‹ Richard de Middleton, sa vie, ses œuvres, sa doctrineChapitre 107 sur 228 · LA TRINITÉ · texte numérisé non relu

LA TRINITÉ

« Hoc potest declarari ex suppositionibus manifestis. Quarum prima est quod in Deo est summa bonitas; secunda, quod in Deo est summa perfectio; tertia, quod est in Deo summa simplicitas; quarta, quod est in Deo summa primitas; quinta, quod omnes emanationes necesse est reduci in unam primam 1. »

Qu'il n’y a en Dieu que trois personnes, nous le savons par la foi, et la raison peut en donner une « déclaration » en considérant que dans la nature intellectuelle, il n’y a que deux actes possibles : comprendre et vouloir (1 Sent., d. II, a. 2, q. 2; p. 35). Mais concevons-nous la pluralité des personnes avant l'unité d’essence ?

« Mihi videtur dicendum, quod divinam essentiam perfecte existere, potest duplici modo intelligi : uno modo pro existere omnibus modis quibus existere nata est, alio modo pro existere tali existentia in qua. nulla penitus est existendi imperfectio. Primo modo non existit perfecte prius, secundum rationem intelligendi, quam sit in ea pluritas personarum... secundo modo dico, quod prius, secundum rationem intelligendi, existit perfecte quam sit in ea pluritas personarum ?. »

Le nom de «personne» convient aux hypostases divines :

« Nomen personae convenienter de Deo dicitur, quia persona est suppositum rationalis vel intellectualis naturae, distinctum proprietate ad dignitatem pertinente 5. »

Mais le nom de «personne» est analogique, en tant qu’appliqué à Dieu et aux créatures (I Sent., d. XXV, a. 2, q. 1; p. 229); cependant on peut dire qu'il est en quelque façon univoque en tant qu’il s'applique aux trois suppôts divins :

« Persona dicit rem communem divinis personis ad similitudinem illius communitatis qua singulare vagum, ut aliquis homo, commune est singularibus significatis, ut Petro et Paulo. Haec autem communitas maior est quam aequivoca. non plene attingit tamen ad communitatem univocam, quia illud quod plene univoce de pluribus est commune, convenit illis secundum eamdem rationem in numero, si non multiplicatur in suppositis #. »

11 Sent., d. II, a. 2, q. 1; p. 34.

21 Sent., ibid., q. 3: p. 37.

3 I Sent., d. XXIII, a. 1, q. 1: p. 212.

“I Sent., d. XXV, a. 2, q. 2; p. 230.

254 LE MYSTÈRE DE DIEU En Dieu il n’y a pas d’hypostase absolue :

«ln divinis non est aliqua hypostasis constituta per proprietatem absolutam, sed tantum per proprietatem relativam cum divina essentia : ipsa enim est de ratione personae 1. »

Les personnes se distinguent entre elles par leurs propriétés relatives « {anquam per principia formalia distinctionis », par leurs processions «quasi per principia effectiva » (1 Sent., d. XXVI, a. 3, q. 2; P. 240).

La personne est la propriété en tant que subsistante (I Sent. d. XXXIII, a. 1, q. 2; p. 287). Mais selon notre mode de concevoir, la propriété relative est-elle avant de constituer la personnalité ?

« Videtur dicendum quod forma, ut intellecta per se, intelligitur ut habens imperfectum esse : ut autem intellecta actu pars compositi, intelligitur ut habens perfectionem essendi quae sibi convenit.. Dico ergo, quod proprietatem esse, sub ratione intelligendi imperfecta, prius est secundum rationem intelligendi, quam ipsam constituere personam; sed loquendo de esse proprietatem, sub ratione intelligendi perfecta, est e converso ©. » |

LI Sent., d. XXVI, a. 1, q. 1; p. 234.

31 Sent., d. XXXIII, a. 1, q. 1; p. 286.

Page 1