An TTtrt^vift volatile P

cum ipsis fiat^ îta animufi sanctorum puram rerum spiritualium omnemcpie intellectum superantium cognitionem non suffert accipere, nîsi prius incomprehensibilis veritatis participationem dignusefficiatur habere. Sanclus i laque theologus in Deum transmutatus , veritatis particeps , Deum verbum subsistere in Deo principio, hoc est Deum Filium in Deo Paire, pronuntiat. In principio , inquit, erat Ferbum. Intuere cœlum apertum , hoc est summ» ac sanctse trinitatis et unitatis revelatum mundo mjsterium. Animadverte angelum diyinum super filium hominis ascendentem , nobis videlieet annunciantem ipsum esse ante omnia in principio Verbum, ao mox descendentem super eundem filium hominis, olamantemque : Et Ferbum carofacium est. Descendit evangelizans Deum Verbum hominem factum supematuraliter inter omnia ex virgine; asceudit proclamans idem Verbum superessentialiter genitum ex Pâtre ante et ultra omnia. In principio, inquit, erat Ferbum; et notandum quod in hoc loco non temporis, sed substantiœ significationem beatus evangelista insinuai per banc vocem quse^ est eraU Nam et positio ejus , id est sum, unde inaequaliter flectitur , duplicem continet intellectum. Aliquando quidem subsistentiam cujuscumque rei de qua prsedicatur absque ullo temporali motu significat, ideoque substantivum verbum vocitatur; aliquando temporales motus secundum alionim verborum analogiam déclarât. Taie ergo est quod ait: Jn principio erat Ferbum, ac si aperte diceret : In Pâtre «ubsîslit Filius. Quis enim sanum sapiens dixerit Filium in Pâtre temporaliter unc[uam substitisseP lUic enim sola cogitatur aeternitas , ubi sola intelligitur immutabilis veritas. Et ne qui» existimaret ita Verbum in principio subsislere, ut nulla siib-

stantiarum differentia subintelligatur inesse, continuo subjuaxit : Et .Verbum erat apud Deum, hoc est : et Filius subsislit cum Pâtre in unitate essentiae et substantiali disUno tione. Et iterum ne in quopiam talis serperet venenosa cogita lio, Verbum solummodo in Pâtre esse et cum Deo esse, non autem ipsum Verbum substantialiter et coessentialiter Patri Deum subsistere (hic namque error perfides inyasit Arrianos) protinus adjecit : Et Deus erat Ferbum. Videns item quod non defuturi essent qui dicerent non de uno eodemque Verbo evangelistam scripsisse : In principio erat Verbum, et Deiis erat Verbum, sed aliud voluisse Verbum in principio, aiîud Deus erat Verbum, haereticam opinionem destruens, consequenter subnectit : Hoc erat in principio apud Deum, ac si diceret : hoc Verbum quod Deus est, apud Deum ipsum est, et non aliud quid erat ia principio. Sed significantius ex grsecorum exempiaribus potest intelligi; in eis enim outoç scribitur, id est, hic, et potest referri ad utrumque, ad Verbum videlicet et Deum; haec quippe duo nomina &toç et Xoyoç apud Graecos masçulini generis sunt Ac per hoc ita potest intelligi et Deus erat Verbum; hic erat in principio apud Deum, tanquam si luce clarius dixerit : Hic Deus Verbum apud Deum , ipse est de quo dixi : /n principio erat Verbum.

Omnia per ipsum facta sunt. Per ipsum Deum Verbum, vel per ipsum Verbum Deum omnia facta sunt* Et quid est omnia per ipsum fada sunt, nisi : eo nascente ante omiiii '• ex Pâtre, omnia cum ipso et per ipsum facta sunt? Naoi ipsius ex Pâtre generatio ipsa est causarum omnium condilio , omniumque quœ ex causis in gênera et species procedunt operatio et effectus.

Per generationem quippe Dei ex Deo principio facta suint ooinia. Audi divinum et ineffabîle paradoxum, irreserabile secretum, invisibile, profundum, incomprehensibile mjsteriutn. Per non factum, sed genitum, omnia facta, sed non genita. Principium ex quo omnia, Pater est; principium per quod omnia, Filius est. Pâtre loquente verbum suum, hoc est, Pâtre gignente sapiêntiàm suam, omnia fiunt. Propheta ait : Omnia in sapientia fecisii; et alibi personam Patris introducens : eructavit cor meum. Et quid éructa vit cor suum P Ipse exponit : verbum bonum dico ; verbum bonum loquor , Filium bonum gigno. Cor Patris est sua propria substantia , de qua genita est Filii propria substantia ; praecedit Pater Ver1)um, non natura, sed causa. Audi ipsum Filium dicentem ! Pater major est me, substantia ejus causa mese substantif est. Praecedit, inquam, Patèr Verbum causaliter; pr»cedit Fiiius omhia qiise per ipsum facta sunt naturaiiter. Substantia Filii Patri coaetema est. Substantia eorum quae per ipsum facta sunt, inchoavit in ipso esse ante tempora saecuiaria, non in tempore, sed cum temporibus. Tempus siquidem iiiter caetera quae facta sunt, factum est; non autem procreatum (?), sed concreatum. Et quae est consequentia verbi , quod locutum est os altissimi P Non enim in varium locutus est Pater j non infructuose, non sine magno efiectu; nain et homines (inter) se ipsos loquentes aiiquid in auribus l't : iV^dientium efficiunt. Tria itaque credere et intelligere debe* lUSy loquentem Patrem, pronuntiatum Verbum, ea quaè efficiuntur per Verbum. Pater loquitur, Verbum gignitur, omnia efficiuntur. Audi prophetam, quum ipse dixit et facta sunt, hoc est Verbum suum genuit per quod facta sunt omnia. Et ne forte existimares eorum quae sunt quaedam

(piidem per rpsum Dei Yerbum facta esse, quœdam vero extra ipsum aut facta esse aut existentia per semetipsa , ita ut non omnia quae sunt et qu9e non sunt ad uiium principiuni referantur, conclusionem totius theologiae subdidit : èi sine ipso factum est rdhil, boc est, nihil extra ipsakn est factutn, quia ipse ambit intra se comprebendèns omnia ; et nihii éi coseternum vel consubstantiale intelligitur vel ooesdentiale, pneter suum P^trem et suum Spiritum a Paire per ipsum procedentem. Et boc facilius in grseco datur inteliigi. Ubi enim latîni ponunt sine ipso, ibi Grseci ^gU avtov % boc est extra ipsum. Similiter et ipse Dominus suis disci|[yulis dicit : Extra me nihil potestis facere» Qui per vos, inquit, extra me fieri non potuistis, quid extra me facere patesds? Nara et ibi non «ret;, sed ;^a)^/ç, hoc est, non sine, sed estùn Gr«ci scribunt. Facilius autem propterea dixi, quia^ dum qtris audit sine ipso, potest 'putare sine ipsiu j consilio vel adjutorio^ ac per hoc non totum, non omnia illi distribuit; audîens vero extra ^ nihil omnino relinquh quod in ipso et per ipsum factum non sit.

Quad factum est in ipso vita erat. Postquam remottssiim oiimi ratione et intellectu beatus evangelistes divina rerelayit mysteria, Deum Yerbum videticet in Deo loqueivte, in ambobus intelligentiam Sancii Spiritus divinae Scriptur» o»templatoribus relinquews (ut enim qui loquitur, in verto quod loquhur neoessario spiritum pfoflat, ita Deos simui et semei et Filium suum gignit et Spiritum suum

JL^

1. On tbit que Scot Eiigéne lit : Shie êofactufh est nihil, i^tai fitctum est in ipso vita erat : au lieu de : Sine eo faètum est nihil ^uod factum est. In eo vitn erat, (Note de M. Rataisson.)

geDJtum suum prodiicit) , et posiquam per Deiim Filium omnia facU esse et nihil extra ipsum subsistera astruxit, veiuti ab altero primordio su» théologie seriem direxit , dicen^ : quodfactum est in ipso vita eraL Pnedixit euim, omnia per ipsum facia sunt, ac veluti a quopiam rogatus de ils qu» per Deum Verbum facia sunt : quomodo et quid iu ipso erant qus per ipsum facta suDt? respondit et ait : Quod factum est in ipso vita erat; quaB sententia dupliciter pul|^ nuntiatur» Potest enim subdistinguî quod factum est y ac deinde subjungi, in ipso vita erat. Potest etiam sic : quod factum est in ipso, ac deinde subinferri, vita erat; SiC per hoc in duabus pronuntiationibus duo speculamur intellectus. Non enim eadem theoria est quœ dicit : quod factum lods teniporiMiiiIue discretum, generibus, formis numerîsque distinctum, sensibiiibus inteiligibilibusque substantiis seu compaotum seu segregatum, boo totum in ipso vita eratjret ea quae déclarât : quod factum est in ipso , non aliud erat aisi yita, ut sit sensus : omnia qu» per ipsum facta /sunt, in ipso tita sunt et unum sunt; erant enim, lioc est^ subsistunt in ipso causaiiter , priusquam sint in semetjpsîs effective. Aliter enim sub ipso sunt ea qu» per ipsum facta amt , aliter in ipso sunt efi quam ipse est. Omnia itaque qu» jper Yerbum facta sunt, in ipso vivunt incommutabiliter et «liia sunt; in quo neque fuerunt omnia tempojralibufi iptfçr^ is seu localibus, nec futura sunt, sed solummodo super ia tempora et Ipca in ipso unum sunt et universalité^* subsistunt; visibilia, invisibilia, corporalia, incorporalia , fiatidnalia, irratioqalia, et simpliciter ccàlum et terra, ^bysflus, et quœcumque in eis^unt, in ipso vivunt, et vita sunt, et aetematiter subsisiunt.; et qujBB nobis omni molv viuU

carere videntur , in Vefbo vivunt. Sed si quaeris quo ftiode Tel (pia ratione omnia quae per VerbuiQ facta sunt in ipso yitaliter et uniformiter et causal! ter subsistunt, accipe paradigmata ex creaturarum natura ; disce factorem ex iis quae in ipso et per ipsum facta sunt. Invisibiiia enim ejus, ut ait apostolus, per ea quae facta sunt intellecta conspiciunlur. Conspicare quomodo omnium rerum quas mundi hujus sen- 4lbilis globositas comprehendil, causœ simul et uniformiter in isto sole, qui maximum mundi luminare vocitatur, subsistunt. Inde namque formae omnium corporum procedunt, inde distantium colorum pulchritudo , et caetera quae de sensibili natura praedicari possunt. Considéra multiplicem et injBnitam seminum virtutem, quomodo numerositas herbarum , fructuum , animalium in singulis seminibuftà|0niîn^ur, quomodo ex eis surgit pulchra formarum etinnumerabiiis multiplicitas; intuere interioribus oculis quomodo multipliées regulae in arte arlificis unum sunt, et in ànimo disponentis eas vivunt; quomodo infinitus linearum numerus in uno puncto unum subsistit, et hujus modi naturalia perspice exempta ; ex quibus yeluti physicae theoriae pennis ultra omnia subvectus, divina gratia adjutus., illuminatus, poteris arcana Verbi mentis acie inspicere, et, quantum datur humanis ai^mentationibus Deum suum quaerentibus^ videre quomodo omnia quae per Verbum facta sunt, in ipso yiYunt et vita sunt. In ipso enim , ut os loquitur divihum , ^vivimut et movemur et sumus; et, ut ait magnus Dionjsius Are(K; pagita, esse omnium est superessentialis ditinitas.

Et vitaerat lux haminum. Dei filium quem, ô béate iheologe, prius Tocasti Verbum, nunc vitam nominas et luoem; nec immerito mutasti appellationes, ut distantes nobis in-

* iBtnuares sigpificalioties. Verbum siquidem Dei filium nomi* nasti, quia pér ipsum locutiis est Pater. omnia, quum ipse dixit et facta stint; lucem vero et vitam, quia idem Filius lux est et vila omnium quse per ipsum facta sunt. Et quid illuminât? Non aliud nisi seipsum et patrem suum. Lux itaque est, et se ipsum illuminât; seipsum mundo déclarât; seipsum ignorantibus se manifestât. Lux divinae cognitionis de muudo recessit, dum homo Deum deseruit : duplicij^ ergo lux externa seipsam mundo déclarât; per scripturam videlicet et creaturam. Non enim aliter in nobis divina cognitio renovatur, nisi per divin» scripturae apices et créaturae species. Eloquia disce divina et in animo tuo eorum concipe întellectum., in quo cognosces Verbum. Sensu corporeo fcÉfts ^^ pulchritudines rerum percipe sensibiiium, et in eis imliliges Deum Verbum , et in iis omnibus nil aliud tibi Veritas declafabit, praeter ipsum qui fecit omnia, extra quem nihil contemplaturus es, quia ipse est omnia. In omnibus enim quœsunt, quicquid est, ipse est : ut enim nullum bonum substantiale, ita nulla essentia praeter ipsum est vel substantia. Et vita erat lùx hominum. Quare lux addidit homi-num, quasi specialiter ac proprie luxsit hominum,quiest lux angelorum, lux universitatis condilae, lux totius visibilis et invisibilis existentiae? An forte Verbum vivificans omnia specialiter ac proprie lux hominum dicitur , quia in homine non solum hominibus, verum etiam angelis, omnique^reatur» divinap cognitionibus particeps (sic) fieri valenti seipsum dedaravit? Non enim per angelum angelis, neque per angelum hominibus, sed per bominem et hominibus et angelis; non in phantasia, sed in ipsa vera humanitatfe, quam totam sibi in unitatem substantiae suscepit , apparuit, suamque

cognhionem omnibus cognoscentibus se praesti.tit Lux itaque hominum Dominus noster Jésus Ghristus, qui in bumana natura omni ratîonali et intellectuali creaturae seipsum manifestavity suaeque diTinitatis > -qua Patri eqûalis est, abdita revelavit mysteria.

Et lux in ienebris luceU kuAi apostolum : Fuittis ^mcpÀV^ aliquando ienebrœ, nunc aiUem lux in dohùno ; audi Isaiam : ^Jfedentibus in régions umbrœ mortis lux orta est. Luxr in tenebris luoet. Totum genus humanum merito originalis pec* cati in tenebris erat, non exteriorum oculorum, quibussenisibilium formae coloresque sentiuntur , sed interiorum , quibus inteiligibiKum species et pulcbritudines disoemuntur; non in tenebris hujus caglinosi aeris, sed in tend^riâ ignorantide veritatis ; non in absentia lucis qu» mniHÉtei corporeum déclarât, sed in absentia luds quae muiMiflriticorporeum illuminât. Post cujus ortum ex virgine in tenebris lucet; in cordibus.videlicet se cc^oscentium.

Quoniam vero totum genus humanum in duas Teluti partes dividitur; in eos videlicet quorum corda cognitione veritatis illumtnata sunt, et eos qui in obsèurissimis adhuc tmpietatis atque perfidi» tenebris permanent, evangelista subjunxit : et tenebrœ eum non comprehenderuni, ac si eridenter diceret : Lux in tenebris fidelium animarum lucet, et magis ac magis lucet, a fide incboans, ad spe^rem tendens; impiorum vero cordium perfidia et ignorantia lucem Verbi Dei in came fulgentis non comprehendérunt. Obscuratum est enim, ut ait Âpostolus, insipiens cor eorum, et sapientes se esse dicenteê stulti facti sunt; sed iste senaus moralis. Physica vero^tilPum verborum theorta talis est; hiiroana natura etsi non peccaret, sruis propriis virîbus luoere non

posset; non enim naturaliter lux est, sed parUcepc'iucis. Capax siquidem sapiepti» est, non tpsa sapienlia, cujus participatione sapiens fieri potest. Sicut ergo aer iste per se Ipsum non lucet, sed tenebrarum vocabulo nuncupatus, capax tamen solaris luminis est; ita nostra natura, dum per se îpsam consideratur , quaedam tenebrosa substantia, capax ac partiœps lucis sapientise. Et quemadmodum praefatus aer, dum solari radio participât , non dicitur per se lucere , sed solis splendor dicitur in eo apparere, ita ut et naturalem suam obscuritatem non perdat et lucem supertenientem in se recipiat, ita rationalis nostrae naturœ pars dum prxsentiam Dei Verbi possidet, non per se res intelligibiles et Deum suum, sed per insitum sibi divinum lumen, cognoscit. AudûÉKum Yerbum : Non vos , inquit , esiis qui loquU mMj ^oKIffiiritus. vestri patris qui loquitur in vobis. Hac una sententia voluit nos docere id ipsum in caeteris intelligere, ac semper in aure cordis nostri inefiabili modo sonare : Non vos estis qui lucetis, sed spiritus patris vestri qui lucet Jn vobis, boc est, me in vobis lucere vobis manifestât, quia .^o sum lux intelligîbiiis mundi, hoc est, rationalis et intellectualis naturae. Non vos estis qui inteiligitis me, sed ego ipse in vobis per spiritum meum me ipsum intelligo; quia vos non estis substantialis lux, sed participatio per se subsistentis luminis. Lux itaque in tenebris lucet; quia Dei Yerbum, vita et lux hominum, in nostra natura, quae, per se investigata et considerata , informis quaedam tenebrositas reperitur, lucere non desinit, nec eam quamvis delinquentem deserere voluit, nec unquam deseruit , formans eam per naturam continendo., reformansque per gnHiam deificando. £t quoniam ipse lux omni creaturae incomjHnehenaibilis est.,

tenebrs eum non comprehenderunt; superat namqueDeus omnem sensum et intellectum , et solus habet immortaliteno. Cujus lux per excellentiam tenebne nominatur , quoniam a nulla creatura quid vel qualis sit oomprehenditur.

Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Johannes, Eoce aquila de sublimissimo (sic) vertioe montis theologiae lenivolatu descendens in profundissimam vallem hîstoriae, de cœlo spiritualis mundi pennas altissim» contemplationis relaxât. Divina si quidem scriptura mundus quidam est intelligibilis, suis quatuor parlibus, veiuti quatuor démentis, constitutus. Cujus terra est veiuti in medio imoque instar centri bîstoria; circa quam aquarum similitudine abjssus circumfunditur moralis intelligentiae , quœ a Graecis Ethice solet appellari. Circa quas> historiam dico et ethiiq^ro, yeluti duas praefati mundi inferiorcs partes, aer ille natiïralis scientiae circumvolvitur. Quam naturalem dico scientiam, Grsci vocant Pbysicen. Extra haec omnia et ultra ethaereus ille igneusque ardor empyrii cœli , hoc est , super» contemplationis divinae naturae, quam Graeci Theologiam nominant, circumglobatur; ultra quam nullus egreditur intellectiu* Magnus itaque theologus, Johannem dico, in primordio evangelii excelsissima theologiae cacumina tangens, coelique cœlorum spiritualium sécréta penetrans, ultra omnem historiam et ethicam et physicam ascendens ad ea quae paulo ante incamationem Verbi facta sunt, in historiam narrandum yeluti in quandam terram suum intelligibilem deflectit Yolatum et ait : Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Johannes. Johannem consequenter in suam introducit theologiam. Âbyssus abyssum invocat in voce divinorum mjsteriorum. Eyangelista praecursoris narrât historiam; ille cui

clonatum est Verbum in principîo cognoscere, illum ciii donatum est Verbum incamatum praeire commémorât. Fuit ' komo, înquit; non dixit simpliciter, missus a Deo; sed fuit homo, ut discerneret hominem soliushumanitatis partie!pem qui prsecurrit, ab homine divinitate et humanitate coadunato et compacto, qui post eum venit; ut segregaret vooem transeuntem a Yerbo semper et incobimutabiliter manente; ut insinuaret matutinam stellam in ortu regni oœlonim apparentem et declararet solem justitiae superrenentiem. Tesiem discernit ab eo de quo testimonium perhibet, missum ab eo qui emittit, lucernam lucubrantem a luoe clarissima mundum implente, totius humani generis tenebras mortis et delictorum demoliente. Prœcursor itaque Domini hono fuit, non Deus; Dominus autem cujus praecursor , homo simul fuit et Deus. Praecursor bomo fuit transi tunis in Deum per gratiam; quem praecurrit Deus erat per naturam , accepturus hominem per humilitatem et nostrae salulis et redemptionis voluntatem. Homo erat missus. A quo? A Deo Verbo quod praecurrit, missîo ejus praecursio -€^9 damans praemitdt vocem. Vox clamantis in deserto , nuntius praeparat Domini adventum. Cui nomen erat Johannesj cui donatum est régi regum fieri praecursorem , incarnatî Verbi manifestatorem, et in spiritualem filietatem baptizatorem , aeterni luminis voce et martyrio testatorem.

Hic venit in^ testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, de Christo videlicet. Audi testimonium ejus : Ecce Àgnus Deiy ecce qui tollit peccata mundi, et iterum : Qui post me venit ^ ante me foetus est. Quod evidentius in gneco legitur, ïfju^poffBév /jlouj hoc est, coram me, ante conspeclum meum, factusest; ac si aperte diceret: Qui in ordîne

temporum post nativitatem meam natus est, in carne, ante cotispectum meum dum adhuc essem in YÎsoeribus mese matris sterilis, prophetîco visu vidi illum coram me conœptum et hominem factum in utero TÎrginis.

Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberel de lumine; a superioribus subaudi et sic intellige: non erat ille lux, sed missus est ùt testimonium perhiberet de lumine. Precursor luminisy non erat hix; cpiare ergo lucerna ardens astrunn que vocitatur matutinutn? Lucerna ardens erat, aed noB proprio igné incensus ardebat, non proprbi Juce luœbtf. Stella erat matutina, sed non a seipso proprium 1mm accepit. Gratia ipsius quem praecurrebat in eo ardebat et splendebat. Non erat ille lux, sed particeps luminis; suum non erat quod in se et post se fulgebat. Ut çuim superius diximus, nulla seu rationalis seu intellectualis creatura per seipsam substantialiter lux est, sed participatione unius ac veri luminis substantialis> quod ubique in omnibus que intelligibiliter lucent lucet.

Proptera subditur : Erat autem lux vera quœ illw Êi i^ omnem hominem venientem in mundunL Veram lucem jBt Dei filium per se subsistentem, a Deo pâtre per sesubsisIMe ante omnia sscula genitum; veram lucem dicit eundem filium bominem ex hominibus propter homines factum. Ipse est lux vera, qui de ipso ait : Ego sum lux mundi; qui sequitwr me, non morabitur in tenebris, sed habebit lumen viia œternœ. Erat lux vera qutt illuminât omnem bominem venientem in mundum. Et cpiid est venientem in mundum? et quis est omnis homo veniens in mundum P et' unde venit in mundum? et in cpiem mundum venit? Si de iis qui de oocultis naturae sinibus in himc mundum per generationeni

locis, temporibusque yeniunt acoeperis, qualis illuminatio est in bac vita nascentibus ut moriantur, crescentibus ut corrumpàntur, compositis ut solvantur, de quietudine silentis naturae in inquietudinetn tumultuantis miseriae cadenti* bus? die, quaeso, qualis lux erat spiritualis et vera procréatis (?) in vita transitoria et falsa? Numquid mundus iste alienatis a vero lumine conveniens babitatio est? Numquid regio umbrfQ mortis, et lacrymarum yaiiis, et ignoranliae profui^lMm) et terrena babitatio bumanum animum aggraîMAftet ex v«R luminis^ contuitu interiores ocuios elimitans ÂMlimmerito dicitur ? Non ergo de iis qui de occuitis seminum causis in species corporeas procedunt debemus inteliigere quœ illuminât omnem hominem venientem in mimdfim, sed de iis qui spiritualiter per generationem gratine qu» datur in baptismate in mundum veniunt invisibiiem , qui nativitatem quae secundum corruptibiie corpus est spementes, natiyitatem quae est secundum spiritum eligunt, mundum qui deorsum est calcantes et in mundum qui desursum est lentes, umbras ignorantiae et mortis deserentes, lucem iti» et vitae appetentes, filii hominum esse desinentes, Dei fieri incboantes, mundum vitiorum postponentes et in semetipsis destruentes, mundum virtutum ante ocuios mentis constituentes , et in eum totis viribus ascendere in* biantes. Eos itaque vera iux illuminât qui in mundum vir* tutum yeniunt, nsn eos qui in mundum vitiorum ruunté

In mundo erat. In hoc loco mundum appellat non solum generaliter visibilem creaturam, yerum etiam specialiter ra-» tionalis naturae quœ in bomine est substantiam. In bis siqui» dem omnibus et, ut simpliciter dicam, in uniyersitate condita Verbum lux yera erat« Idem subsistit, et semper erat,

quia nunquam in omnibus subsistere desistit. Ut enim qui loquitur, dum loquitur, desinit vox ejus esse, desinit et evanescil; sic cœleslis pater si verbum suum loqui cessant, effectus verbi, hoc est, universitas condita non substiterit. Unitersitatis namque condit» aubstitutio est et permansio Dei patris locutio, boc est, aetema et incommutabilis sui verbi generatio. Potest etiam non irrationabiliter de hoc mundo sensibili solummodo haec sententia praedicari qu» ait : In mundo erat et mundus per ipsum fifctt^esl^ffk forte quis putaret Manicheae hseresis consors munRiin corpory sensibus succumbentem a diabolo fuisse creatum, et iKftia creatore omnium visibitium et invisibilium , thecrihUgus subnectit : Iri mundo erat, hoc est, in hoc mundo eràt il!e qui continet omnia , et mundus per ipsum fadas est Non enim in alienis operibus universitatis conditor habitat, sed in suis quae fecit. Animadyertere debenms beatum evangéfiittani generaliter mundum nominasse. Très tamen mundos debemus intelligere. Quorum primus est qui absoluté solis invisibilibus et spiritualibus virtutum impletur substanlii^ in qum quicunque venerit, plenam ver» lucis possidet particqptionem. Secundus qui praefato opponitur e diverso , quonhm absoluté ex invisibilibus et corporalibus constituitur naturis. Et quamvis universitatis infimam obtineat proportionem, in eo tamen erat Verbum et per Verbum factus est , et est primus gradus ad cognitionem veritatis/aseendere per sensus Yolentibus^species namque visibilium ad cognitionem nmsibilium ratiocinantem attrahit animum. Tertius mundus est qui rationem medietatis habet, et superiorem spiritualium et inferiorem corporalium in se ipso copulat et de duobns unum facit^ et in homine solo intelligitur^ in quo omnis

creatura adunalur. Gorpore .enim constat et anima. Corpus de hoc mundo, animam de altero mundo colligens, unum facit ornatum'. Et corp8ifyj||^ omnem corpoream anima vero omnem incorp9rffttt|'r(k>ssidet naturam. Quae, dum compagine una con|pl6baiilur, omne mundanum hominis conficiunt ornamentum. Ideoque homo dicitur omnis (creatura?); omnis namque creatura in ipso velut in oflicina quadam çonflatur. Hinc et ipse Dominus praedicaturis discipulis pMcepîV^^ Prœdicaie evangelium omni creaiurœ, ,,\ J$te igiturVpndus, hoc est homo , creatorem suum non cogaïKrit; neque per legis scriptœ sjmbola, nH^e fMr visibilis creatun^iplMradigmata Deum suum voluit cognoscere, carnalium cog^tationum vînculis detentus. Et mundus eum non cognovit. Non cognovit bomo Deum Verbum, neque an te bumanationem ejus per sesoladivinitatenudum, necposthumanationemsolàmcarnationevestitum. Invisibilem ignorabat, visibilem negabat. Noluit quaerere quaerentemse; noluit audire vocantem ; noiuitcoléredeificantem; noluit recipererecipientem. , In proffiia venit, in ea videlicel quae per ipsimi facta i^itit, ao' per hoc propria illius non immerito sunt. Et sui eum receperunt. Sui sunt omnes homines , quos voluit redi* mère et redemit.

Quotquot autem receperunt eum, dédit eis potestatem filios Deifieri, credentibus in nomine ejus. Jam dividitur non bumanitas rationalis mundi, sed yoluntas: segregantur reoeptores incamati Verbi a respuentibus itlud. Fidèles credunt adventum Verbi, et iibenter recipiunt Dominum sui« Impii negant et contumaciter renuunt, Judsei per inyi-

i. Omatum quasi kgv/jloV', mundum. (Note de M. Ravaisson. )

it' 518 APPJSNDICE.

diam, Pagani per ignorantiaiii|^Racipientibus dédit polesta* tem filios Dei fieri, non rectpîoitibus dat adhuc spatium recipiendi; a nullo enim aufertfH^Mbibilitas credendi in Dei filium et possibilitas efficiendilBLJKmn; boc enim in arbitrio hominis et cooperatione gffflw AHktitutuni est. Quibvs dédit potestatem filios Dei fieri? Iteripientibus se, yideticet credentibus in nomine ejus. MultiredpîuntCfaristum. Arriani recipiunt eum , sed non credunt in nomine ejus, non oredunt unigenitum Dei filium palri consubstantîalemf ff/utociVioy eum negant, hoc est, Patri ooessentiaiem ;m^«o(/riof euai affirmanl^ilKH) jn, aiterius essentiœ qnam Pater c«|» Ae^ hoc non prodest eis Gbristum recipere, dum corffllMft» Teritatem ejus negare. Qui yero recîpiunt Cbrigtum yeruin Deum et verum bominem et hoc finnissime credunt, eis possibilitas data est filios Dei fieri.

Çui non ex sanguinibus, neque ex vohmUUee^ltiÊ's neque ex voluntate viri, sed ex Deo naiisunl, in antiquis GtMdocmm eiemplaribus soiummodo scrtbilur : Qm non sex scmgmniius, sed ex Deo nati jîM. Non ex sanguinifaiiiL]|i||qttit, hoc €st, non oorporalibus {Nrocreationibus, qui adoptîdtoem fiiiomim Dei mérite fidei adipiscuntur, sed a Deo Pïitre per Spiritum sanctum in cohaeredîtatem Cbristi, hoc est in oon^ filiolitatem unigeniti Dm filii nati sunL Neque ex vohariaie oarmiSf neque ex voluntaUe viri; duplex introducitur sexos ex quo in carne nascentium camaliter numepositas propagatur. Garnis quidooi nomine foemineum, yiri yero ma^culinum esyangelista significavit habitum.

Et ne forte dicas'.impossibile yidetur mortales fieri «mortales, corruptibiles corruptione carere, puros hominesfiKofi Dei esse, temporales œtemitatem possid^^, ex iisqii» ma-

jora sunt accipe argum^tum , quo rei de qua dubitas possis fidem accomodar^: et F&^wn carofacium est. Si itaque quod plus est procul d J||f|j^Aèclllisit , cur ipcredibile videtur quod minus est pott|y|Htequi ? Si fiUus Dei factus est bomo^ quod nemo 4#u9Sf|ui eum recipiunt ambigit, quid ninim, si bomo credaas in filium Dei filius Dei futunis sit? Ad boc si quidem Verbum in camem descendit, ut in ipsum caro, id est, bomo credens per camem in Verbum ascendat, ut|>er naturalem filium unigenitum muiti filii efficiantur adoptivi^Hon propter seipsum VerbmjLcaro Ife^am est, sed prcypt||r nos, qui non nisi per Verb^yrn^||||potuissemus i|i^i|p|ifilios transmutari; solus descendit, oum multis ascendit ; de hominibus fadt deos , qui de Deo fecit hominem. JSt h4xbitavU in nobis, boc est, naturam nostram possedit, ut suae naturse nos participes faceret. Et vidimus gloriam ^^ 9 f^ktH0m quasi unigeniti a paire* Ubi yidisti , o béate tbeologe, gloriam incarnati Verbi , ^gloriam humanati fiiii Dei? Quando vidisti? qualibus ocuiis perspexisti? Corpora- Hbus, ut:||MQpr^ in monte, tranâiïadji^onis tempore. Tune enim tâitiiis aderas testis diirin»^Pfrificationis. Prœsens eras, ut existimo, in Jérusalem, et audisti yocem Patris Filium clarificantis dicentem : Cktrijukm et iterum ctmr^cako. Audisii turmas infantium prociàïnsintium zHosannaJilioDa'^ vid. Quid dicam de gloria resurrectionis? Vidisti eum resurgentem a mortuis, dum ad te caeterosque tuos condisoipulos dausîs januis intravit. Vidisti gloriam ejus ascendentis ad patrem, quando ab angelis assumptus est in cœlum. Et super b«c omnia altissimo mentis oontuitu contemplatus es illud , dico Verbum, in principio «u> apud patrem suum, ubi vidisti gloriam ejus quasi unigentti a pâtre.

SI

Plénum gratiœ et veritaiis. I^plex hujus petiodi intellectus est. Potest enim de humanitate ut divinitate incamati Yerbi accipi ; ÎU ut plenitudq jfÉtStoTeferatur ad humanitatem, plenituda vero yeriâG^^g^ diyinitatem. Verbum quippe incamatum Dominus nofttèr Je^ua Christus plenitudinem gratis secundum faumanitatem accepit, quoniam caput Ecclesiae est et primogenitus univers» creaturse, hoc est, totius uniyersaliter bumanitatis quae in ipso et per ipsum sanata et restaurata est. In ipso dico, quoniam maximum et jprindpde exemplum grati», qua, nuUis praeoedentibus me^ldk, ijffino efficitur Deus , ipse est, et in ipso primordialit^ manifestatum est. Per ipsum vero, qïlniam de plenitudine ejus nos omnes acx^pimus gratiam deificationis, per gratiam fidei qua in eum credimus et actionis qua mandata ejus custodimus. Potest etiam plenitudo gratise Cbristi de Spiritu sancto intelligi. Sanctus namque Spiiltus, qui distributor et operator^donationum gratiae, gratta solet appellari. Cujus Spiritus septiformis operatio bumanitatem Cbristi impleyit et ittjÉb requieyit , sicut ait |É|jita|h0la: Et requiescet super eua^jpiritus Domim, spiritus '%t^entiœ et intellectus, spiritus eansitii et fortitudinis y spiritus scientiœet pietadip^ei replebit eum spiritus timoris DondrU. Si ergo dé Gbristô pa* seipsum yis accipere quod dictum est , plénum gratiœ : de plenitudine deificationis ejus et sanctificationis secundum bumanitatem cognosce. Deificationis autem dico, qua bomo et Deus in unitatem unius substantiœ adunati sunt; sanctificationis yero, qua non solum de Spiritu sancto conceptus, yerum etiam plenitudine donationum ejus repletus est; ac yeluti in summitate mystici eoclesiœ candelabri gratiarum lampades in ipso et de ipso fulsere. Si vero pleni-

APPENDICE. 32i

tudinem gratiae et yeritali» incarnati Verbi de Novo Testamento mavis intelligere, sic idem evangelîsta paulo post ▼idetur senfiisse. Ait tsim.: Lex per Moïsen daia est; gratin oiUem et veritas per Jeium'iSiristumfiuêa est. Non incongrue pronuntiabift plenitudinem gratiae Novî Testament! per Cfariâtum esse donatam , et legalium symbolorum veritatem in ipso esse implexam ; sic ait apostolus : In quo fiabitat plenitudo dmnitatis corparaliter. Plenitudinem yidelicet diyinitatis mysticos l^alium umbrarum intellectus appellans ,

quos Cbristus in carne yeniens in se ips<kCorpova|pter , boe est , yeraciter habitasse et docuit et manirostâ^lll. quoniam ipseest-fons et plenitudo gratiarum, yerttas sjmbolorum legalium , finis prophetalium yisionum, cui gloria cum Pâtre et Sancto Spiritu per oatma saecula sœculorum. Amen.