CI
QUITTANCE DE DROITS D'AMORTISSEMENT PAYÉS AU «01 PAR LA COMMUNE D'AMIENS.-
Au moyen âge, on le sait, les communes, comme les établissements religieux, ne pouvaient acquérir et posséder d’immeubles sans une autorisation spéciale, qui n’était aecôrdée par le roi qu’au prix d’une somme d’argent proportionnée au revenu des biens acquis. Celte somme, destinée à indemniser le trésor royal de la perte des droits de lods et ventes, c’est-à-dire de mutation, était payée, une fois pour toutes, par les nuuveaux propriétaires qui recevaient en échange des lettres dites d’amortissement. La pièce suivante est pour la ville d’Amiens la plus ancienne charte de ce genre qui soit parvenue jusqu’à nous ; elle présente un curieux état des cens et propriétés immobilières acquis par la ville pendant la secondé moitié du xiu* siècle.
Evrard dit Porion, chanoine de Soissons, commissaire chargé par le roi Philippe-le-Bel de recouvrer les droits d'amortissement dus par les ecclésiastiques, par les maisons religieuses, par les communes et par les non-nobles pour les fiefs, arrière-fiefs, censives et alleux acquis depuis quarante-six ans1, dans lé ressort du bailliage d’Amiens, déclare avoir reçu du maire et des écbevins de cette ville la somme de aag livres
* Voyez, dam le Rer. de» ordonn. des roi* de de quarante six an*, indique ici, correspond pré*
franco, t. I, p. 3o3 et 3a*. deux ordonnance* cMcmenl au irrmr fixe per U première «lé ce*
un le» amortissements rendue*, en i*?5 et 1291, ordonnances et maintenu par la seconde, pour la
l>ar K* roi* Philippe 111 et Philippe IT. Le chiffre diitée de leurs effet* rétroactif*.
M"' Srffcl K. . ^
<> sous 6 deniers Paris,., pour la finance, ,,/ï, /ü,^, des cens cl propriétés immobilières achetés par ia commune depuis l'époque lixée |«r le roi. Le commissaire royal ne se hnrne pas à énumérer ces acquisitions, il donne le chiffre de leur produit respectif. En additionnant ces produits partiels, on trouve que le revenu total des Irions acquis par la ville s’élevait à livres 19 sou» G deniers et à 9* chapons l/a , c’est-à-dire à Ôo {ivres 5 sous 9 deniers, car, ainsi qu’on I a vu plus haut , un chapon de cens équivalait , à 6 deniers La comparaison de ce chiffre avec la somme perçue par Evrard horion, prouve que, pour obtenir ramorlisscmeut, la commune donnait plus de quatre aimées du revenu des immeubles amoriis.
Univers présentes lit.em, inspecta* F.vrardu, die.,,, pori„n> canonnic, Sue*,,.., ter...,, depututu, et nussus al. ilh.slrissi.no principe Philippo, Dei gntt.a roSe I mncorutu, ad finamia, reéipieéda, pro ipso domino rrge e. nomme ipsius, super feo,|.s, retrofeodis, ccnsiri, et ollodiia, ,|, ect lesiasticis persnni, dont, bu, rcligiosis, universitaiibus e. ignol.ilil.us, in baillivia Atnhianensi a quadraginta sex annis citn, acquiskis, sainte, in Domino. Noverim unirersi q.od nos rec.pin.us a majore e, scabinis civitati. Ambiunensi, ducenu, viginti novem bbras sex sol, do, e. sex deuario. Parisiens, nex asione quantmd.m rc ruiii ali etsdcm majore et scabinis acqui-.iti.rum :
Primo, pro duobus solidi, Parirfanjibus clduobn, caponibus annui redditu', super domo jobanni. dicli Aloctc, anno quolibet eapiendi , que si,„ in loco ub. (bctuir as Grans Ma, seuls. Item, pro quatuor solidi, el duobus caponibus annu, census, *ss,gna,is super dbmo Wilardi dieti Quenmet, sita i„ vico de Me,, lu-m pm duobus solidi, et duobu* caponibus, assignat!, super domo quondan. Uanhol.mie. du t. Qurmuet, sita itt vico prcdicto. Item, pro quatuor denariis Pansicnsihus et uno capone cm tli.mdio annui rensus, eapiendi super magna domo bberorutn Giloni, dieti Lecinte, ,i,a in vico Bcrfredi, Item, pro quatuor . enartrv, uno capone e. dimidio annui cens,,, assigna, is super domo Firmini de Sachuqp, «ta ut v.co qu, dte.tur vie, Potorum, contigua dot, mi Marie dicte du Lourseignol. hem, pro tribu, solide sex denariis PSmiensibu,, tribus capo ml.ua et dimtdio annui censu, , eapiendi. su|>er tlon.o Pétri de Tilloy que quondan, but Etrmin, dieu Gotmor, «ta in valle Sancti Eirmini. hem, pro sex denariis et uno capone, assignatis super domo Mattbei de Gouci, s. ta in vico *
• Vojrti ci-dcAUM, |», aj.4.
i»wJ.
a<)6 • AMIENS . * '
de Quoquerel. Item, pro deçem solidis, octo caponibus et dimidio annui census, capiendi super fumo Ingeramni de Croy, sito in vico de le Hetoie. Item,
pro duobus solidis et duobus caponibus, assignait super loga Johannis de Couci, que sita est rétro magnant «lonium dicti Johannis silam en Quoquerel. Item , pro quatuor solidis et dimidio capiendi* super domo Johanne dicte Beaupeignie, situ ultra ponteni Parvi Gaii. Item, pro tribus solidis et quatuor caponibus annui census, assignâtes super doiuo quondani Pétri de Cardo, sita in vico qui gallice dicitur li rue Markié, juxtu domum Kustachii Fainlier de> functi. Item, pro septem solidis Parisien si Inis , assignait* super quadam domo sita in loco, ubi dicitur au bout de l’Escorchie, quant nunc tenet F.vrardus de Couci. Item, pro duobus solidis et duobus caponibus capiendis super domo Johannis dicti Patris, sita in vico Berfrodi. Item, pro decem et octo denariis, capone et dimidio, assignâtes super doiuô Kadulphi de Baietises, sita extra portant Sancti Firmini ah oppositis furai nunc Ricaude de Couci. Item, pro duobus solidis et duobus caponilms, capiendis super domo Nicolai dicti Duquarel, quondani Joannis Cloquetc, sita in vico Cambii. Item, pro quatuor solidis et quatuor caponibus, assignatis super domo Radulphi dicti le Vaquier, sita in vico des Barcs, supra vicum Anglicuui. Item, pro duobus solidis et duobus caponibus, capiendis super domo liberofum Tliome dicti le Boulet iguier, sita in vico de le Hotoie. Item, pro tribus solidis et tribus caponibus, assignatis super domo Johannis dicti de Coqrel, oliiu Ricoardi preposili , que sita est in capite vici des Freesliers. Item, pro duodecim denariis et uno capone, capiendis super domo quondani llugonis dieu le Ferun, sita in vico Sancti Martini. Item, pro tribus solidis et quatuor caponibus, assignatis super qùadatn domo quondain Johannis de Coquerel, sita in valle Sancti Firmini, juxta domum Radulphi quondam dicti le Rourdenr. Item, pro sex so)idi* et duobus caponibus capiendis super domo Pétri dicti de Haya, sita ad pontem de Clenkam. Item, pro sex solidis et duobus caponibus, assignatis super donttbu* ohm Roberti dicti l'Englès, situâtes in vico de Canterainc. Item, pro duodecitn solidis et duodecim caponibus super domo Johannis dicti Popin, sita en Calhia ad Bladum. Item, pro XL|in denariis Parisieitsibus , capiendis super domo Droconis dicti 3Ialelterbe, que quondam fuit Evrardi de Fauquenibçrghe, sita supra Merderon. Item, pro octo solidis super tenemenlo Fricaldis de Couci, sita ante Escorclieriam, supra Merderon. Item, pro \iginti octo denariis annui census, assignatis super domo Vincentii dicti de Blanco Fossato, sita in vico de leTanerie, super aquam de Merderon. Item, pro triginta sex solidis septem denariis et quatuor caponibus, capiendis super canteris Pétri de Cardo, versus caméra m Sancti Laurentii. Item, pro duobus solidis et duobus caponibus, assig-
natis super domo Johannis dicti Bekin , sita supra fossatum de Clenkam. Ileiu, pro quinque solidis capiendis super domibus Pétri dicti Lecointe et liberoruni Giilonis, quondam dicti Lecointe, contiguis a trio Sancti Dionisii. Item, pro sex denariis et uno capone, assignat is super domo Germani dicti le Tainturier, sita in vico qui dicitur viens de Vergiaus , juxta dninunt olim Leonardi dicti Rabuisson. Item, pro trigiuta octo solidis quos dehet annuatim Adam dictus li liions, pro domo que fuit Emmelinc, sita desuper aquam de Mcrderon. Item, pro tribus solidis et sex denariis, assignntis super domo Droconis dicti Malerbc, sita super Merderon, ante pontem Sancti Germani. Item, pro duobus solidis Parisiensibus nnnui census capiendi super duabus peciis terre vacuis, situa lis in loco ubi dicitur en Grateigny, quas nunc tend Radulphus dictus li Massis. Item, pro quadain pecia terre vacue, sita in vico de Cokerel, juxta domum Johannis de Coucy, valoris per annuni octo librarum Parisiensium, quam acqui.sivit dicta villa a Ira tri b us prcdicatoribus. Item, pro decem libris Parisiensibus, assignais super domo Jucobi dicti de Sancto Fusciano, sita apud Sanctum Martinum in Burgo, juxta domum Walteri Albini quondam. Item, pro centum quinque solidis Parisiensibus anntiî census, capiendi super domo Nicolai dicti Iliauvarlet, et Johanne ejus uxoris, sita in vico Fabrorum , inter domum quondam Agtietis dicte le Flamenghe, ex una parte, et domum Jacobi dicti le Varlet, ex altéra. Item, pro xxx solidis Parisiensibus annui census, capiendi super domo Fouqueri dicti Rarrahas, sita in vico de Snnmieres , inter domum quondam Pétri de Gnrdo, ex una parte, et domum Johannis dicti Godricli, exaltera. Item, pro viginti solidis et xx caponihus, assignat» super domo quondam AdedeS. Sauiflieu, sita in vico des Trippes, inter domum Symonis dicti l'Evesque, ex una parte, et domum Johannis Violete, ex altéra. Item, pro x solidis et uno capone, capiendis super domo Johannis de Burgundia, sita in vico rétro Sanctum Lupuin, inter domum Johannis Martini, ex una parte, et domum Pétri de Gise, ex altéra. Itein, pro quinque solidis et dimidio capone annui census, assignat! super domo dicti Pétri de Guise, sita in eodem vico, contigua domui dicti Johannis de Burgundia, ex una parte, et domui Henrenci dicti as-Viés- Draps, ex altéra. Item, pro quinque solidis et dimidio capone annui census, assignat! super dicta domo Henrenci as-Viés-Dras sita in dicto vico, juxta domum dicti Pétri de Guisia. Item, pro sex lihris Parisiensibus annui census , capiendi super duabus domibus Michaclis de Contres et Ysabelle dicte l'Engleche, ejus uxoris, sita in vico de Bayart, inter molendinum de Clunkam, ex una parte, et molendinum de Baiart, Item, occasione duarum domorum sitaruin in vico de Vergiaus, juxta domum Guillelmi de Duriatu, valentium per annum sexaginta solidos Parisienses, quas acquisivit dicta vil la ,
AMIENS
litulo cmplionis, a Symone dicto de Bequerel; reddantur Umen pro censu dictarum domorum triginta très solidi Parisienses. Item , pro quodam tenemento ad Duos Gemellos, quod acquisivit dicta villa, titulo emptionis, a magistro de Sancto Demainullo, sito in vico qui dicitur vicus des Trippes, inter domum Robert! dicti le Miessier, ex una parte, et Parvulos Maisellos, ex altéra, fructus quorum exitus et proventus unius anni fuerunt ad valorem sexaginta librarum et quindecim denariorum Parisiensiuin unnui redditus légitimé estimati. In ctijus rei testimonium presentibus litteris, (inationem hujusmodi pro domino rege et nomine ipsius recipientes, sigilluin nostrum duximus apponendum. Datuiu Suessionurn, anno Domini millesitno ducentesimo nonagesimo tercio, die lune in festo Inventionis sancti Stephani prothomartyris.
Arch. de l'hôtel de ville d'Amiens, reg. aux chartes coté a, fol. 110 *' à m r*.