Voir ci-dessus, p. 99-101, et bibliographie n

2. Ces Meditationei ont-elles élé imprimées? Nous l'ignorons.

nobis operautem, et liuic prseparationi a Deo proficiscenti intentos esse debere recte nionet volunlalemque talem homini imperat, quem ubique fere et optione et voluntate tali videtar privare, nisi circa finem, ubi secus quam antea explicalissimi arbitrii facit hominem.

Capite 19 negat imaginera hominis divinilus collustrati exprimi posse, quem literœ sacrai tôt similitudinibus delineant, testanturque pli oranes tum vita lum morte sua qua? sit ratio hominis i^egenerati. Sed author libri nescio quam ecstaticam vitam rimatur ac pollicetur etiam mortalibus adhuc, quam contra capite 27 in futuram vitam differre videtur.

Caput 22 de hominis deificatione et Dei in hominem conversione prœter scripturaî morem spinosum est, ad suspendendum quam ad docendum lectorera aptius.

Capitis 29 iniLium mihi plane fenigma est in sensu, quum verba (das haben sy von stund an) sint apertissima. Item quod sequitur de Deo manifestante se et Deitate torpente, qufo personali nescio qua séparations a Deo distincta nec sciât nec velit quicquid, mihi quidem valde est suspectum, ne quid dicam durius. Malo Pauli Rom. 1 et Col. 3 et similes de Deo sententias recipere quam ista sophismata. J-]que durum est quod Deum seipsum amare negat ut Deum sed ut ])onum, quasi vero Deus sit aut esse possit quin simul sit summum bonum.

Capite 31 bonitatem Dei ita célébrât utJudai proditori debitorem faciat, justiliœ et ultionis in malos oblitus. Ferendum quidem est quod nobis usu legis talionis interdicit qui mali et digni sumus omnium injuriis. At Deum, qui bonus et juslus est, nemo nisi insanus bis cancellis includet.

Asserit eodem loco liberum in utramque partem arbitrium, capite sequente hominem sensu fere communi exuit.

Capite 34 Stoicorum more Deum universo confundit, non servata etiam raelioris philosophiaî doctrina de Deo et ida'is.

Quod recte dixit « dteniones malos esse creaturas Dei », corrupit addendo hos ipsos esse Deum vel ex Deo nimirum hi^ permislo.

Capite 38 Cliristum ab omni labe peccali recte vindicat, at nescio quos paucos eodem gradu collocat quum nullum producat, ut nec potest : Es lieyst nit wenig mer sonder keiner mer.

Verum quidem est quod 39 capile dicit mercenarios non esse christianos, ut valde hoc et aliis locis urget. At nimis fere philosophicum justitiam, temperantiam, caritatem et cœtera vere pia opéra et officia sua ipsorum causa esse exercenda et colenda, cogitalione in flneni horum minime protensa, quum Christus non vereatur eos ipsos quos servos ait esse inutiles cum omnia imperala fecerunt promissione tamen vitœ beatœ provocare ad vilfc prîesenlis integrilalem. Quod 2 Pet. 1, ad Tit. 3 et ubique fere faciunt aposloli, docenfes quidem non deberi quidem vitam aUernam nostris operibus, propositam tamen esse Dei cuUoribus in timoré et tremore suam saluLem procurantium. Paulus etiam in priore ad Cor. non remitlit nos ad exercilium et contemplalionem virtulis propter pulchritudinem suam, sed ob vilain bealam. Miserrimosque omnes christianos pronunciat si adspirationem ad illam spes fallal.

In summa, quœcumque hic liber habet de operibus carnis et spiritus horumque pugna purius et aperlius docent Christus et apostoli,e quorum fontibus pra?stiterit haurire quam ex isto obscuro puteo. Nisi velimus Christum et aposlolos, ceu parum virilis doctrinœ, faslidire, quod prorais-

CORRESPONDANCE AVEC N- ZERCHINTES. 385

sionibus nos alliciunt ad virtutem capessendam, quam nos obire decet propter voluntatem ejus qui author et legislator est virtutis. Ego, mihi irabecillitatis et cupiditatis vitaî beat» conscius, libenter me conforme tirocinio Chrisli et apostoIorum,sic mecum reputans et Dei et vitae beatîE caussa vitam nostram sancte esse instituendara.

Dico libère apud te quod sentio : Christum et apostolos nullam unquam coUecturos fuisse ecclesiam, si hoc modo cultum Dei et hominis regenerationem docuissent. Quum non sit omnibus forte relro seculis homo reperlus ita comparatus qualem libellas ille adumbrat. Christus Jésus, exemplar omnis integritatis, virtutis et perfectionis, sua in morte trepidatione, lachrymis ob defunctum Lazarum, amore et desyderio ejus, obortis et aliis humanee naturœ passionibus ad illum ecstaticumhominem collatus tam humilis et abjectus esset ut vix inter Stoicos locum ei daret libellus ille. Nimis seipsum quaereret Paulus liberari cupiens a Judjeorum insidiis precibus ecclesicP, Epaphroditam a morte convaluisse gaudens spe familiaritatis ejus, Philippenses laudans ob coUationem missam. Quicumque Christum olim imploravere et nunc invocant pro quacuraque re sancta et licita, ad corpus quoque pertinente, ut pane quotidianOjliberatione a malo, morbis et captivitate, omnes essent parum christiani aulhori libelli qui nos deificatos omnia ista tacita nescio qua mussitatione vult supprimere et contemnere.

Ego vero hsec non receuseo, pauca pro multis, ut spiritum extinguam, sed ut probem, non meo judicio, sed vita et doctrina Christi, cui iila ipsa Lutheri (si Diis placet) affixa libello prtefatio hune merito jubet cedere, quem novum esse nec ullius sacrificuli Francofordiani fcetum, et stylus recens et temporum ingénia diversa arguunt.

Illa pseudolutherana prœfatio ' multos taies prodire optât, nec invideo, modo ne sub tuo nomine quod versio latina prœ se feret. Quœ si nondum exstat, emittere tamen statuit typographus. Velim id faceret praeterito interpretis nomine; exiguus enim fructus libri circa initium et finem decerpendus, ex Christi et apostolorum literis longe uberior, ad lectores perveniet et sine nominis tui odio, quo te gravari nolim publiée, nisi justissima aliqua et graviore de causa. Nam tua mihi pietas et eruditio (absit adulatto) meliore pretio operîB dignae videntur, neque enim arbitror te omnia mordicus arripere et probare quœ liber ille habet, quem ut nolim quorumdam more igni et incendio protinus devovere, ita nec approbare contra sensum conscientise ; putoque sic mihi licere ab hoc dissentire, ut ab aliis quibusdam fratrum nostrorum de praedestinatione et similibus dogmatibus, servato vinculo caritatis et humanitatis. Omnia juxta Paulum probemus, retinentes quod bonum et probum esse agnoverimus. Vale, mi Castalio, et qua libertale ego utor, nimia fortassis, in rescrupulosa judicanda, eadem velim utare in me reprehendendo et meo judicio retractando, quod tibi erit haud difficile. Bernœ, 4 nov. 1556.

Tuus NicoLAUS Zerchintes.

Suscription : Sebastiano Castalioni , fratri in Domino charissimo suc Basiiese.