‹ Rouen au temps de Jeanne d'Arc et pendant l'occupation anglaise, 1419-1449Chapitre 51 sur 194 · XXXVI. — 17 août · texte numérisé non relu

XXXVI. — 17 août

Procès-verbal de l’amende honorable faite à l’archevêque Jean de la Rochetaillée par Pierre Polin, lieutenant général du bailli de Rouen, qui avait dénoncé au Régent certains abus commis par la justice archiépiscopale. (Cartulaire de l’archevêché de Rouen, dit de Philippe d’Alençon. Arch. de la Seine-Inférieure, G 7, fol. 480 recto.)

Universis presentes litteras inspecturis officialis Rothomagensis salutem in domino. Notum facimus quod providus vir Petrus Polin, locum tenens egregii militis domini Johannis Salvain, baïllivi Rothomagensis, personaliter constitutus in camera deputata ad tenendum magnum consilium regis in castro regis Rothomagi hora completorii vel quasi, se genibus flexis prostravit ad terram coram reverendissimo in Christo patre et domino Johanne, Rothomagensi archiepiscopo, et dixit quod ipsum offenderat in dando quamdam seripturam quam tradiderat et dederat illustri principi domino regenti regnum Francie dicti de Betford, continentem nomina certorum prisionariorum oceasione eujus erat in indignacione et in ejus displicencia, supplicando humiliter per eum sibi indulgeri et remicti, quod una vice repetiit. Tune reverendus pater dominus episcopus Lundonniarum,

pronunciatus auctoritate apostolica archiepiscopus Eboracensis, appropinquavit et dixit : « Ego et alii de consilio videntes humilitatem quam fecit dictus Petrus Polin supplicando nobis procurari eum readmicti et repomi in vestra begnivolencia, deliberavimus apud vos facere instanciam de indulgencia remissioneque ac readmicti in vestra amicicia et begnivolencia », et quod idem Petrus fuerat ab antiquo sibi notus et amicus; quare rogabat eumdem dominum Rothomagensem ita facere indulgereque et remicti. Qui dominus archiepiscopus respondit quod pro tunc deliberatus non erat, sed quod loqueretur cum eodem domino Lundonniarum ad partem, et, ipso audito, illud quod sibi consuleret libenter faceret. Et sic ab invicem discesserunt. De quibus procurator generalis ejusdem domini Rothomagensis archiepiscopi petit sibi presentes litteras fieri et concedi in testimonium premissorum ad omnes fines sibi dicto nomine utiles et propicios. Quod fieri concessimus. Presentibus tune in dicto loco et camera dictis reverendissimis in Christo patribus, dicto Petro Polin, nobisque neenon nobilibus et potentibus viris dominis de Rongrefort, Radulfo le Bouteillier, militibus, ac venerabilibus et cireumspectis viris magistris Egidio de Campis, cancellario ecclesie Rothomagensis et Johanne Estevrot et Johanne Columbelli, licenciatis in legibus et decreto. Actum anno domini millesimo quadringentesimo vicesimo quinto, die decima septima mensis augusti.

XXXVI bis. — 19 août 1425.

Suite du procès-verbal précédent. (Ibid., G 7, fol. 480-482.)

In nomine domini amen. Per hoc publicum instrumentum eunetis fiat manifestum quod anno domini millesimo quadringentesimo vicesimo quinto, indictione tercia

et die decima nona mensis augusti, pontificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri domini Martini divina providencia pape quinti anno octavo, in reverendissimi in Christo patris et domini domini Johannis miseracione divina archiepiscopi Rothomagensis meique notarii publici ae testium infrascriptorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum presencia personaliter constitutus providus vir Petrus Polin, cujus et locumtenens nobilis viri domini baïllivi Rothomagensis qui, cum nuper illustrissimo principi domino regenti regnum Francie duci Bedfordie certos articulos tam manu sua propria quam ejus mandato et in sui presencia scriptos in civitate et castro Rothomagensi facto dedisset, tenorem qui sequitur continentes :

Cy ensuivent les noms de pluseurs personnes crimineulx rendus par contraintives admonicions, sur painne d’excommiche par monsieur le baïlly de Rouen ou son lieutenant a l’archevesque de Rouen, son official et promoteur. Premierement Pierres Burguel, pour pluseurs larrechins faictes de nuit en la ville de Rouen, a fraction de maisons, dont ledit Burguel a esté attaint et convaincu et son complice executé par la justice laye, a esté delivré et mis hors des prisons dudit archevesque incontinent aprez ladicte reddicion par plainne absolucion, comme ïl porte par lettre. Ledit Burguel a esté depuis ramené prisonnier par les communes de Varengerville et du pais d’environ pour souspecon d’estre larron et trouvé sur le paiz vacabont et semoit mauvaises paroles, et par amonicion rendu audit archevesque, qui de nouvel a esté delivré et mis plainnement hors desdictes prisons. Jehan le Machecrier a esté deux foiz rendu par amonicion pour pluseurs larrechins pour quoy il estoit convaincu. Guillaume Vastresson, angloiz, pour pluseurs larrechins faiz sur le paix de la viconté de Rouen, dont il a esté sembla-

blement convaincu. Pierres Ravin, natif de Rouen, pour souspecon de pluseurs larrechins, cabuseriez et joueur de faulx dez, quartes et autres mauvaiz jeux, et en especial pour avoir cabuzé ung angloiz et enyvré et faict boire poudre et aprez eu de lui grant nombre d’or, lequel a esté semblablement rendu audit archevesque par amonicion. Ung nommé Amandin pour avoir emblé xlv escus a ung homme qui aloit a Saint Jaque en Galice. Philippe Malenoe rendu come dessus pour souspecon d’estre larron et cabuseur. Damp Guillaume Mores moisne, pour souspecon d’estre traitre et murtrier et que l’en dit estre attaint par ladicte court d’eglise des diz cas, lequel l’en dit que l’en veult delivrer. Georget Folenfant pour pluseurs murtres et larrechins et avoir favorisé les anemis en traison, lequel Georget a esté pris par ladicte court et non pas rendu par ledit baïlly ou son lieutenant, lequel Georget on veult delivrer. Ung nommé Yvon de Longpré, breton, ennemi du Roy, rendu audit archevesque en ses prisons, pour estre ataint et convaincu de pluseurs murtres, larrechins, roberies et pilleries, delivré et mis hors plainnement, et depuis a fait maulx irreparables et a tres grant nombre, et fait encores chascun jour, et eust mielx valu au pais des vicontez du Pontautou et du Pontaudemer avoir perdu x” escus que sa delivrance eust esté faicte, qui a esté plainnement faicte et n’a esté que poy ou neant detenu par ledit archevesque. Jehan de Bruges, espaignol, pour souspecons de pluseurs larrechins faiz en brigandrie, poursui par pluseurs personnes, ses parties adverses, et sur ce estoient faietes informacions, delivré et mis hors d'’icelles prisons. Guillaume La Pie, larron et brigant, attaint et convaincu de tres grant nombre de larrechins faictes en boiz et en chemins et souppeconné de pluseurs murtres, ennemi publique du Roy nostre sire, sa seignourie et subgez, rendu audit archevesque par

lesdictes contraintes, lequel l’en dit que l’on veult delivrer, non obstant qu'il ait esté chargié du cappittainne de Hencourt. Jaquet le Turq rendu semblablement a ladicte court par les gens de l’eschiquier derrain tenu a Rouen, actaint en jugement de pluseurs crismes et malefois par lui fais selon sa confession leue oudit eschiquier en jugement, et tantost aprez delivré plainnement et mis hors desdictes prisons de l’eglise. Guillaume de Gravenchon rendu audit archevesque ou sesdietes gens pour pluseurs larrechins et tantost delivré. Ztem icellui de Gravenchon ramené esdictes prisons du Roy et rendu comme dessus audit archevesque et incontinent delivré. Robin Oudinet pour souppecon de pluseurs larrechins et estre brigant, rendu audit archevesque et tantost mis au delivre. Pierres Nepveu, natif de Rouen, prisonnier pour pluseurs crysmes, en especial de crisme de faulx, dont il estoit attaint, et pour estre banni, trouvé es boiz de Preaulx dedens une fosse, fut rendu audit archevesque et tantost delivré par le moyen de ses amis dudit Rouen ou aultrement ete. Item icellui rendu seconde foiz et admené pour ledit crisme de faulx. Pierres Lespaignol rendu a ladicte court comme larron et brigant et delivré. Robin Ligier semblablement. Gillet du Plesseys semblablement. Guillaume Coulombel semblablement. Robin Vitecoq semblablement. Enguerren Poulain pour plusieurs larrechins. Pierres Le Tellier pour souppecon d’avoir emblé une obligacion, rendu et délivré incontinent. Ztem plusieurs et plus grant nombre en ont esté rendus a ladicte court de l’eglise, desquiex l’en ne peut avoir congnoïissance pour la mutacion des gucolliers qui se changent pour ce que la gueolle est baillie a ferme, et ne peut l’en recouvrer les registres ; et si ne chaut auxdiz gucolliers fors de gaagnier pour paier ladicte ferme, tem et par usage et commune observance ledit archevesque ou son official sont tenus faire

citer le juge seculier pour dire ce qu’il voudra contre les prisonniers rendus, et lors le procureur du Roy en ladicte court de l’eglise est ouy avant que le prisonnier soit delivré. F Quibusquidem articulis idem dominus archiepiscopus coram dicto domino regente et magno consilio regis sicuti visum sibi fuit expedire ad sui suorumque officiariorum justificationem et exoneracionem facto et inscriptis excusative respondit. Tandemque veritate comperta eorum que in dictis articulis continebantur, prefatus dominus archiepiscopus, ad requestam dominorum de magno consilio regis, necnon reverendi in Christo patris domini episcopi Londoniarum, vices suas amicabiles diligenter interponentis, prefato Petro Polin veniam supplicandi et petendi locum dedit, et in hoc ipsum audire gratiose decrevit. Et accedens primo humiliter in camera paramenti et deinde in camera principali dicti domini archiepiscopi et coram eo genibus flexis alta voce dixit in effectu : « Reverendissime pater et domine mi metuendissime, scio me errasse in dando certos articulos contra vos et officiarios vestros domino meo regenti ; quod non solum ex me ipso processit sed ex aliquorum malo consilio et in hoc erga paternitati vestre deffecisse; quod me penitet. Ideo, pater reverendissime et domine mi metuendissime, supplico paternitati vestre quatinus michi parcere dignetur et velit. » Et tune dictus dominus archiepiscopus eidem Petro dixit et respondit inter cetera in quantum ipse vellet vivere et stare graciose et amicabiliter cum eodem domino repperiret eum bonum amicum ; in quantum vero vellet oppositum facere in prejudicium sui vel ecclesie sue deffenderet honorem suum et jura sue ecclesie ut melius posset; et subjunxit quod hane remissionem sic intelligebat feri quod si aliquo tempore in contrarium actemptaret, pro non facta haberetur ; et nichilominus quoad execucionem

‘ et persecucionem ecorum que recollegerat libere posset prout intendebat procedere et quecunque alia facere que ad conservacionem honoris sui et jurium ecclesie sue tam sedis archiepiscopalis quam capituli ejusdem ecclesie ae alia nonnulla verba materiam hujusmodi tangentia gratiose dixit et protulit; et deinde dicto Petro, genibus flexis existente, ut prefertur, cum predictis condicionibus indulxit et pepercit ac successive paulo post ipsum per manicam cepit et surgere ac stare fecit atque jussit, de quo dictus Petrus eidem domino archiepiscopo humiliter regratiatus est. De et super quibus omnibus et singulis venerabilis vir magister Johannes Columbelli, promotor ceurie spiritualis Rothomagensis, petiit sibi per me notarium publicum infrascriptum et ipsius domini archiepiscopi secretarium fieri et confici instrumentum seu instrumenta, unum vel plura, astantes ibidem invocando in testes premissorum. Acta fuerunt hec in manerio archiepiscopali sub anno, mense, die, indicione et pontificatus predictis, presentibus ad hoc venerabilibus et cireumspectis viris dominis et magistris Radulfo Rousselli, utriusque juris doctore, domini nostri regis consiliario ac thesaurario ecelesie Rothomagensis, Johanne Chevroti, vicario et officiali dicti domini archiepiscopi Rothomagensis, thesaurario ecclesie Meldensis, Johanne Broilloti cantore, Edigio de Campis, cancellario et canonico dicte ecclesie Rothomagensis, Rogero Mustel, vicecomite aque civitatis Rothomagensis et Petro Diculefist, clerico Bisuntine diocesis, testibus ad premissa vocatis.

Page 1