CITÉS PAR LES BOLLANDISTES COMME APOCRYPHES

AGTA FABULOSA

s. DioNYSio areopagitj: affecta,

AUCTORE ANONYMO, E CODICE NOSTRO FULDENSI , CUM QUINQUE ALIIS M89 COLLATO.

Boll. Acta SS. Oct., t. IV, p. 792.

CAPUT UNICUM.

Dionysii conversio, ordinatio ad episcopatum, Romam profectio, discessus in Galliam, martyrium.

Post beatam et gloriosam resurrectionem Domini nostri, quâ verum Dei templum Judaicâ impietate resolutum divina potentiâ sese in triduo suscitavit, et caro humilitatis nostrse in Christo supra omnera cœli militiam, supra omnes ordines angelorum ad Dei Patris estprovecta consessum1 et décima post die apostolorum pectoribus Spiritus est Sanctus illapsus, ut ligandi solvendique acciperent potestatem, atque sic per ipsos in

1 Paroles de saint Léon-le-Grand. Leçon du Brev. rom. Ascension.

cunctos Ecclesiae principes decreti hujus constitutio commeavit , anno ab urbe condita octingentesimo octavo Nero Csesar quintus ab Augusto adeptus est principatum. Beatus itaque Petrus apostolus cum reliqui apostoli distribut is sibi terrarum partibus, imbuendum omni creaturae evangelium suscepissent, ipse ad arcem Romani divinitus imperii destinatur, ut, qui primus erat in ordine potestatis , primus esset in certamine passionis, et quae civitas majoribus obligabatur erroribus, majoribus necesse erat remediis extolleretur, et ubi erat culpa gravior, ibi esset et gratia major.

Namque, ut dictum est, cum impiissimus Nero terrae marique imperii sui jura laxasset, et furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullisset, XIIII crudelissimi imperii sui anno, per trophaeum martyrii dignos transmisit ad superos. Namque priusquam beatus Petrus per triumphum martyrii evolasset ad cœlos, beato démenti hanc potestatem tradidit dicens : Sicut a Domino meo Jesu Christo ligandi solvendique mihi est indulta potestas, ita tibi hanc potestatem tuisque successoribus aeterno confero dono, ut quaeque ligaveritis in terris, ligata sint et in cœlis, et quœcumque solveritis in terris, soluta valeant esse et in astris. Hâc potestate ditatum successorem Ecclesiae perfectum antistitem et dignum reliquit heredem. His ita de ordine temporum Apostolicis potestatibus breviter recensitis, ad beatissimi viri Dionisii certamine narraturus accedam.

Ut superiùs jam de ordine temporum pauca digessimus, post Jesu Christi Domini nostri gloriosam ascensionem, cùm beatus Paulus apostolus per gratiam

Sancti Spiritus ab errore infidclitatis ad viam salutis regressus (idem, quam antè expugnaverat , perfecta postmodum religione sequeretur, ac cum secundum dominica instituta vas electionis esset in gentibus et Christi nomen ignotis populis praedicaret, advenit Athenis ibique sanctum virum Dionisium gentilibus inveniens erroribus implicatum, ad viam salutis convertit et sacri baptismatis unda renatura divinis eum ilico sancticmibus informavit; cumque jam tribulorum atque spinarum squalorem ex ejus pectore Sancti Spiritus gratiâ fundilus pepulisset, et pulcbrum germen novae segetis pulcher attolleret ager, divini Yerbi semina rudibus cœpit mentibus erogare ; cùmque jam cœlestibus quotidie Christi miles desideriis aestuaret, superna se ubique gratiapraeeunte, duui rura Pontica sulcaturus ingreditur, Romam celitus Domini dilectus agreditur; qui, ut superius dictum est, beatum Clementem apostolica inveniens preeditum potestate ab eo est continuo digno cum honore susceptus.

Per idem tempus cum beatus vir Dionisius beatissimi démentis quotidie vestigiis adhaereret et apostolicis sanctionibus se omnimodis traderet inbuendum, maximum apud beatum Clementem pro sanctitatis suae reverentia locum continuo cœpit venerationis habere et magna m apud eum familiaritatis gratiam obtinere. Sedcùm jam Dominus omnipotens beatissimi viri Dionisii vitam disponeret inexemplo omnibus declarare, contigit Philippum Hispaniae episcopum emigrare de mundo : tune beatus Clemens sanctum Dionisium episcopum ordinavit et potestatem, quam a beato Petro acceperat, ei tradidit dicens : Yade in partibus Occidentis prœdicare Evangelium regni cœlestis, et ligandi solvendique tibi sit

concessa potestas, ut Ghristi Evangelium per te longe lateque diffusum illud à Domino cum fideli servo merearis audire : Euge serve bone et lidelis, super pauca fuisti fidelis : supra multa te constituam. Intra in gaudium Domini tui. Sociosque et Saturninum Marcellum, Lucianum adhibuit, ut in ore duorum vel trium testium christiana religio ignotis partibus traderetur.

Qui cùm simul pervenissent pergentes ad portam Arelatensium civitatis, sanctus Dionisius Marcellum in Hispaniam destinavit, ut verbum vitse Ghristi Ecclesise ministraret. Sanctus ignitur Dionisius Sancti Spiritus calore succensus et apostolica praeditus potestate, quique à beato Clémente divini Verbi semina gentibus susceperat eroganda, non ferocitatem incredulse reputans gentis, nec trucibus populis cunctatur insistere prœdicator : sed beatissimi principis apostolorum informatus exemplo, qui Romanis fuerat pœnis atrocibus datus, ubi apud Gallias ampliùs gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc divina protectione muni tus fortis se et verus praeliator immersit, ut, qui meruerat esse confessor, perfectus fieri non cunctaretur et martyr. Aquitaniae namque partibus sancto Saturnino directo, ipse cum sancto Luciano, sancto Rustico et sancto Eleutherio Parisius adierat.

Sanctum namque Lucianum presbiterii honore perfunctum ad Belvacensem dirigit urbem, ut ipse pari modo incredulis populis Evangelium veritatis inferret; ipse verô sanctus Dionisius Parisius remanebat ; quae civitas? quamvis parva, gentilium tamen erat erroribus et squalore fœdata. Nam licet magnis esset paganomm fecibus involuta, fecunda tamen terris, arboribus nemorosa, vineis uberrima ac referta, pollebat commer-

ciis trapezatarum ; quae, Sequanae vallata perplexu, et copiam piscium alvei sui civibus unda ministrat et non parvum mûris noscitur prsestare muniraen ipsumque insulse potiùs quam urbis spatium laticis sui undâ concludit. Hune ergo locum cum Dei famulus expetisset, fidei armatus constantiâ, Dei se omnipotentis ubique auxilio comitante, ecclesiam. ibidem juxta virium suarum virtutem, ut novus adhuc advena poterat, Domini nostri Jesu Christi in honorem construxit, ut rudis populus qui veritate erat Evangelii imbuendus, sancti illic lavacri unda respergeretur.

Cumque beatissimus vir die noctuque doctrinis insisteret pietatis et Christi populum de antiqui hostis faucibus liberaret, ut, quos substrahebat mundô, dignos transmitteret cœlo, fama se sanctitatis ejus longe lateque diffudit, atque jam non modica populorum turba dignum se gloriabatur praesulem habere, sicque factum est, ut sacerdotum gradus divinis ministeriis dispensaret optandos, probatasque personas et dignas meritis suis ordinibus ampliaret. Sed Dominus noster Jésus Christus, qui beatissimi viri Dionisii jam non patiebatur famam celari ? ut posita super candelabrum jucerna incredulis mentibus lucis suœ radios ministraret, tantas per illum dignabatur exercere virtutes, ut rebellium corda gentilium, non minùs prsedicationibus quam ipsis virtutibus quotidie roboraret.

Per idem vero tenipus, quo talia gerebantur, sancti viri prœconium longe se lateque diffudit in tantum, ut Domiciani, qui secundam in Ghristianos post Neronem persecutionem exercuit, vulgi relatione perveniret ad aulam, qui in tanta rabie indignationis exarsit, ut, ubicumque christianum quempiam repperisset, aut diis

sacrificaret incestis aut diversis pœnis addictus puniendus gladio traderetur. His itaque legibus subditas sibi nationes arcens magna Christi famulis persecutio influebat, nulla jam pro Christo certantibus prœsentis vitae indulgebatur tranquillitas, nulla sanctorum martyrum erat excusata libertas, sed omnes impium servantes edietum, quod statutum à Csesare fuerat, transgredi nullatenus audebant. Nam electam apparitionem cum ingenti strepitu partibus dirigit Occidentis, ut sanctum virum Dionisium perquirentes aut décréta principis observaret aut pœnis laceratus immensis capite plecteretur.

Itaque cùm décréta principis apparitores suscepissent Galliarum pénétrant fines, quà illico beati eis viri célèbre nomen innotuit, sicque, ut eis fuerat iinperatum, veloci cursu, tumentibus animis, vultibus trucidissimis Parisium adierunt. Sanctum verô Dionisium contra perfidos inveniunt dimicantem et praedicatione continua vulgi multitudinem ad fîdem inveniunt jam vacantem ; cum quo etiam beatum virum Rusticum presbyterum et Eleutherium archidiaconum, quos ipse beatus vir in suis ordinibus consecrarat, prsedicationis ejus socios et discipulos persecutorum dirus furor invenit. Hi sancti viri à beati Dionisii nunquam patiebantur abesse prsesentia ; quos divina pietas œterni regni jam prœsciebat esse consortes; gaudebat sanè pius Pater in duorum profectibus filiorum , cum et digni filii Patris sarcinam spiritualibus humeris levigarent, ut, onere carnis objecta, ad purum valerent setheris volare fulgorem.

Persecutionis ergô publicatâ sententiâ, impiorum gaudens turba progreditur et contra Dei famulos pugnatura conspirât, miroque modo inermibus viris non

valebat plebs armata resistere. Tune antiquus hostis videns sibi perire, quod Domino constabat vivere et assidua populorum eonversione proficere, totam artis suae calliditatem ad impugnanda, quse fuerant constructa, convertit, ut eos, qui unum et verum Deum sancti Baptismatis jam undà respersi caederent, diversa supplicia multarent. Sed sancti viri, Christi confessores et martyres, impiorum conatibus vi sanctee prsedicationis et cum magnis virtutibns obviantes, nullo metu territi reproborum, Christi Ecclesiam nova quotidie faecunditate ditabant, cumque Ecclesia, prsedicatorum suorum meritis et ore fundata, quamvis in turbines procellasque lictorum pertimendas, cresceret et augeretur, ipsa etiam Germanise ferox immanitas, subacta cordis compunctione, colla sua jam Christi jugo domita gaudebat.

Ab ipsis denique destruebantur idola, quorum sumptu fuerant et studio fabricata, et, portu salutis invente, idolorum gaudebant perire naufragia. Lugebat tune portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumpharet; cumque talia gererentur, furore atrocissimo ministri crudelitatis accensi unus ex his sanctum virum Dionisium cum magna cordis severitate alloquitur dicens : Tune es ille infandissimus senex, qui deorum nostrorum culturam évacuas, et invictissimi principis statuta contempnis? Die ergô, cujus te asseris cultorem, aut quam confessionem tuse dicioni ascribis? Tune hi très beatissimi viri Dionisius, Rusticus et Eleutherius trium puerorum in camino ignis deambulantium spiritus referti carismate, quasi ex uno ore taie interroganti dederunt responsum : Condicio nostra christianse legi noscitur famulari ; quem verô confiteamur^ liquido tuis auribus intimabimus.

Confitemur Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, Patrem ingenitum, Filium a solo Pâtre genitum, Spiritum Sanctum ab utroque procedentem. Ad ha3c impius persecutor Beatos interrogat : Ergô principum à vobis jussa contempnuntur, et vestra confessio invictissimorum deorum jura respuit? Saneti, ut superius, unanimiter respondentes dixerunt : Ut praefati sumus, Christum Dei Filium natum ex Maria Virgine, quem cunctis populis certâ pronuntiamus audaciâ, et credimus et confitemur et ore non desistimus conlaudare. In hac sanctos viros fidei constantia permanentes ssevi lictores longo non spatio différentes, felicia colla pro fide Christi submissa persécutons mucro truncavit, red dentés terrse corpora beatas cœlo animas intulêre. Tamquam ad ostendendam divina pietate martyribus suis collatam victoriam, cùm à corporibus abscissa capita viderentur, eoruni, ut poterant, linguee Dominum fatebantur. 0 verè beata nimium et Deo nostro grata societas !

0 sancta et verè laudanda fraternitas, inter quos nec primus aut secundus potuit esse nec tertius, sed Sanctae Trinitatis gloriam confitentes uno amplius ab urbe miliario parvo in monticulo trino meruerunt martyrio consecrari! Jacebant denique in vertice montis, abscissis capitibus, corpora pretiosa, implebaturque in martyribus Christi, quod olim propheta praedixerat adfuturum, ut in conspectu Domini pretiosae permanerent mortes justorum, namque ad declaranda martyris et sacerdotis primi mérita gloriosa, ut, per quem salutifer primo cœperat fructus oriri, eô amplius gloria ipsius pariter et triumphus, beatissimi se Dionisii et pontifîcis venerandi sanctum exanime cadaver erexit beataque manu

caput à corpore abscissum, lictoris ense truncatum pendulum caepit brachiis vectitare atque ab illo montis cacumine duobus ferè millibus firmis gressibus apportavit? novo et prius inaudito miraculo, examine corpus viventis currere more, et homo jam mortuus firmis incedere plantis.

Beatoruni igitur Rustici et Eleutherii metuentes impii, rie conversi populi fidelissima probataque devotione corpora profutura sibi ad patrocinium tumulata consecrarent, inito consilio, imposita navibus in profundissimo decreverunt gurgite dimergi ; sed Dominus omnipotens bonus et justus et misericors, qui misericordiam suam humano generi nunquam negavit, qui Pharaonis consilium Rubri maris undâ submersit, et Holofernis ictu femineo colla truncavit, ipse impudentum consilium misericordise suae arte destruxit, ut preclara duo luminaria non gurgitis unda submergeret, sed Christi baberet fortes Ecclesia bellatores. Nam matrona quaedam, Gatulla nomine, quse licet paganorum adhuc erroribus teneretur addicta, converti tamen ad fidem Christi per exempla martyrum se desiderare et mente monstrabat et opère , Dei ergô misericordià inspirata, mactae virtutis consilium appetivit atque ad convivium venire postulat percussores : cùmque eis copiam allatse humanifcatis expendit, a memoria eorum, quse susceperant agenda, discussit.

Denique fidelibus suis arcana sui pectoris reseravit, ut subtracta furto preciosa corpora martyrum beatorum in sexto procul ab urbe memorata lapide in agello, quem segeti paraverat affuturum latentes absconderent; qui jussa complentes festinanter; quod eis preceptum fuerat, exequuntur. 0 futurum laudabile, quod

cuiquam non intulit damnum, sed inagis omnibus beatum contulit lucrum ! Gum que, ut moris est, sationis suae segetem sacratus produceret ager, ita beatorum martyrum est ubertate ditatus, ut et centuplicatum fructum cultores aquirerent , et patriee mererentur salutem et magnum thesaurum posteris consecrarent.

Prsedicta itaque materfamilias horum non immemor martyrum sacratorum, cùm primum persecutionis videret tepuisse fervorem, locum sanctorum martyrum ossa servantem omni sollicitudine requisivit atque inventum ingentis mausolei constructione signavit; idcirco venerabilem fœminam non immerito credimus sine dubio sanctis martyribus adhsesisse, quia nisi eam Iledemptor omnium ad agnitionem sui nominis venire voluisset, nequaquam pectori ejus consilium tantee pietatis infunderet. Namque absque ulla ambiguitate confidimus, ut quse beatorum martyrum ossa servavit, eorum intercessionibus ad fidei pertingeret veritatem. Christianorum igitur turba quàm plurima, quae beatorum martyrum fuerat admonitione conversa, omni nisu atque conatu, quaque vi poterat, omni cum devotione summoque cum studio super sanctorum martyrum beata cadavera Ecclesiam construens in sanctse gloriarn Trinitatis trino numéro dignis cum aromatibus humaverunt; ad quorum digna corpora, Dei omnipotentis opitulante clementia, quotidie virtutum insignia declarantur.

Quis et enim serrno vel quae lingua tantorum martyrum sufficiat enarrare virtutes, quando nec ipsis queunt humanis mentibus retineri? Infirmis salus, debilibus gressus, caecis visus, surdis auditus et mutis redditur sermo; immundi spiritus ab obsessis corpori-

bus expelluntur, et pia vota felici exaudit ione pinguescunt. Nos ipsos, quamvis inmeritos, eorum credimus sacris precibus adjuvandos, qui ut hebetes et indigni eorum vobis seriem passionis prœsumpsimus intimare, non ex nostri ingenii capacitate aut proprii sensus industriâ, sed quod veterum fidelium nobis relatione patuit, et, quod ex parte in quibusdam paginulis veteranis, pauca, ut potuimus, longo spatio interlita didicimus.

Nam sicut majorum cognovimus colloquio peritorum timentium Deum et studio sanctse caritatis ardentium, multa de beatorum virorum praeclaro certamine ad laudem Christi et gloriam martyrum ob memoriam posterorum sacris studuerunt indere cartis, sed subripiente negligentiâ et antiqui procurante hostis invidia flammarum incendio feruntur esse consumpta. Nam humanarum mentium solers capacitas ex paucis, quae dicta sunt, valet pensare, quœ reticentur majora.

Hoc tamen absque alla dubitatione confidimus, multa eos pro Christo subisse certamina, quando usque ad praesens tanta per eos divina virtus quotidiè dignatur declarare miracula. Passi sunt autem martyres Christi Dionisius, Rusticus et Eleutherius YII id. octobris sub Domitiano iuiperatore apud Galliarum Parisium civitatem, régnante Domino nostro Jesu Christo, qui cum Pâtre et Spiritu Sancto vivit et régnât.

Voir chapitre V, n° 3.