‹ Recueil des Monuments Inedits de l'Histoire du Tiers EtatChapitre 117 sur 273 · ÉCHEVINS · texte numérisé non relu

ÉCHEVINS

O- vendredi après la Saint-Martin d’été, des clercs, au nombre de dix-sept, furent arrêtés, on ne sait à quelle occasion, par le prévôt royal, maltraités de la manière la plus violente et enfermés au Beffroi L'un des prisonniers mourut, dans la nuit même, des blessures qu’il avait reçues. I-c lendemain cinq autres furent conduits par le prévôt

1 Le Beffroi date, «don toute apparence, de rétablissement de la commune, et il jr a lieu de croire •pi'au xiu* tiède il occupait le même emplacement «|Ue le Beffroi actuel , ailué sur la place de la Mairie, t ‘cl édifice, dont nou» Irouiatu ici ta prriqiérr mro-

lion of&cteUe, a été plusieurs fois rebâti depuia 1 374 jUMju'rii 1748 , date de la construction du Beffroi actuel. Des rote» de« ancien nés conslniclions subsistent encore dans la partie inférieure. Yoycf Daire,

But. (C. 4 mien s, 1. 1 , p. 453

sur un ordre du bailli d’Amiens, Gcofïroi de Milly, aux fourches patibulaires, et pendus après avoir soulTert des afTronts épargnés jusque-là aux plus grands malfaiteurs. L’évêque Arnonl ', qui avait à détendre les droits de sa justice, excommunia les officiers royaux, et l’anathème fut maintenu jusqu’au moment où ils déclarèrent se soumettre à telle peine temporelle qu'il plairait à l'évêque de leur infliger.

La sentence épiscopale, que nous ne reproduisons pas ici, était empreinte d’une énergie extrême; elle portait : « Le samedi après la Saint- « André, Gcoffroi de Milly, en chemise, les pieds nus, la corde au cou, « les mains liées derrière le dos , comme les voleurs qu’on mène au sup- « plice, sera conduit aux fourches patibulaires, puis ramené par l’église « de Saint-Montan *; et là, il enveloppera d’un manteau de soie, acheté « à ses frais , le cadavre d'un des clercs , le chargera sur ses épaules et « le portera pieusement et solennellement à l’église cathédrale et au " cimetière Saint-Denys. Les quatre jours suivants, il portera de la même « manière et par le même chemin les quatre autres corps. Il sera tenu « ensuite de se présenter, les mains liées, les pieds nus, 1a corde au cou, « comme la première fois, dans l'église métropolitaine de Reims, dans •1 toutes les cathédrales des diocèses suflragants et dans celles de Rouen, « de Sens, de Paris et d'Orléans, et il renouvellera dans chacune d’elles <■ le serment de ne jamais exercer d’office dejudicature, en quelque pays « que e^^it 3. » Une sentence analogue fut rendue contre le prévôt4.

frrat ad mairicem rrclcsiam solrmniter cl devoir, el iode ad publicam juxta Sanctum Djonùium m>pulturam, simili modo rl in qtintiior diebus ronitnuo seqnrotibus, continua procession» rt rdiqua quatuor cor|iora delai unis, ohservatis usquequaqur eonditionihua anledielu. Quibus exploit, irnratur tain in Rliemensi ecclesia , quant in caihedralibu» ecrlesm omnibus per Remeiurm provinciain ronslitulù, necoon cl in tvclniit Rolhomagensi , Senonensi , Parissensi et Aurvlianensi , tmmdum modum prebabiiuui , udrliret quod uudus, ul dictum est , el laqneo circa eolluin , ligatis maintins relit» dor-

*0I>* jurabil quod nunquam , tibirumque

terrant ni fuent, rrit in adiuinutratione eujuscum-

que officii, cui jurisdietio ait annexa (Daire,

Hut. <T simiens, t. I, Pièc. just. , p. 5.1.)

4 Cette aentence rat mentionnée dans une bulle du pape Alexandre IV, datée du a? novembre t a6o,

* Arnou! , fds de Roger de Fournirai , médecin de Louia VIII et de Saint-Louis, occupa le siège épiscopal d’Aini«u de s *36 à 1*47.

* Saint-Montan . chapelle située à peu pré* à la place qu’occupe aujourd'hui U citadelle.

J ..... fpse, sahbato proximo, po»t boram primant et antesrsperas, nudus pedeset sine veslibus, exreplis camisia cl brarria de saceo, laqueo suspenaorio «rca colluiu qui riilgaritrr dicitur fiers, manibus rétro dorsum manifeste ligatis, eo modo quo ligori soient latrnncs qui ad patibulum ducunlur, a loqp qui dicitur Mala-Domus, Itrr ampict cundi ad forças Tel ad locum furcarnni , rt ibi quantulacumque stationc peracla, per ecclesiant Sanrti Montaoi , aub eodrm schéma te revertatnr : ibi , solutis manibus, uno ex corporiltus clerieoruin dictorum •ibi impositn, palla «erica ipsitis Caufridi emenda sumptibus coopcrto, ipsum iode suis biirocm de-

AMIENS

La commune qui avait participé indirectement à l'abus de pouvoir commis par les officiers royaux , en laissant emprisonner les clercs dans son Beffroi, fut également impliquée dans l'affaire, et l'évèque condamna le maire à une amende considérable. Mais sa sentence n’a point été conservée dans les cartulaires municipaux; elle n’est connue que par l'acte suivant, qui est la décisiou des arbitres, au jugement desquels les parties s’en rapportèrent pour la fixation de l'amende. Ces arbitres étaient au nombre de sept, quatre membres du chapitre et trois bouigeois. Ils rappellent, dans leur sentence, les principaux laits de la cause; ils disent que le maire a déclaré, tant en son nom qu'au nom de la cité, qu’il était innocent de la mort des clercs, et complètement étranger au crime des officiers royaux, mais qu'il a consenti cependant à un acte d'expiation pour apaiser la colère de Dieu, et honorer l'Église outragée dans la pérsonne de ses ministres. Ils donnent ensuite les noms de douze notables bouigeois qui se sont portés garants des engagements du maire, et décident : i" que ce dernier fondera six chapelles, dotées chacune d’un revenu annuel de vingt livres Parisis 1 ; a“ que le gardien du Beffroi, regardé comme la cause ou l'occasion du crime, sera exclu pour toujours des charges de la commune.

et dam laquelle le prévôt fut absous de l'es communication que l’évéquê Arnold a^nit fulminée rouir* lui. ( Voyei De Court , SStm, pour serrir à FU, U. d'Urnie/u, 1. 1, p, BibL Roy. , coll. de D. Grenier, i" paquet n’ i).

» Le a8 octobre 1161, Tchèque d'Amiens, le doyen et le chapitre de cette ville , donnèrent par l'acte luisant qui' tance au maire et aux éebovia» d’une tomme de deux raille livre* Parmi, qui avait été employée aux fondation* pieuse» prescrit d par la tentence arbitrale. Cette quittance d'un capital de deux mille tivres, destinées à servir une renie de cent vingt livre», prouve qu'à Amiens le taux de Tintérét de l’argent était, au xtur siêde, de six pour cent.

• Bcrnardut, divina permission® episeopus, D.... dec&nu» et capitulai» Ambianenie univers» présente* littéral inspectum demain in Dmuino «dotera. Ad reslnun vtdumu»nolitiam pcrvvnire, quod, cura major et scabiuî et commun itai Ambianerwi» quoodam tenerentur nobi» et eeelwie noitre in

duobus milibus iibnrum Parisianun’ panendanun in emptionem reddiluum ad funda^u rapellouia» in eedeaia nostra predkta , no* a pHn-tis majore et scabini» et cura muni tate dicta duo milia libra* ru ni Parisianun rerepimus in bom pecunia mimerata , et de dicta pecunia tumiua, ipso* naajorroi , Bcabinoa et conununitatcm Ambiaoeaiein quittavimus in perprtuum et omniuo. Que quidem pecunic Miauna , in emptionciu didorum reddituum ad fuodandos capeltanias in eedeaia n entra superius nurainata jam a nobU tolaliter est conversa, videlied : in terra et deciraii quas a nobiii noitro domino Ralduino de Longa Valle, milite, coraparaviiuus, ait ia in diocesi Arabianensi apud tramerdoille et in terrilorio ejiudem ville. In eu jus rei testiraonium , présente* lifteras dactâa majori et scabinis et coinmunitati tradidimu» sigillortiiD nostrorom rauniminc roboraUu. Datum anno Domiui m* oc4 u* ii*, in vigilia Beati Michaeiu arrbangeli. - (Arrh. de l’bôtd de ville d'Araiem , reg. auxcbarlei coté 1 , fol. 1 55 v*.)

XIII* SIÈCLE. an

Gerardus dec.1 nus, H. prepnsitus, R. archidiaconus, niagister de Nivellis, cano mi nicus Amhianensis, Kirminus Ruffus, Malheus dcCroy, et Johannes de Coquerel, cives Anihianenses, universis présentes litieras inspecturis, salutem in Domino. Noverit universitas vestra, qnod cuin doininus Matheus Monetarius, major Amhianensis, proniisit, juramemo super hoc corporaliter edito et prestito, reverendo patri Arnulpho, Dei gratia Ambianrnsi episcopo, in capitulo coram nobis, noinine civitatis, emendain in arbitrium omnium nostrum vel majoris partis Deo et ecclesie faciendam, pro facto llagitioso decem et septem scholarium quos l'irminus Govora, prepositus regis, in civitate Ambianensi violenter cepit , feria sexta post festum Beati Martini estivalis proxime preteritum , et cuin mullis injuriis enormibus cum quibusilam ministres suis violenter duxit in Herefredum, in qua ductione unua scholarium ita fuit graviter vulneratus, quod ipsa nocte rxpiravit. Sequenti autrui die , quoique de dietis scholaribus a Rerefredo usque ad furcas distraxit et eos furcis suspendit, ita viliter eos tractando in distractions et suspensions , quod a seculo non rst auditum de aliquo latrone quautumeumque famoso, et licet prefatus major se et civitaiem constanter asseren-t fuisse innocentes quantum ad tiecem dictorum scholarium, quia tamen immanitas tanti seeleris in civitate Ambianensi furrat perpetrata , quod absque culpa aliquomm de civitate fieri non potuit, ideo, sicut dixit, prefatam proniisit emendam, ut ira Dei, si qua esset propter hoc contra aliquos de civitate, placaretur, et ecclesia honoraretur, que in personis ministrorum suorum tractatorum. sicut dictum est, gravissiinam injiiriam erat passa, adjicirns quod propter hoc non convincerelur ipso facto. Nos auteni , ad petitionem prefati majoris et reverendi patris Arnulphi , Dei gratin Amhianensis episcopi , ordinationein predicte emenile in noinine recepimus , receptis fidejussoribus ab ipso majore nobilissimo Firtnino Ruffo, Matlieo de Croy, Joanne de Coquerel et Fimiino de Lorchy, Nicolao Monetario, Bartholouieo Strabone, Joanne Manipeni, Radulpho de Ypre, Milone Rapine, Willardo Hérault, Hrnrico GrefTm, Ricardo Ravin, quorum quilibet, juramento super hoc corporaliter prestito, proniisit reverendo patri Arnulpho, Dei gratia Ambianensi episcopo, suh pena mille marcharum, quod major ad arbitrium omnium nostrum vel majoris partis exequeretur, sicut dictum est, emendam. Nos auteni, diligenti deliberations super hoc prias habita, emendam ad honorent Dei et ecclesie concorditer ordinavimus in hune modum : quod major prefatus , ad placandam offensant majestatis divine, et ad refuniiationrm honoris ecclesie, quem in personis ministrorum suorum amisit, sex capellanias instituât, ita quod quelibet earum sit valons viginti librarum Parisiens ium; hoc adjecto, quod due prime instituantur infra instans festum Beati Retuigii, alie vero due infra festum Sancti

ai.» AMIENS

Remigii secundo sequens, due vero ultime infra festum Sancti Remigii tertio •equens. Et sciendum est quod, si redditus sufEciens ad duas primas capelianias infra instans festum Sancti Remigii possit inveniri, infra dictum festum major tenetur ilium emere, et dictis capellaniis assignare; si vero infra dictum terminum inveniri non posait', major reddet pro qualibet earum, infra festum Sancti Remigii, viginti libras Parisienses , et sic de secundis et tertiis faciendum; si vero, infra instans festum Sancti Remigii, redditus sufEciens ad duas capelianias inveniri non possit, et possit inveniri infra secundum festum Sancti Remigii, infra ilium festum tenetur cmerc sufficientem redditum ad quatuor capelianias, et eum quatuôr capellaniis assignare, et similiter quantum ad tertium Sancti Remigii festum fadendum; si vero nequc infra primum festum Sancti Remigii neque secundum neque infra tertium redditus possit inveniri, major tandiu cuilibet capellanorum, pro quolibet anno, reddet viginti libras Parisienses quousque redditus viginti librarum ab ipso majore capellanie sue fuerit assignants. Ordinamus insuper quod de dictis capellaniis due instituerentur in Cemeterio Sancti Dionisi ob remedium prcdictorum scholarium et aliorum fidelium defunctorum, et constitueretur ibi capella de coramunibus ideemosinis, in qua qualibet die celebrahitur mi s sa pro defunctis ab altero capellanorum ibidem dcservientiuni, pro septimana sua; et nihilominus illi duo capellani ad servitium majoris ecclesie , more alioruui capellanorum, tcnebunlur, excep to ofGcio misse sue pro defunctis. In inajori vero ecclesia, alie quatuor ad duo altaria competentia instituentur, quanim due dcputalmutur ad relebrandam mi s sam qualibet die in honore Beate Marie Virginia; alie vero due deputabunlur ad celebrandam missam qualibet die de Sancto Spiritu. Capellani vero deservientes in prefatis capellaniis, missas suas pro septimana celebrabunt, et isti quatuor capellani, ultimi sicut et primi, ad servitium majoris ec> desie, quemadmodum et alii, tenebuntur. Adjecïmus et in nostra ordinatione, quod Matheus dictus Madouillart, custos Berefredi , quicreditur et dicitur fuisse causa sive ocasio prefati sceleris, ut ab omni servitio majoris et scabinorum in perpetuum de cetero sit amotus. Huic autem ordinationi nostre a nobis facte concorditer prefatus Arnulphus, Dei gratia Ambianensis episcopus, et major benigne consenserunt , et secundo, major promisrt prefato episcopo, quod emendam, prout secundum tenorem nostre ordinationis est distincte, fideliter exequetur. In cujus rei testimonium et munimentum, prefati episcopus et major aigilb sua cum sigillis nostris, presentibus litteris appenderunt. Datum, etc.

Diirr , Mit. d ^ mien t, t. I, Piér. juit, , p. 5*9.

ài3

Page 1