PASSION DE SAINT DENYS
CONNUE SOUS LE NOM DE MÉTRODORE , ET LONGTEMPS ATTRIBUÉE A SATNT MÉTHODIUS.
MARTYRIUM REATI DIONYSII AREOPAGITjE
AUCTORE METHODIO , VEL UT ALII METRODORO.
Petrus Lausselius, Gravelinganus , societatis Jesu presbyter, interpretationem grseco sermoni adaptavit, notisque illustravit.
Post beatam gloriosissimamque Domini ac Dei nostri Jesu Cliristi resurrectionem , verique ipsius templi , Judœorum scelere , ut ipse prsedixerat, procuratam dissolutionem , quemadmodum divina sua potestate tertio die a mortuis excitatus est : post elationem ex nostra humilitate quam sibi carne assumpserat , et ascensum super omnem ccelestum exercitum, omnesque angelorum ordines, quo Deo et patri se ipsum sua voluntate obtulit : post Sancti ejus Spiritus in sanctos apostolos effusionem (quse post quinquaginta dies per sanctam ejus assumptionem collata fuit) qua ligandi atque solvendi acceperunt potestatem, sanctisque ejus ecclesiis principes prseficiendi, sicuti ante orbem conditum constituerat, anno octavo et octingentesimo post
natam Romam , cum imperium adeptus esset Nero Caesar, quintus ab Augusto, beatus Petrus apostolus, cum aliis etiam apostolis missus, qui Evangelium universo orbi praedicaret. Is post multos annos praedicationis suae, suprema urbe Roma occupata et délecta, ibi divinitus praedicandi munus accepit, ut quasi vertex et princeps sanctorum apostolorum in ordine rauneris apostolici factus, primus Romae in certaminibus eorum quse Christus perpessus erat, socius ac particeps fieret. Urbs enim illa, quemadmodum in magnis erroribus versabatur, sic majoribus remediis egebat ut corrigeretur; ut ibi gravissimus erat error, ibi etiam maxima gratia abundaret. Deinde quemadmodum dictum est, tyrannus et impius Nero, qui se tyrannidi suae terram et mare subacturum speraret, furore crudelitatis suae, vique amentiae in rabiem adactus , in Christi servos exarsit, ac quarto decimo tyrannici imperii sui anno, beatos Petruni et Paulum iniqua morte condemnavit, per beati eorum sanguinis effusionem, et per martyrii victoriam pro meritis, etsi invitus, eos ad regnum cœlorum praemittens. Yerumtamen antequam beatus Petrus Victoria martyrii vitam quse in regno cœlorum degitur meritus esset, beato Clementi Ecclesiae potestatem tribuit his verbis : a Ut a Domino meo Jesu » Christo ligandi atque solvendi mihi concessa est » potestas, sic eamdem quoque potestatem in perpe- » tuum tibi do et tribuo, ut quemcumque in terra » ligaveris, in cœlis ligatus sit. » Hanc potestatem plenam et perfectam posteris qui perfecti et digni essent in Ecclesiis praeire , sortem vel hœreditatem reliquit. Ac de his quidem, quoniam ex connexione consecutioneque illius apostolicae Ecclesiae temporis pauca dixi-
mus, ad beati Dionysii certamina convertimus orationem, ut, sicut clictum est, ex temporum consequentia de eo pauca narremus.
Post clarissimum Domini et Dei nostri Jesu Christi in cœlos ascensuni , beatus Paulus , Spiritus Sancti concessu et munere ab errore perfîdiae in viam salutis rediit , ita ut fidem et religionem , quani paulo ante oppugnavisset, tandem expletam, cum laude et gloria prsedicaverit Dominique instituto in gentibus factus sit vas electionis. Tune enim tum Domini nostri Jesu Christi nomen ignaris gentibus prsedicans , Athenas venit, atque ibi sanctum etiam virum hune Dionysium, gentium moribus et institutis paulo ante implicatum, ad viam salutis ductu suo eonvertit , eumque sacro-sancto baptismo, ut ita dicam , regeneratum et renatum divina sanctitate rursus confirmavit. Tum scilicet, cum spinas et carduos erroris ex profundo cordis ejus, Spiritus Sancti benefîcio et gratia evellit, ac praecidit, fructumque et novum germen, ut in bona terra irrigatum divino verbo atque hinc contemplatione edidit. Cum vero etiam Christi milites quotidie divino amore inflammati , in omnes partes divina gratia superne una cum ipsis praeeunte currerent; tum beatus quoque hic Dionysius , crucis aratro mare diffindens, Athenis Romam a cœlesti divinaque voluntate, ut a Deo dilectus, per viam deductus venit. Ingressus, cum beatum Clementem invenisset, qui, ut supra dictum est, apostolicœ sedis potestatem habebat, ab eo cum digno honore statim, ut vires suppetebant, receptus est. Eoque tempore cum beatus vir Dionysius, ad beati Clementis vestigia et pedes accessit, apostolicaeque sanctitati se insinuavit, tum etiam ipse magister
declaratus , et more magistri dignissimi a sancto Clémente honoratus , dignitatemque ab eo et aptissimum honorem, ut a Deo gratiam adeptus reportavit, et intérim Deus rerum omnium praepotens beato Dionysio praeterea tribuit vitae seminandse idoneam facultatem, quae ad nos usque religionis causa omnibus apparuit. Tum etiam sanctus Clemens Philippum quemdani Hispaniae episcopum praefecit ? potestatem quoque , quam ipse divinus Clemens a beato Petro acceperat, ei dédit his verbis : « Proficiscere ad partes » Occidentis, illicque prsedica Evangeliam regni cœlo- » rurn, tibique esto ligandi ac solvendi potestas, ut » Christi Evangelium a te etiam longe lateque diffun- » datur, ut a Domino tanquam fidelis servus audire » mereare : Euge, serve bone et fidelis , quia super » pauca fuisti fidelis, supra multa se constituam. Intra » in gaudium Domini tui. » Socii autem beati Dionysii fuerunt Saturninus, Marcellus et Lucianus, qui cum eo erant, ut ex ore duorum vel trium testium, fides Christianorum partibus quae eam ignorabant , traderetur. Hi cum convenissent, et una iter facerent, pervenerunt ad portum Arelatensis urbis. Tum sanctus Dionysius, ut Christi Ecclesiis verbum vitae proponeret, ipse Spiritus Sancti calore incensus , et apostolicae potestatis plenus, qua3 a Spiritu Sancto cum sancto Clémente divini Verbi semina spargenda et serenda gentibus accepisset, omnibus partibus, quae ad Occidentem pertinent, distribuit. Duritiam autem et ferocitatem imperitarum barbararumque gentium , quae illic erant, non veritus, nec impiis sceleribus deterritus, beati principis apostolorum qui Romae fuerat, et perfidis ad supplicium datus erat, Spiritu fretus, ad prae-
conium se contulit. Cumque a Gallia sensim subducens plus gentilibus institutis errorem regionis illius fervere comperisset, tune divino scuto protectus , potens ac verus pugil probatus est, seque certaminibus objecit, ut qui professione et perfectione dignus esset, martyr etiam fieri minime dubitaret. Aquitanise vero partibus misso sancto Saturnine-, ipse cum sancto Luciano, et sancto Rustico, et sancto Eleutherio, Lutetiam Parisiorum venit. Sanctus autem Lucianus, presbyteri honore ornatus, ad Bellovacum urbem missus est, qui etiam infidelibus populis veritatis Evangelium prsedicaret. Ipse porro sanctus Dionysius Lutetise Parisiorum mansit; quod oppidum etsi parVum et exiguum, tamen gentilis erroris et inqumationis plénum erat. Sed erat fertile, consitumque et ornatum arboribus. Yitibus autem et uvis, tanquam ex fontibus vinum profundens, et suis suppeditans erat nobile : in quibus et mensariorum negotiis universse civitatis familiee et eorum qui circumcirca vallatse ambitum incolebant, studium et operam collocabant. Piscium praeterea copiam ex flumine quasi ex maris ore undarum instar proferens, preestabat. Nec vero exiguum praesidium omnis ipse manibus ferre intelligebatur. Is enim latitudinem urbis latitudine sua insulae specie aqua circumdabat.
Hune igitur Dei servus cum peragrasset locum, fîdei robore armatus, Deo rerum omnium praepotenti, qui ubique ipsi auxilium opemque tulisset, et cornes itineris fuisset , illic templum pro virili sua , quod novus admodum advena esset, Dominique nostri Jesu Christ1 honoris causa excitavit, novumque populum in Evangelii veritate eruditum sancto baptismo postea illic illuminavit. Diu autem beatus vir interdiu noctuque
disciplinée religionis ac pietatis multitudinem instituit, Christique populus ex veteris hostis faucibus ereptus est; et quos prius dsemon distrahebat, eos ipse digne per fidem in cœlos studebat mittere. Ejus vero sanctitatis fama postea longe lateque pervagata est. Itaque non exigua populi qui fidelis erat multitudo dignum eum quem episcopum haberet putabat sic ergo deinceps ecclesiastici gradus divinis obsequiis ac muneribus distribuendis intentus, et consecrans probatos homines, ut dignos et idoneos ad gradum promovebat. Sed Dominus noster Jésus Christus, qui Dionysii viri beatissimi, ut positse in candelabro lucernœ, famam latere etiam non patiebatur, in eorum qui a religione nostra abhorrebant mentibus, ejus lumen radii specie adhibuit, tantasque per eum virtutes fîeri voluit, ut infestarum rebelliumque gentium corda, non minus quam earum quibus nuntiatura erat evangelium, instituent. Itaque ejus virtutibus ac miraculis quotidie corroborabantur et addebantur, ut eo tempore, cum hœc ab initio facta sunt. Tum autem sancti viri, ut vox clamantis, longe lateque pervagata nominis ejus fama, ita celebrata est, ut etiam Domitianus, qui secundus post Neronem Christianosexagitavit, eum ad se in palatium suum venire jusserit. Idemque tanta iracundise atrocitatisque rabie exarsit, ut imperaret, ut ubicumque Ghristianorum aliquem aut ipse aut sui invenirent, vel ut immolaret iniquitatis deemonibus, persuadèrent, vel variis tormentis objectum morti gladiis traderent. His vero legibus cum sibi gênera inclinata subegisset, magna Christi servis coorta est persecutio, quae ad eos qui illic erant, pertinebat : quippe cum nulla prorsus prsesentes vitee usura, iis qui pro Ghristo certarent, concederetur.
Neque enim aliqua sanctis martyribus suppetebat libertatis sive defensio, sive deprecatio. Quin etiam omnes qui edicti scelus et impietatem observabant, quod ipsis a Cœsare prœscriptum erat, nulla ex parte violare audebant. Misit prseterea delectorum multitudinem, cum magna voce et crudelitate ad omnes Occidentis regiDnes, qui hune sanctum virum Dionysium quœrerenb et, si possent, invenirent, ut vel edicto imperatoris verbis et minis adductus, pareret; vel, si nollet, suppliciis immensis discerperetur , vel morti capitis praecisione occumberet.
Hoc principis edicto promuîgato, plebs Gallica concessit suscipere tyrannos, ut per fines suos sive vicinias penetrare possent. Et mox beati illius viri célèbre nomen ipsis declaratum est. Sic ergo ut eis prœscriptum fuerat, celerrimo cursu, parato animo, vultu varie mutato, Lutetiam Parisiorum ingressi, illic sanctum virum hune Dionysium invenerunt cum alienis a religione nostra hominibus bellantem , et doctrina quotidie multitudines populorum ad fidem Christi hortantem ; ac cum eo beatum virum Rusticum presbyterum, et Eleutherium diaconum, quos ipse beatus vir in suis ordinibus comecraverat. Eos quidem, qui et ejus doctrinai ac disciplinée discipuli et persecutionum socii erant, ferocitas et impietas simul invenit. Hi enim sancti viri a beato Dionysio disjungi non poterant, quos etiam divina pietas cohseredes fore pramoverat. Gaudebat igitur delectabaturque bonus parens duobus liberis, qui progressus faciebant, quod digni essent filii, qui patris onus quod per Spiritum sanctis levé est, sublevarent, ut, carnis gravitate deposita, ad purum liquidum aera evolare possent, in quibus etiam lumen quoddam erat
insitum. Miror autem qui inermibus viris non poterat multitudo armata obsistere. Tum denique auctor malorum hostis, qui et potentiam suam dissolvi, et illam Domini conservari ac vincere animadverteret, et populi fidem quotidie progredi, omni arte sua inimicitias hostiles, quae armatse erant, in eos convertit, eisque qui unum ac verum Dominum esse, atque sanctum baptismum, jam horum doctrinae ac disciplinae pleni credebant, studebat persuadere multis suppliciis ac tormentis, ut sibi credere faterentur. At sancti viri, confessores atque martyres ejus atque impiorum illarum furorem doctrina sua magnisque virtutibus complimentes, discipulos confirmabant : occurentesque scelestis, nec illius impiorum metus rationem habentes, Ecclesiam Christi quotidie florentem et augescentem dotabant. Et cum Ecclesia a suis doctoribus Dei Yerbo satis fundata fuit, etsi maxime conturbata esset, et quasi tempestate confusa, quod tum persecutores tyrannide crescerent ; tum ipsa etiam Ger mania magna regio, quae ferarum crudelitate et impietate erat prsedita, cum subacto compunctoque animo cervicem suam Christi jugo submisisset, ac domita esset, praeceptorum fide confirmata gaudebat ; et postea dejecerunt simulacra sua, quae ab ipsorum discessu aedificata erant, inventoque portu salutis, partes reliquas naufragii simulacrorum periisse laetabantur. Lamentabatur ergo tum pars sublata Diaboli, cum victrix Ecclesia fidelium legione devicit.
Cum haec gesta sunt furore impietatis, ministri crudelitate inflammati, unum ex his sanctum virum Dionysium videntes, cum magno animo et fide contra audentem, his verbis eum, cum accessisset, convenerunt : « Nunc tu es ignobilis ille senex qui Deorum nostrorum
» cultum religionemque sustulisti, et invictis principi- » bus obsistis, eorumque edicta contemnis? Die nune, » cujus tu sis cultor, aut quam potestatis tuse profes- » sioneni praeferas. » Tum ergo hi ter beati viri, Dionysius , Rusticus et Eleutherius , trium puerorum in fornace ignis inambulantium spiritu pleni, et muneribus, quasi uno ore hoc responsum rogationibus dederunt : « Servitus nostra Christianorum legi subacta esse » cognoscitur. Itaque quem profitemur, eum plane au- » ribus vestris nominamus. Confitemur enim et praedi- » camus Patrem, Filium et Spiritum Sanctum ; Patrem » ingenitum, Jesum a solo Pâtre genitum, Spiritum » Sanctum qui a Pâtre procedit. » Ad hsec impii persecutores et tyranni beatos interrogabant, bis verbis : « Ergo principum nostrorum edictum a vobis contem- » nitur, despicitur, nec vestra confessio invictorum » Deorum auctoritati potestatique subjicitur? » Sancti autem, ut supra dictum est, uno animo responderunt hoc modo : « Ut paulo ante diximus, Christum Jesum » esse natum ex Maria virgine omni populo vere an- » nuntiantes, prsedicantes contra audentes et credimus, » et profitemur, et ore laudare non desistimus. In hac » sanctorum virorum fide et apostolatu fîrmati perse- » veremus. » At impii persecutores et tyranni cum parvam remissionem concessissent , beatarum cervicum, quse propter Christi fidem paratae erant, gladio capita amputaverunt , redd entes terraB corpora, beatis animis cœlo redditis; declarata autem sancta bonitate per martyres quorum anima simul cum corpore tradita fuit. Nam cum corpore, prsecisum caput magistri, illis qui fide videre poterant, cum lingua Dominum confiteri, ut vivum et progrediens, videbatur. 0 vere beata
multitude), et Domino nostro in gratia rursum desponsata! 0 sancta laudabilisque fraternitas eorum, in quibus nec primus secundus esse potest, nec tertius ! Sed sanctse Trinitatis gloriam profi tentes, uno circiter a civitate milliario, in parvo colle, martyrio digni fuistis, sancti effecti a sancta Trinitate.
Jacebant ergo in collis cacumine trunca corpora sine honore, compléta seu intégra Christi martyrio quemadmodum de rébus futuris prsedixerunt prophetee : Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Cum igitur etiam declarata esset martyrum atque episcopi dignitas et gloria propter salutarem magistri fidem, quae refloruisset, cœpit fructus oriri, atque per illum majorem fuisse gloriam eorum qui per martyrii sui victoriam simul erant. Beati autem Dionysii et pontificis honorantes martyrium, sanctum ejus sine animo corpus excitatum esse credimus. Etenim beata manu sua caput ex cor pore a nefariis hominibus gladio praecisum sumpsit, et suspensum brachio amplexus est, atque a collis vertice duo milliaria plena forti animo pedibus ingrediens portavit. Novum profecto ac posteris depraedicandum ac fama celebrandum miraculum, corpus esse sine animo et capite quod viri instar pro more currat, hominemque jam mortuum ingredi firmis vestigiis. Impii ergo homines illi veriti rursus, ne forte fide probata populus conveniens, optabilia corpora Rustici et Eleutherii praesidii atque auxilii sui causa in sepulchris tumulisque conderet, ea in naviculam imposita de omnium consilio in profundum fluminis dejicere statuerant. Sed Deus rerum omnium praepotens, bonus, justus, et misericordiae plenus, qui mericordiam suam in humano génère nunquam ne-
glexit, qui Pharaonis exercitum in mare Rubrum demersit, et Achitopel cervicem laqueo prsecidit ; is etiam infirmum istorum consilium misericordia sua dissolvit : ut ne clara splendidaque duo lumina profundo aquarum submegerentur, sed Christi Ecclesia eos semper fortes propugnatores haberet. Dum haec agerentur, mulier nobilis et clara, Catulla nomine , quae gentili metu valde correpta erat, tum ad fidem Christi propter martyrum miracula, converti desideravit, vimque desiderii et voluntate et re declaravit, ac Dei misericordia compuncta, interveniente ei vi divina, consilium cepit, ut ad convivium persecutores supplex invitaret. Gumque multa eis munera detulisset , prudenter odium nefarii eonsilii, quod illi ad versus martyres ceperant, excussit : exposito autem nostris animi sui consilio, prœcepit ut clam pretiosa corpora martyrum auferrent in unam partem urbis, ut in saxo quod situm est in agello in sequentis anni se m ente m parato terra obruta corpora occultarent. Illi diligenter imperata fecerunt. 0 furtum laudabile, quod damnum, non dédit, sed potius profuit !
Deinde, ut soient ii qui agros colunt, pullos suos admittere ut fructum ferant; sic ager ille beatorum martyrum et dote completus est, et gratia afïïuit ut centuplum fructum agricolae fidèles percipiant, salutem et magnum tbesaurum sanctitatis posteris relinquant. Mulier honestissima, quam dixi, non immemor sanctitatis martyrum, ut vidit tyrannorum iracundiam deferbuisse, locum idoneum qui sanctorum martyrum ossa custodire debebat, omni diligentia quaesivit, inventoque magno fornice , sedificium notavit ; quam preestantissimam feminam et matremfamilias non prae-
ter dignitatem , quin sine metu credimus , sanctis martyribus hisce similem evasisse, propterea quod nisi eam etiam Redemptor omnium in fîdem nominis sui venire voluisset, nunquam ejus animus ejusmodi consilium aperuisset. Yerum ex hoc, citra controversiam, eam credimus beatorum martyrum ossa conservasse prudenti consilio, ut quse eis digna fuerit, atque illorum precibus vere in fide progressus fecerit. Christianorum autem multitudo numerosissima, beatorum martyrum doctrina conversa, omni opéra et studio ut poterant cum precibus magnaque cupiditate supra beata corpora sanctorum martyrum ecclesiam sedificavit, et in sancta gloria sanctse Trinitatis digne cum aromatibus tria numéro sancta corpora condiderunt ac deposuerunt, Deo rerum omnium prsepotente, qui opitulatur quotidie in bonis ac beatis, qui virtutibus signisque clarent. Quse igitur oratio, aut quse lingua, tam magnorum virorum mira et inusitata opéra possit exponere, cum ne ipsi quidem humana ratione sua intelligere possint ? iEgrotis enim salutem, claudis incessum, csecis lumen, surdis auditum, et mutis sermonem dantes, immundosque spiritus qui in corporibus insident exagitantes, assidue remédia affermit.
Nos quoque et salutari voto , et beata obedientia divites, etsi maxime indignos, eorum tamen precibus adjutos , salutem assecuturos credamus ; aut etiam deserti ut indigni, faciamus ut in illorum meritis sit nobis auxilium et praesidium constitutum. Neque enim a nostris moribus habuimus, aut a nostra prsenotione, sed ex veteri narratione nobis perlatum est : quaeque pauca a certa firmaque antiquitate, et a longis temporibus audivimus, ea ut potuimus litteris mandamus,
non pro lubitu expositionem aggressi, sed ut magnorum doctorum res gestas cognitas habuimus, veriti Deum, charitatisque studio accensi, multa et praeclara beatorum virorum, quse mira sunt, facinora conati sumus, Christi laudis causa, gloriseque martyrum et mémorise in extremis sacris chartis prodere; ne si neglexissemus ac contempsissemus , veterique hosti nostro , qui in perniciem et exitium nostrum vigilat , et invidet , parentes, reticuissemus hsec omnia, eodem modo quo ii flamma et igne ea quee ab eis scripta erant, deflagrasse dicunt , eorum gratia amicitiaque privemur. Cum autem cogitationes nostrae , et illorum gratia vigilent, et ex paucis scriptis prodeant, ea quse cogitata sunt et dicta, magna esse possunt. Haec vero ipsos sine metu, multosque alios Christi causa et nomine certamina pertulisse credimus , cum etiam ad hsec usque tempora, tôt tamque mira opéra et miracula per eos vis divina palam edi velit, ut omnes incolœ et advenee obstupescant. Ergo perpessi sunt mortem Christi martyres Dionysius , Rusticus et Eleutherius , septimo Kalendas octobris, Domitiano imperatore in Gallia, Lutetiai Parisiorum , régnante Domino nostro Jesu Christo cum Pâtre et Spiritu Sancto, nunc et semper, et in saecula sseculorum. Amen.
TABLE DES MATIÈRES
Préface
Chapitre premier. — Universalité de la prédication de l'Evangile au premier siècle. — 1. Rapide et universelle propagation de l'Evangile dès les temps apostoliques. Témoignages de Pline-le- Jeune, Hégésippe, saint Justin, Tertullien, Eusèbe de Césarée, saint Hilaire. — 2. Preuve de présomption en faveur de l'apostolicité des Eglises de Gaule qu'il est permis d'en tirer. — 3. Témoignages explicites en faveur de cette apostolicité. Textes formels de Tertullien. — 4. De saint Irénée. — 5. Concile de treize évêques des Gaules présidé par saint Irénée (180). —
