PARTIES DU SACREMENT
actes du pénitent par l’infusion même de la grâce (IV Sent., d. XVII, a. 4, q. 6; p. 264).
Jusqu'ici notre docteur a parlé de la pénitence en général. Le sacrement est composé de quatre parties intégrantes : la confession, la satisfaction et la componction ? du cœur (IV Sent., d. XVI, a.1,q. 1; p. 229), enfin l’absolution (/bid., q. 2; p. 230).
Que les actes du pénitent soient des éléments du sacrement, Richard le déduit de la nature même de ce sacrement qui est un jugement :
a Cum enim in sacramento paenitentiae sit emenda voluntaria per viam fudicii voluntarie suscepti, requiritur ibi quaedam citatio ad voluntarie subeundum iudicium et haec est cordis compunctio; et coram judice veritatis confessio et secundum arbitrium iudicis satisfactio vel in re vel saltem in proposito 2. »
Contrairement à ce qu’enseignera Scot, notre docteur considère les actes extérieurs du pénitent, non pas comme des conditions, mais comme des parties concourant réellement à composer le signe sacramentel :
« Paenitentia exterior sacramentum est interioris.. ÆExterior enim paenitentia signum est interioris et aliquomodo causa 5. »
Mais la partie principale du sacrement est l’absolution,
1 En tant que la contrition fait partie du sacrement Richard la définit: « Dolor voluntarie assumptus pro peccatis cum proposito confitendi et satisfaciendi » (IV Sent. d. XVII, a. 1, q. 1; p. 240).
8 IV Sent., d. XVI, a. 1,q. 1; p. 229.
2 IV Sent., d. XXII, a. 2, q. 1; p. 352.
4 Le P. MINGess croit que Richard, bien que se rapprochant de saint Thomas, cependant prépare Scot. D'abord, nous dit-il, saint Thomas ne déclare pas que la contrition, la confession et la satisfaction sont des parties intégrantes de la pénitence (Swmma, pars III, q. XC, a. 3). Mais il est à remarquer qu’à cet endroit, le saint docteur parle de la pénitence en général. Un autre argument du P. Minges est que Richard déclare que l’absolution est la partie principale : Scot, ajoute-t-il, fera un pas de plus en la déclarant tout le sacrement. Mais on verra que Richard n'entre en aucune façon dans la voie de Scot, et saint Thomas pourrait, lui aussi, dire que l’absolution est la partie principale, vu que la forme est plus noble que la matière (Skotistisches, p. 295).
parce qu’elle est plus significative et parce qu’elle y concourt plus efficacement :
« Si consideratur illud ad quod operatur compunctio ex vi sacramenti tantum, sic dico quod non ita cooperatur principaliter ad remissionem peccatorum, sicut absolutio sacerdotis, quia, cum sacerdos sit vicarius Christi, principalius et per prius assistit verbis suis, in quibus absolutio consistit, virtus sanctificans, quam partibus sacramenti quae sunt €X parte paenitentis. Quantum etiam ad actum significandi, principalior est absolutio quam compunctio, quia sensibilius et magis per se significat remissionem, quam ipsa compunctio quae illam sensibiliter non significat per se, nisi ipsi compuncto, aliis autem non significat nisi in quantum manifestatur, in confessionis ore et satisfactionis opere |.»
Ces quatre éléments forment vraiment un seul sacrement :
« Paenitentia est unum sacramentum, sed non dici debet quaod sit aliquid unum unitate indivisibilitatis neque continuitatis, mnequé essentiali sed unitate integrata ex pluribus relatis ad alipud vwrmum significandum et aliquomodo efficiendum, quod est remissio actuzalium peccatorum . »
L’absolution peut donc être dite la forme de ce sacre rneñt, dans un sens large, les trois autres éléments étant sa us matière; ce qu’il faut comprendre selon la théorie générza le de Richard sur la composition du signe sacramentel :
« Absolutio non est forma sacramenti nisi secundum illum macdun quo dicimus partem principaliorem totius integralis esse forr« 22". Sic forma improprie dicitur. Dico ergo quod forma huius sacra ænenti est ordo ad significandum dispositive et efficiendum peccati ri
sionem : respectu cuius formae, compunctio, confessio, satisfac € i ‘ absolutio, materiales sunt . »
Richard admet donc que les paroles du prêtre sont la f «ærme du sacrement de pénitence, dans le même sens restreint qu'il assigne aux paroles du baptème comme forme de ce sacreræaent:
Pour achever de rapprocher la pénitence des autres s zæcrtments, il y distingue également le « sacramentum tantum >, la « res et sacramentum » et la « res tantum ». La pénitence extéra eurt
1IV Sent., d. XVI, a. 1, q. 2; p. 230.
2IV Sent., d. XXII, a. 2, q. 3; p. 253.
3 IV Sent., d. XVI, a. 1, q. 2; p. 230.
nn m2
Lou ,