i2 JioTE

réuDÎrles principaux traits de la théorie de la vision idéale, chefd'œuvre de concision et de profondeur , qa*il expose dans Tlttnerartum, opuscule appelé par Jean Gerson: Opus mmemum, cupu lauê iuperior est ore mortalium i.

« Intellectum propositionum tune intellectus noster di-

» citur veraciler comprebendere , cum certitudinaliter scit il- » las veras esse, et hoc scire est scire, quoniam non potest » falli in illa comprehensione. Scit enim quod veritas îlla noD » potest aliter se habere. Scit îgitur veritatem illam esse ino cooiniutabiiem. Sed cum ipsa mens nostra sit commutabilis , 9 iliam sic incommutabiliter relucentem non potest videra, nisi » per aliquam aliam lucem omnium incommutabiliter radiaon tem» quam impossibile est esse creatnram mutabilém. ScK » igitur in ilia luce quae illuminât omnem hominem venieutem » in hune mundum » quse est lux vera et Verbum in principio D apud Deum. Intellectum autem illationis tune veraciter per- 0 cipit noster intellectus, quando videt quod conclusio neces- 9 sario sequttur ex praemissis , quod non solum vîdet in ter- 9 minis necessariis, veruin etiam in contingentibus, ut, si boojo

» currit, homomovetur Huiusmodi igitur illationis necessi-

» tas non venit ab existentia rei in materia, quia est'contingeDS, » nec ab exiâtentia rei in anima , quia tune esset flctio , si non es- » set in re. Venit igitur ab exemplaritate in arte aeterna, secuo- » dum quam res habent aptttudinem et habitudinem ad invis cem, ad iilius aeternae artis reprœsentationem. Omnis igitur, » ut dieit Âugustinus in libro de vera religione (cap. 39), vere

A ratiocinantis lumen accenditur ab illa veritate E^ Q^^

» manifeste apparet, quod coniunctus sit intellectus noster îpsi » aeternae veritati : dum nisi per illam docentem nihil verum » potest certitudinaliter capere 2. » Il va plus loin^ et démontre que par les mêmes motifs, notre esprit ayant pour règle t dans les jugements moraux , une loi superior mente no9trâ, » doit avoir Tintuition de la loi divine elle-même. D^à il ^^^^^

1 S. BoNAV , Op., Moguntiœ, 1609, iom. ni, p. 125.

2 lUn. ment, in Deum , cap. 3. Op. tom. vi , p. I30i •

woTE 3. 433

établi auparayant qae Tesprit humain ne saurait se ressouTenir, 8*il n'avaîl pas a lucem incommutabilem sibi praesentem , in qua » meminit invariabiliutn veritatum . Et sic per operationes memo- » riœ apparet^ quod ipsa anima est imago Dei et similîtudo adeo 0 sibi praesens et eum habens prœsentem, quod eum actu capit et » per potentiam capax ejus est, et particeps esse potest. i> D'où

il suil que ce même esprit a retiaet scientiarum principia et

» dîgnitates, ut sempiternalia et sempiternaliter , quia nunquam » potest sic oblîvisci eorum, dummodo ratione utatur , quin ea D audita approbet et eîs assentiat, non tanquam de novo prseci- » pîat , sed tanquam sibi înnata et famîliaria recognoscat i. t

a Nisi cognoscatur quid est ens per se , non potest plene

» sciri; dîfflnitio alicuius specialis substantiae. Nec ens per se co-

» gnosci potest, nisi cognoscatur eum suis conditionibus, quae

I) sunt uDum, Temm, bonum. Ens autem ciim possit cogitari ut

» dimlnutura et ut completum , ut imperfectum et ut perfectum,

» ut ens in potentia et ut ens in actu , ut ens secundum quid et

n ut ens simpltciter , ut ens in parte et ut ens tolaliter , ut eus

m transiens et ut ens manens , ut ens per illud et ut ens per se,

» ut ens permixtum non enti et nt ens purum, ut ens dépendons

» et ut ens absolutnm, lit ens posterios et ut ens prius , ut ens

» mutabile et ut ens îmmutablle , ut ens simples et ut ens

» compositum : eum privationes et defectus nullatenus possint

» cognosci nisi per posîtiones , nod Tenit inteMectus noster ut

n plene resoWens intellectum atkuius entinm credtorum , nisi

D juvetur ab intellectu entis purissimî^ actual^simi, eompleUs-

» sîmi et absolut! : quod est simpliciter ei aetérnum ens , in quo

D sunt rationes omnium in sua puritate. Quomodo autem sciret

» intellectus hoc esse ens defectivum et incpmpletum ^ si nullam

» haberet cognitionem entis absque omni defectu? Et sic de

0 âliis conditionibus praelibatis 2. 0

a Quoniam autem conlkigtt contemplari Deum, non solum » extra nos et întra nos , yerum etiam supra nos : extra nos

1 Uin, ment, in Ùeum, cap. S. Op, Moguntiœ , 1609 , tom. vu , p. 129.

2 Ibtd., p. 130.