Cf. R. Vidal, St., 82, 3-18; Madrid
51 1-32 Cf. R. Vidal, St., 82, 19-83, 39; Madrid, 40-2. — 511 Corrompu.
Per ha ver larguessa granda,
So es de trac, tras e trai, 516 Retrai, retras e retrai;
Encara crei e cre,
Recrei, recres e recre,
Mescrei, mescres e mescrei i es ; 520 Encara sui, es e es,
E los quais parlars han fallit
Mant bon trobador e grazit,
Per ço car son may salvatge 524 A cells qui no han lo lengatge
Adrech del provensal parlar
Q'alcun autre q'auga contar,
E per aquo en lo prezen 528 De l'indicatiu veramen
Trac e retrac variaray :
leu trac, tu tras, aquell trai.
Retrac es de guizas aytals, 5 32 Mas i fayllic Peyre Vidals
En aquest xan qu'es tan plazenz
Ces câr estius es btlls e genz ;
E dis :
Per qu'eu hai dol esmai $36 Tant que per pauc los huoilz non tray,
Quar ell la tersa persona
El luec de prima razona,
E en luec de trai degra dir trac, 540 Mas Peyre d'ayso gach no hac.
Bernatz de Ventador valenç
Dis, e fallic eizamenz,
En lo sieu chanz verai e fi 544 Qui comensa e dis aysi
Qan ver la lauzeta mover :
D'ayso[s] fay ben femna(s) parer
Ma domna, per q'eu li retrai.
548 Mas aquest [es] parlars malvay
Qar tersa persona pauzet
En luec de prim, e razonec,
5 34 Peire Vîdal's Lieder, /i° 28. — 53$ L'auteur a réduit le vers pour le besoin de la mesure. Ce vers est ainsi conçu : Per qu'eu n'ai dolor et esmai. — 545 Cy. la note sur le v. 261.
Qar c'ell retrac hagues dich 5 $2 Nulls Ih'agra jes contradich.
Ara dich aqi ton vaycre :
Y eu crey, tu cres, aquell cre, Mescre e recre, aysi cor,
5 56 Mas ditz Bernatz de Ventador May en cella sieua chanson :
D'ayso quem destruy em confon Totas l[as] autras en mescre.
560 Mas Girautz de Borneyll, qui be Passet totz los bons trovadors, Segon lo dich d'homes mellors, Fallich en la chanson, sa[i] ieu,
564 Q^aysi comensa : Jen rrCattn, E dis aysi con diray :
Quem tray vas tal, ieu sai, Q'a la mia fe bem cre.
568 E ayso chascus savis ve.
Folquetz de Marseyla le fis Fallic en sa chanson e dis :
Aysi bem play e m'es jen
572 D'amie qu'en joi s'aten.
D'aquest chan en la cobla quarta, Si con die en cesta carta :
E nom semblon be
576 Qu'ieu sai e pens e cre E en un autre sieu chantar Lo fez aquest cre pecar, E dis aysi :
sai e cre,
580 Ques cuciet far de me.
Encar en un autre son chan Fallic si con doni semblan :
Que Pus l'autre mal i ve,
584 Mas tan say ieu e cre.
E le valenç Peyre Vidals, Qui fo trobayre molt cabals,
553-610 Cf. R. Vidal, St., 83, 41-84, 3 < ; Madrid, 43. — 553 Corr. con vay cre — 559 C'est la leçon des mss. 856 et La Vallïcrc, voy. Bartsch., Chrest. prov. 55, 5, et la note. Le second de ces deux vers est cité par R. Vidal, mais a° après une leçon différente. — 563 Rime corrompue. — 564 Mahn, Ged. d. Troub. 833-5.
Faillie en cre eizamen, 588 Si con diray a prezen :
E doncs poys tan l'ara c la cre,
Ja no i dei trobar raala fe.
En Rembautz qui d'Orenga fo 592 Fallic en la seua ebanso
Q'aysi comença en vertat :
Eysamcn hay guerre jat,
En ceylla cobla qui ditz ies 596 Domna, be say si merces
Quar no puesc far tan rie don cous cove
D'amie qu'ieu am, e per tant non recre
E en Rembautz faillie encara 600 En sa chanson, e qui l'esgara
La ditz hom : Nuls e re nom faill ;
E dis :
Tan sufri grieu trabaill Qu'ieu a pauc nom rurt, 604 Mas aysom fay gran be.
Tuyt aquest trobador valen
Yeu die q'an fallic malamen,
Qar en los de prim'an parlada 608 Tersa person' e razonada,
Qliom deu dir crey e recrey,
En prima persona mescreU
Ara desiu es es vuoill dir, 612 Per que nuls e puesca fallir,
Qar ja mant trobador plazen '
Y han fallit eizamen,
Qar il no ban facb esqiu 616 De dir el endicatiu
Del temps prezen en plural car,
Si con auzirez razonar,
589-90 Ces deux vers ne se trouvent pas dans les poésies de Peire Vidal oui nous sont parvenues. Peut-être l'auteur a-lit voulu citer ceux-ci : Tan vos am pe cor e de fe | Que nulh amie de vos non cre, éd. Bartsch, n* 5. — 591 // veut dire Rambaut de Vaqueiras; la p'ûce citée se trouve dans Mahn, Ged. d. Troub. /!"' 54-5. — 596 Le vers complet serait ... si merces nom secor; il a coupé le vers après merces pour faire sa rime. — 601 Mahn, Ged. d. Troub. n" 76, 896. — 607 los, corr. loc.
61 1^2 Ce passage n*a pas son original dans R. Vidal. — 611 Corr. A. die ieu es leu v.? — 612 e, corr. i.
204 p- MEYER
Son la tersa persona 620 E luec de prima, qis razona,
Suy el endicatiu prezen ;
Mas Folquetz le bos, malamen
Fallic enl chantar que retray, 624 E en aysi con vos dirai :
True que m'esfortz de far una chanson
Qui me resid'aquest tramen on son.
En luec de son, sui dévia dir, 628 So sapcha chascus ses fallir,
Q'hom lo deu variar ies :
Ieu suy, tu es, aquell es,
Plural nos em, vos etz, cill son\ 652 Qar ell vay d'aytal razon.
Ar vuoil dir de grazi, Sufri, parti, trahi, noyri, Aysi en la persona prima
636 La deu dir cell qui s'aprima Del prétérit perfech singular, En Pendicatiu parlar; E ayceil qui no vol fallir
640 Deu en tersa persona dir :
Partie, sufric, feric, trihc, Grazic, mûrie, vtc e noyrie; Mas en Folquetz, trobayre fis,
644 Y fallic en son chan e dis,
En una cobl'ab tal comensame :
On trobaretz may tan de bona fe Quant mai nulls hom se meteys no trai :
648 Son e sieu corn ieu quîs seru trai. Mas trahie deuri' aver retrach Si el volgues ha ver ben fach.
E si alcus er demandatz
6 52 Con pot anar aquest fatz Pois que la rima cor en i Que puesca anar en ic aysi,
626 Corr. Qui me resit df aquest turmen,
6}3'S° Cf. R. Vidal, St., 8a, }6-8$, 8; Madrid, 44. — 641 trihc, corr. trahie. — 646-8 C'est l'exemple de R. Vidal avec un vers de plus qu'il faut rétablir : Son escien si corn ieu queus servi. — 6 j 1 -66 Développement provre à l'auteur, mais dont il avait pu trouver l'idée chez R. Vidal, voy. par ex. St., 86, 21-9.
Adoncs le prims deu respondre 656 Q'alcuns no deu confondre
Del parlar la drecha via
Per rima qui obs li sia,
Mas ell si deu percassar 660 De tal paraula trobar
Que la rima cora en /
Aysi con fay parti, su/ri,
E qui no sia b[i]aissada 664 Ni en nombre des[a]cordada,
Ni en persona ni en temps,
Poys li er le dretz ademps.
Ben say q'hai gran ardimen dich 668 D'ayso qu'ieu bai contradich
Lo dich q'aytan bon trobador
Han dich, mas li entendedor
D'ayso qu'ieu bai dich m'amaran, 672 ÇTaytals paraulas aysi van ;
E qui voîgues ben esgarar
En tôt l'autre grazit chantar
D'aquest meteys trobadors, 676 Si fos dels prims entendedors,
Certanament majors falsuras
Y trobera ab drechuras.
Si aytal trobador grazit 680 En lo lur chantar han fallit,
Chascus en lo sieu cor albir
So q'hom pogues del[s] malvatz dir.
L'autra del verb parladura 684 No poyria dir sens rancura,
Ni ses grans afan e pena,
Mas esgaratz con s'amena
Per los trobadors verays 688 En totz los lur chantars gays.
E si trobaretz alcun motz
Qui per vos no s'entenda tôt
Ab tôt lo vari entendimen,