‹ Romania (volume 4)Chapitre 252 sur 283 · c No vuylles meynsprear aquesta roalauyrada, hom savi · texte numérisé non relu

c No vuylles meynsprear aquesta roalauyrada, hom savi

hesitare extimans Honorât u m, importune euro expetit fiducialiter dicere quecumque voluit postulare. Honoratus itaque, erga captivos exhibens sui animi pietatem, instanter postulat ut libertas Karolo quo ire voluerit largiatur. Aygolandus igitur que Honoratus petierat parvipendens, Karolum cum duodecim sociis quos eligeret de captivis tradidit Honorato cum pluribus muneribus preciosis. Advocans autem Karolum cum duodecim sociis suis electis Honoratus, in presencia Aygolandi et Sibilie, erogavit eis sufficiencia necessaria ex muneribus que sibi obtulerat Aygolandus, et cetera respuens, concessit eis libertatem progredi quocumque vellent. Leti igitur catholici juvenes ex libertate et muneribus que ipsis contulerat Honoratus, extabat inter reliquos lecior Baudoynus, quem Sibilia prospiciens lascivire visceraliter adamavit, quem adoptavit in virum tempore succedente. Honoratus itaque Aygolando et Sibilie et Karolo et suis sociis vale prebens humiliter, ad Argen concite cum sancto Maguncio properavit.

Je supprime la fin du morceau, qui correspond au ch. xx de Féraut, et je transcris presqu'en entier le paragraphe qui vient après et qui est l'original des chapitres xxi à xxm de Féraut. Ce morceau, où Charlemagne joue encore un rôle, manque dans la vie imprimée.

Cumque Aygolandus et Marsilius, una cum Arnulpho rege Longobardorum exterminare catholicos niterentur, et Léo imperator Constantinopolitanus instanter et pluries requisitus recusaret ecclesie auxilium impertiri, Stephanus papa secundus ; de consilio Romanorum, imperium transtulit ad Latinos, electionem imperatoris concedens principibus Germanorum qui soli ecclesiam defensabant; qui, post aliqua curricula temporum, una cum Leone papa et catholicis principibus, Karolum ducem Bavarie, quondam Pipini filium, ad imperium assumpserunt. Qni, cum secrète Romam accederet assumpturus, per Alpes transiens, ad sanctos qui in monte Argen morabantur accedens inscius, agnovit ilico Honoratum, et procidens ad ejus genua provolutus, de receptis beneficiis gratias exsolvebat ; et indicans sanctis suum salubre propositum, ab illis meruit benedici, qui divinitus predixerunt Karolo queque sibi ardua et adversa succédèrent ; de quibus nil defuit quin succederet veritati. Erat enim quidam nobilis vir cum Karolo, nomine Vezianus, qui, nequiens passiones et eau mata itinemm subportare, infirmatus graviter, apud Argen remansit, sub custodia Honora ti, qui se adeo affectualiter connexerunt quod vix Karolus postmodum dictum Vezianum de sanctorum consorcio potuit separare. Procedens igitur Karolus anîmatus contra perfidos ad occasum, obsedit p ri mi tus Aralatum ubi fuit dictus Vezianus cum suis omnibus prodicionaliter 4 interemptus per principem Atrapensem. Percussa igitur civitate a Karolo, percunctabatur sollicite qualiter posset vindicare mortem nobilis Veziani, et commovens suos exercitus, circumdedit undique

i . U y a dans Féraut, p. 44 :

Car le tracher malvaytz payans Princes de la Trapa, allayron L'autiys et a gran tracion.

M. Sardou prend allayron (à larron) pour un nom propre.

insulam Atrapensem, ubicorruit Badoynus princeps Saxoncnsis1. Cum Karolus Atrapam debellaret, habitatores ejus nequientes insolentiam terribilis impetus tolerare, post multorum excidium, post captionem plurimorum, prêter illos quos in terra marique seviens gladius trucidabat et manus catholica insaciabiliter devorabat, cives atoniti, in desperationis angustia constitutif se in incertis et ambiguis passibus exponentes, quo melius et céleri us poterant fugientes, transfretaverunt ad insulam Aurianam, que distat versus meridiem ab insu la Attrapensi archario trino jactu 3. Quos subséquentes valide Christiani penitus consumpserunt3; quod Karolus nunciare non distulit Honorato, se suis et suorura consociorum orationibus recomendans, sciens se eorum precibus universos perfidos superare.... Karolus igitur perfidos persequendo cum obsideret patriam Narbonensem, consurgens diluculo consuete ad divinum obsequium Honoratus cum ad ecclesiam properaret, semitam prospexit nigra et frigida fuligine circumplexam, et quidnam esset obtractans, cognovit nigerrimam nivem esse

Lorsque j'écrivais mon premier article sur Féraut, ne connaissant pas encore le ms. de Dublin, j'étais disposé à trop attribuer à l'invention du poète provençal. Tout en maintenant (ce que l'événement a vérifié) que celui-ci avait eu sous les yeux une vie latine plus ample que l'imprimé de 1 501 et 1 5 1 1 , j'admettais qu'il avait ajouté de son cru les récits qui ont quelque rapport avec la légende carolingienne. Les fragments du ms. de Dublin, que je viens de transcrire, prouvent que je me trompais, et qu'en somme Féraut n'est guère plus qu'un habile traducteur, que ses plus grandes libertés consistent à introduire de temps à autre dans la narration quelques noms propres qui prouvent une certaine connaissance de notre littérature épique. Voici, à ce propos, un point sur lequel je dois me rectifier. Je me suis exprimé ainsi, Romania, V, 247 : « Aux « ch. 44 et 45, Féraut raconte comment les hérétiques d'Arles appelè- « rent à leur secours Girart de Vienne pour expulser de la ville saint « Honorât, leur archevêque. Mais, peu de temps après, Louis [le pieux] a rassemble une armée où figurent Garin, duc de Lorraine, le comte « Engelier et Bérenger, comte de Bretagne. Il marche contre Girart de « Vienne, le défait et le met en fuite, lui enlevant ses enfants et tout son « équipage... Le nom de Girart a été introduit ici (tout de même que * Garin le Lorrain, etc.) par Féraut, car le personnage en question est « appelé dans le latin Prévalus (pour Privatus) :

c Nam die eodem, anno tamen revoluto quo beatus Honoratus fuerat ab Arelate expulsus, Prevatus, Viennensis princeps, licet per prius multis felix divitiis,

1. Ici Féraut (p. 4$) développe un peu, et, par un souvenir de la Bataille d'Aliscamfs, il fait dire à Charles que Vesian (qu'il identifie avec le Vivien de la geste de Guillaume d'Orange) a été tué < en Aliscamps ».

Page 1