p. i33, note
• Cette défiuition est attribuée par Du Cange aux assises de Jérusalem , mais elle ne se trouva pas dans 1rs textes publiés jusqu’à ce jour.
• Livre i, chip xxv ; Rec. des Ordonn. des rois
AMIENS
iJ8o
il résulte que les prétentions de la commune étaient fondées en droit. L’éclicvinage alléguait de plus qu’il avait exercé sa juridiction en matière d'homicide au vu et au su du bailli d’Amiens et des autres officiers royaux, sans opposition de leur part, et que, si parfois ces officiers avaient tenté de le troubler dans l’exercice de sou pouvoir judiciaire, les empêchements avaient toujours été levés.
A ces allégations qui militaient en faveur de la commune, le procureur du roi répondit que le roi était seigneur d’Amiens, et qu’à ce litre il pouvait y exercer tous les droits de justice, haute, moyenne cl basse, à moins qu’il n’en eût fait concession; que lors de la fondation de /« commune ', il avait en effet concédé plusieurs de ses droits à l'échevinage, en se réservant les autres et notamment la connaissance du rapt et du meurtre; que par meurtre ou entendait, dans le langage ordinaire et dans l’usage du royaume , l’action criminelle de donner la mort à autrui , n'importe par quel moyen ; que depuis plusieurs années, ati vu et au su du maire et des échevins, le roi était en possession de connaître des cas d’homicide; qu’enfin, si l'échevinage avait jugé quelques-uns de ces cas, il l'avait fait clandestinement, à l'insu des officiers royaux, au temps où la commune était fermière de la prévôté, et où par conséquent scs magistrats n’agissaient pas en leur qualité de maire et d’éclievins, mais bien comme représentants du pouvoir royal.
A la suite d’une enquête sur les faits allégués par les parties, le parlement rendit l’arrêt suivant, qui maintint l'échevinage en possession de juger les cas d’homicide simple, commis dans les circonstances indiquées ci-dessus.
• •' • .'■'■■■ ■ •. ; - . Me*
,,, Lite mota in curia naîtra inter procura torem nostrum pro notés, ex una
‘i.> Pnr,e > et majorent , scabinos et communitatem ville Ajnbianensis , ex alia , super eo quod procurator dicte ville dicebat et proponebat in easu noeiuti.i et ad Gnern saisine duntaxat, quod dieu villa erat, per punctum carte et privilegio regis, in corpore et communia nobiliter fundata, et per punctum dicte carte
■ C« mot» a» tule «tnt une an, on de dreil; I* «aleeiMt «mine* «oa ùutitalioo qui diteil de
Ourle de (*oy« |du> tant. P- 1°9> 1 1 tj.
■'avait point fondé la commune d’Amietu , mais
dicebat dictos majorent et scabinos habcre et ad ipso» pertincre cognicionem , judicium et execucionem omnium maleficiorum in dicta villa et banleuca ejusdeni, exceptis rourtro et raptu , perpetratorum , csscque et fuisse, a tanto tempore de cujus contrario menioria non existebut scu per tantum tempus quod sufficiebat ad honam saisinam acquirendnm , in possessione et saisina tiabendi cognitionem , punitionem et correctionem premissorum , et specialiter de casibus simplicis homicidii , declarando de casibus simplicis homicidii et non murtri , de usu et consuetudine patrie et maxime dicte ville Ambianensis , esse et fuisse quanlumcunique aliquis occiditur per alium sine proditione, et maxime si non fiat de Docte; item, si aliquis occidatur per alium in callida niellcya , teu minis de verberando, seu de malefaciendo, diffidacionibus, mollis aut debatis inter ipsos seu amicos suos preeedentibus , licet insidiis pensatis scu aliter, incontinent vel ex post facto sit occis us , dum tnmen in apperto et connu gentibus hoc fiat; item, si ad rlnmorem et tumultum moto debato, sive de die sive de nocte, aliquis per alium occidatur, ac cciam si occisio fiat publiée et in nperto , ita quod apparere possit quod occidens celandi nnimuin non babeat; et quod de predictis casibus dicebat procurator dicte ville quod dicti major et seahini usi fuerant per tempus predictum, presentilms, videntibus et setentibus baillivo nostro Ambianensi seu aliis gentibus nostris , qui pro tempore ibidem pro nobis fuerant, et non contradicentibus; et si aliquod impedimentum in predictis per dictum baillivum et gentos nostras appositum fuerat , illud fuenit nniotum ad utilitatem dictoruni majoris et scahinorum, et ultimo in predictis possessione et saisina remanserant, et ipsis in eisdem possessione et saissina existentibus, predictus baillivus noster ac procurator noster, qui dictum baillivum in hoc advoaverat, nittebantur predictos mnjorern et scabinos et communitatem in premissis impedire et perturbare indebite et de novo. Quarc petebat procurator dicte ville predictos mnjorern , scabinos et communitatem tueri et deffendi in possessione et saisina hahendi cognicionem , punitionem et correctionem casuum qui , per ustun et consuetudinem patrie maxime dicte ville Ambianensis, dici possunt esse casus simplicis homicidii et sihi dictam saisinam adjudicari, et dictum impedimentuni appositum per dictum procuratorem nostruni, qui cognitionem, punitionem et correctionem dicti simplicis homicidii nobis attribuere nittebatur, ipsos in possessione et saisina predictis impcdicudo et perturbnndo indebite et de novo, amoveri ad utilitatem ipsorum, premissa et quaniplures alias rationes ad finem predictum proponendo; predicto procura tore nostro in contrarium proponente etdicente, ad finem saisine duntaxat, nos esse dominum dicte ville Ambianensis et omnimodam justiciam altam, mediam et bassam ad nos pcrtincrc in omnibus casibus ibidem cmergentibus , nisi per nos aliis conccssa fuisset, et
AMIENS
quod in fundationc communie dicte ville noi concesseramus eisdem aliquos caaua juridictionis, et residuum retinueramus penes nos, et specialiter relinucramus murtritm et raptum ; quod quidem murtrum , per communem loquclam et observanliam regni noslri, intelligebatur esse commiasum, quando aliquis per alium quocunique modo indebite occidebatur, nosque esse et fuisse in possession et saisina cognoscendi de lalibus indebite occisis per plures annos et per lempus sufliciens ad bonam saisiuam acquirendam pacilice et quiete , videntibus et scientibus dictis majore et scabinit et non contradiceulibus. Et si predkti major et scabini aliquando cognoverunt de predictis , lioc fecerunl clandestine, et gentibns nostris absentibus et ignorantibus , et tempore quo dicti major et scabini tencbanl preposituram ville Ambianensi* a nobis ad firmarn , et nominr nostro et non nomine ipsorum hoc fecerunl. Diccbat eciain quod dicti major et scabini nittebautur impedirc et perturbare nos in nostris possessione et saisina predictis, indebite et de novo, cognoscendo de homicidiis in omnibus casibus, excepto solum de homicidio prodicionaliter perpetrato. Quare petebat du tus procurator noster nos tueri et deffcndi in possessione et saisina liabendi cognitiouem, punitionem et correctiouem de casibus qui, per usum et consuetudinem patrie, maxime dicte ville Ambianensis, dici possunt esse casus simplicis liomicidii, et nobis prcdictam saisinam adjudicari, et predictum impedimcntum iu premissis appositum per dictos majorem et scabinos, impediendo et perturbando nos in possessione et saisina predictis, indebite et de novo, ad utilitatem uostram amoveri , premissa et quamplures alias raciones ad finem predictutu proponendo. Facta igitur inquesta super premissis et per curiaiu uostram , auditis partibus ad judicandum , rccepta , si sine reprobacionibus judicari posset , caque per dictam curiam visa et diligenter examinata, quia repertum fuit quod sine reprobacionibus poterat judicari , per arrestum dicte curie dictum fuit quod dicti major et scabini luebuntur in possessione et saisina liabendi cognitionem, punitionem et correctionem casuum simplicis humicidii , quos casus dicta curia nostra declaravit in modum qui sequitur, videlicet : si aliquis in callida melleya, aut minis de verberando seu de malefaciendo, diffidationibus aut melleis inter ipsos seu amicos suos precedentibus, per alium occidatur, licet insidiis pensatis vel aliter incontinenti vel ex post facto , dum umen in aperlo et coram gentibus fiat , ille sit occisus ; item , si ad clamorem seu tumultnm moto debato , sive de die sive de nocte , aliquis per alium incontinenti occidatur. Et dictam saisinam super sic declaratis casibus dicta curia nostra eisdem majori et scabinis ac commuuilati per idem arrestum adjudicavit, decrevitque dictum iinpedimentum , in premissis sic declaratis casibus , per dictum procuratorem nostrum appositum , fore aiuovcndum ; illud que dicta curia nostra per idem
Digi -ed
arrestum amovii et pro arooto habuit, ad utilitatem majorU scabinorum et communitatis predictorum. Die décima septima februarii , aimo millésime trecentesimo quadrugesimo.
Areb. du roranBM , Section judiciaire , Parlement de fuis, Jugés, mç. vu, fol. 146. — Àrd» de l'bdtei de ville d'Amiens , rrg. aux chartes coté ■ , foi 65 f à 56 v®. — L'ongiual de cette pièce existait encore, au xv* siècle, dans les areh. de l’bùtel de tille d'Amiens ; il est mentionné dans l'inventaire de 1488.