem partium, ad religiosos pertinebit; et similiter, si ad interesse agatur ex parte illorum quibus fiunt opéra contra operarios, pertinebit ad religiosos eosdem.

23. Item, conquerebantur major et jurati quod, licet ad eos saisina et custodia bonorum mortuorum hominum et feminarum ville Corbeie laicaliter viventium pertinet, per puncta cartarum reddendorum ad dictum scabinorum quibus esset faciendum , et ideo cura mortui essent pater et mater aliquorum infantium seu pupillorum ville de Gorbeia , usi diu , tam ante composicionem quam post, fuissent bona saisire custodienda per eos et reddenda ad dictum scabinorum quibus et quando esset faciendum, et deputare per quem ipsa bona ad utilitatem ipsorum infancium sive pupillorum explectarentur, dicti religiosi ipsos impedierant; super hoc injuste dictis religiosis contrarium asserentibus; tandem, auditis hinc et inde propositis, pronunciatum est in hujusmodi casu hoc ad majorem et juratos pertinere, salvo quod, si inter aliquas partes vel ipsos minores oriatur controversia , ad quem vel in quantum de ipsis bonis pertineat, ad justiciam dictorum religiosorum cognicio pertinebit.

26. Item, de symbolis vel escotis tabernarum viso puncto cartarum, declaratum est quod, si querela ad majorem vel juratos deferatur et breviter possit expediri per recognicionem potatoxùs vel eorum qui ibi fuerint, expediri per eos poteritj si vero boc breviter expediri non posset propter concertacionem partium, ad religiosos pertinebit, et si de foraneis sine solutione simboli sive eseoti recedentibus querela ad servientes dictorum religiosorum priusquam ad majorem vel juratos deferatur, poterunt arrestare et servienti arrestanti salarium competens ab arrestato reddetur.

27. Item , conquerebantur dicti religiosi quod, cum justlciarius eorum Robinum\oart, mansionarium in vico seu majoria de Pratis extra scabinatum Gorbeie, ad requestam Pétri le Potier, pro centum solidis parisiensibus quos idem Robinus eidem Petro debebat, ut dicebat, pro ipsis religiosis et nomine ipso-** rum arrestasset, et ipsum in anellis seu vinculis ferreis ipsorum religiosorum posuisset in domo ceperii dictorum religiosorum , Freminus dictus le Rique, major tune Corbeie , ibi venit et per vim dictum Robertum de dictis anellis amovit et de prisione dictorum religiosorum, et dimisit ipsum Robertum abire contra voluntatem religiosorum predictorum, conquerencium super boc et dicentium quod eisdem vim inferebat super boc major predictus, et quod boc de ratione facere non poteratnec debebat, majore contrarium asserente; auditis que bine inde dicere voluerunt, pronunciatum est dictum majorem et juratos boc facere non debuisse nec potuisse, et ipsos religiosos restituendos fore, et licet restitutio verbaîis in manu nostra facta fuerit ex parte majoris, realëm tamen ipsis religiosis in loco fieri faciemus a majore dicte ville, et hoc idem in casibus similibus precipimus observari.

28. Item, ex adverso conquerebantur major et jurati super boc quod, licet exitus ville et communie sibi ab illis qui per mortem vel aliter in totum exeunt de communia et qui fuerant talliabiles antea, racione debitorum et 011eruin ipsius communie, pro tempore dicti exitus debeatur, ipsorum ad boc realiter oneratis sibi satisûeri debeat, escarchiacione facta a dictis majore et juratis, secundum quantitatem bonorum que habebant ipsi morientes vel exeuntes, ipsi religiosi impediunt eos super debito dicti exitus , per raanum ipsorum majoris et juratorum exequendo in bonis mobilibus et immobilibus dictorum moriencium vel exeuncium indebite et contra usum super hoc observatum ; procuratore religiosorum predictorum dicente quod, licet exitus predictus majori et juratis debeatur et escbarcbiacio sit per ipsos laxanda et facienda, non tamen execucio post mortem vel recessum eorum in bonis mobilibus ipsorum ad ipsos majorem et juratos spectat, cum ad religiosos cognicio spectet mobilium et catallorum, nec de immobilibus, cum cognicio de hereditatibus

C0RB1E.

ad religiosos spectet, nec sit onus reale prestaciô dicti exitus, sed personale, ut ex parte ipsorum religiosorum dicebatur ■ tandem, auditis bine inde propositis, pronunciatum est quod, si bona mobilia vel immobilia ipsius morientis vel exeuntis a communia deveniant ad personam communie tailliabilem , dicti major et jurati pro dicto exitu per se debito super bonis ipsis exequentur pro tempore preterito ante mortem vel recessum predictum; si vero ad personam non tailliabilem communie bona ipsa deveniant, cum abus articulus principalis sit contenciosus inter partes predictas an sit onus reale, taillia communie in immobilibus ad personam francam , sicut sunt clerici vel similes ita viventes, per prepositum regis de Foilleio, tanquam per manum superioris, fîet execucio pro debito dicti exitus, quousque predictus principalis articulus fuerit terminatus.

29, Item, pronunciatum est quod servientes religiosorum poterunt transire per villam Corbeie armati armis coopertis , ad eundum custodire nundinas ipsorum religiosorum de festo beati Mathei apostoli, nec non eundo ad alia loca ubi babent suam justiciam altam religiosi predicti, et redeundo ad abbaciam exinde absque mora excessiva facienda.

30. Item, cum, super controversia tallie clericorum mercatorum, per arrestum curie dictum fuerit quod talliabuntur de mercaturis per quatuor bomines auctoritate domini regis ponendos, tanquam per manum superioris, usque ad finern ipsius cause, et dicti religiosi conquerebantur quod omnes predicte quatuor persone de communia laice assumebantur, et de mobili mercaturarum et de aliis mobilibus de quibus clerici nullatenus mercabantur tailliabant ipsos et tailliare nitebantur, pronunciatum est quod de mobilibus rnercaturarum tantum talliabuntur usque ad finem cause clerici mercatores, et cavebitur déplus solvendo si corftra eos a curia judicetur, nisijam boc factum existât, et quod duo de talîiatoribus tantum poterunt esse de juratis vel de aliis de communia, et alii duo erunt prepositus domini regis apud Foiîliacum et magister Reginaldus de Warigniers, canonicus de Foilliaco. Quod si duo ex una parte et duo ex altéra essent contrarii, ostensa vel per scriptum portata discordia baillivo Ambianensi, in qua parte consentiret illud servaretur incunctanter. Plures vero alios articulos adhuc expediendos penes nos babemus, quos quam primum potuerimus, Deo dante, proponimus expedire. In cujus rei teslimonium sigilla nostra presentibus litteris duximus apponenda. Datum Parisius, die martis ante Nativitatem Domini , anno ejusdem millesimo trecentesimo sexto.

. Nos autem omnia et singula in litteris suprascriptis contenta et rata habemus^et grata volumus, laudamus, approbamus et tenore presencium confir-

ni a mus, salvo jure nosiro in omnibus et quolibet alieno. Quod ut ratüm et stabile permaneat in futurum, presentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actum Parisiis , anno Domini millesimo trecentesimo sexto, mense januarii.

Biblioth. imp., D. Grenier, vme paq. , art. 4, p. 2 ?5 et suiv.

MOYENS PROPOSÉS PAR LE PROCURELR DE L’ABBAYE DE CORBIE CONTRE LA CONCESSION D'UN OCTROI A LA COMMUNE.

Le maire et les jurés de Corbie avaient sollicité du roi l’autorisation de lever dans leur ville une taxe sur les marchandises qui leur permît d’acquitter les dettes dont la commune était grevée. Les religieux firent opposition à cette demande, et Philippe le Bel donna ordre au doyen de Gerberoy et au bailli d’Amiens de se rendre à Corbie et de faire une enquête sur la question soulevée entre la commune et l’abbaye b

Le plaidoyer du procureur des religieux devant les commissaires royaux, et ses répliques aux moyens présentés parla commune sont parvenus jusqu’à nous. Le principe qu’on y trouve posé en première ligne, c’est que l'abbé est seigneur de Corbie; à la suite vient une énumération des divers droits que cette seigneurie assure. Le procureur ajoute que l’établissement par les bourg.eois d’un impôt sur les marchandises vendues à Corbie entame les droits utiles de l’abbaye, qu’il éloigne les marchands de la ville, et qu’il occasionne ainsi aux religieux un préjudice considérable; qu’en vertu de leur seigneurie, le roi lui-même ne peut rien faire qui soit contre leur gré; que les bourgeois, avec leurs ressources ordinaires, sont à même d’acquitter leurs dettes, et qu’ils n’ont pas besoin de recourir à des moyens extraordinaires; enfin, que, si le roi leur a accordé précédemment la faculté d’asseoir des tailles, ou il l’a fait du consentement de l’abbé, ou il a retiré son octroi sur la réclamation de l’abbaye.

1 Lettres de Philippe le Bel , portant commission faire cette enquête. 21 mai i3o8. (Biblioth. imp.',

au doyen de Gerberoy et au bailli d’Amiens pour Cartul. noir de Corbie, n° 19, fol. 233 \°.)b

CORBIE. 489

Par devant vous, honorables hommes et discrets, le doyen de l’église de Gerfoeroy et le bailly d’Amiens, auditeurs ou commissaires commis de par le roy nostre sire pour oïr diligemment religieux hommes l’abbé et le couvent de Corbie d’une part, et le mayeur et les jurés de ladite ville d’autre part, et les raisons desdites parties rechutes, pour vous informer soigneusement savoir mon si le roy nostre sire doit faire et octroier asdits mayeur et jurés leur requeste, qui tele est, que il leur doint congié de faire assis ou collecte en ledite ville, et pour tost renvoyer ladite information au roi nostre sire, dist et propose li procureur desdits religieux, au nom d’aus et pour aus, les fais et raisons qui ciaprès s’ensuient, tendans à le fin que li roy nostre sire ne doint faire le requeste desdits mayeur et jurés ne ottroier ne donner congié de faire ledit assis et collecte en ledite ville.

1. Premièrement, dit ledit procureurs au nom que dessus que li abbé de Corbie est sire de le ville de Corbie, par le raison de l’église de Corbie.

2. Item, que ledite ville et le seignoirie dessusdite il lient tout amorti avec moût d’autres villes, terres, prez, yaues, rivières, bos, fiez, arrière-fiez , hommages, hommes liges, seignoiries et moût d’autres coses en comté et baronie, et en fait service au roi nostre sire et en est en se garde espécial.

3. Item , que en ledite ville lidilz abbés a le justice et le seignorie de mceuble, de catex et d’éritages, et, se aucuns en voloit lesditz maieur et jurés faire son juge, il ne le porroit.

4. Item, que ledite église a le congnissance de le marcandise faite en ledite ville, son s’en trait à li dedans les vin jours que ledite marcandise ara esté faite, et après les vin jours, lidit mayeur et jurés n’en peuvent estre juges.

5. Item, li arrest des personnes qu'on puet arrester en ladite ville appartiennent audit abbé; et a lidiz abbés en ledite ville ses sergens qui prendent et arrestent et mènent les arrestez en le prison dudit abbé, laquelle est en le ville devantdite; et les warde un siens sergens qu’on appelé le chepier de l’église, et a lidiz abbés se droiture de cliascune personne arrestée,

6. Item, ledite église, de son droit et de se nobleche ou son lieutenant, puet donner sauf-conduit à cui qui lui plaist en allant et venant en demeurant à Corbie, et ne puet nul faire arrester celui à cui ladite église donne tele conduit.

y. Item, li treffonds de ladite ville et de le banlieue sont à ledite église ou tenu de li en fief ou en chancel, et tout li chens qui sont deu en la ville de Corbie pour raison du treffons appartiennent à ladite église.

8. Item, toutes les yaues de ladite ville sont à ladite église, et les rivières et fossez de quoy ladite ville est enclose, et toutes autres en le ville et en le banlieue.

i3oS.

T. III

490 AMIÉNOïS

9. Item, tout li four et li molin de ledite ville sont à ladite église, et ne puet nules faire fourniaux à cuire tartes ou pastez ou seminiaux sans congié, et sont tous ses banniers, car il ne puet aler à autres fours ne à autres molins que as siens.

10. Item, tous les tonlieux des denrées que on vent et acate en ledite ville et des marcandises est à ladite église et nus autres n’i a riens.

1 1. Item, tous li sesterage de toutes manières de grains que on vent ou acate ou met en grenier en ledite ville, appartient à ladite église et à nuz autres.

12. Item, le roage et le forage de ledite ville appartiennent à ladite église, et li vinages, c’est assavoir de tous les vins qui sont amené en ladite ville vendre.

13. Item, ledite église fait mettre fuer ès vins que on vent à broque quant mestier est.

Page 1