Voir ci-dessus, p

S. d. (f. 2"5, copie contemporaine).

Zerchintes Castalioni.

« D. Sebastiano Castalioni, qui libruni Gcrmanicœ theologicœ miserai (a Luthero quoque commendatum) tantam perfectionern e pic homine exigentem ut Deo volente perinde ad inferos damnari ac in cœlo esse.... »

Mortem, ut nuper ad te scripsi, jam diu méditer. Quinquagesimus enim vilœ annus in continua imbecillitate fere seraper exactœ admone me ut sarcinas colligam antequani e vita proficiscar. Coliegi itaque consolandi meî causa, quœcuinque de Deo (in quem omnia creata referuntur et collimant) sola cogitatione mortalibus nota, quidquid purioris doclrinœ summatim excerpere potui. Inde ad Dei filium venio, primumque aîternam ejus generationem mibi propono, plurimum bac parte tuis etiam annotationibus in Deuter. 33 adjutus. Mox bumanam natnram et nostrum ex ea fructum tracto. Tum bominem aninialem ejusque animam organicam a cœlesli spirilu seu anima diversam (si a Tertulliano licet dissentire) eumdemque ipsum spiritum immortalem prosequor. Postrerao orsus a Genesi Mosis, toto veteri et novo Testamento pias et spei plenas sanctorum mortes recenseo, adjectis locis promissionum Dei de vita beata. Hœc si lactis cibus sunt et rudimenta quœ de resurrectione mortuorum et judicio Dei investigantur, si denique nec expetenda nostra causa ne nos ipsos quœ:ramus, toto cœlo erro. Existimo enim Dei bonitate et misericordia dignum esse ut me servet, meam vero infirmitatem non dedecere, si optio detur, malle salvum esse quam perditum.

Ut plane fatear non convenire meas cogitationes ad sublimiora illa evectis qua^ Germanicœ theologicse libellus a christiano bomine exigit, contemnam ego cum illo vitam prœsentem (Domino tantum) opes, bonores et qufccumque vano splendore nos deludunt, condonabo injurias, paratus ero ad omnes insultus Satan», et mundi, omnique atrocitati perferendîe me mea iniquitate devotum arbitrabor, consolationis lanien et patientiœ scopus semper erit vita cum Deo et in Deo œterna. Morosi nimis mibi videntur, si qui nos bac spe deturbare nituntur, quia res nostra simul agatur. Quid enim impedit quominus et Dei gloria et nostra salus ea in re congruant? Vereor ne simplices animi ad desperationem potius adigantur tam spinosis tbeorematis quam salutem suam meditentur. Vigi ego istorum imperitorum quos dam (?), pronuntiata sententia, mori tamen felicissime et magna adstantium tedificatione. Quando itaque actio esse débet vita cbristiani bominis potius quam speculatio, satius puto claris, apertis et usu aliquo coniprobatis insistere quam animo semper nutante vacillare quod nunquam qua^rendo assequamur. Acrius forte vellico quam par sit, sed malo quœdam tuo cum dolore dicere quam dissiraulando carere melioribus documentis si habes quœ me ab errore revocent.

Volebam certe prœterire bœc sed nec potui, nec debui, quia nos rationem reddere mutuam decet caliginis * nostrœ.

Vale. Quœso penitus inspicias Pauli 1, Cor. lo caput,quantumque metc infirmitati et spei omnium cbristianorum concédât.

1. L'autre copiste (voir ci-après lettre VI, note -2) a écrit : « religionis ».

CORRESPONDANCE AVEC N. ZERCHINTES. 387

11 novembre [1556] (f. 276, copie contemporaine), Castalio Zerchintae.

Sebastianus Castalio Nicolao Zerchintœ suc.

Tuum de libelle judicium legi, ad cujus partes omnes non respondebo : esset enim longum et libri magis opus quam epistolse. Tantum obiter dicam aliquid.

Principio, ut tute scribis, non omnia mordicus arripio et probo quae liber habet, sed née omnia improbo quai tu improbas. Sunt varia judicia, est et sa?pe temeritas damnandi quœ non inteliigimus. Libellas est obscurus, insunt in eo qua^dam quae ego non intelligo; nonnuUa intelligo qua3 tu non satis intelligere videris. Si isto pacto vellemus etiam sanctas litteras examinare, faceret ignorantia nostra ut multa non damnanda damnaremus. QucPso te quis hodie ferret hominem ea dicentem qua? sunt in principio cap. 6 ad Hebra'os, aut quod dicit Christus. si quis crediderit majora facturum quam faciebat ipse Christus. Quis non exclamaret blasphemiam esse? Quid illud Pauli qui negat se raissum esse ad baptizandum, quum tamen apostolis mandatum sit ut baptizarent? Quis non exclamaret id non esse verum, nisi Paulus ipse scripsisset? Dices illa esse rite interpretanda; fateor, neque enim tibi adversatur spiritus Dei; sed dico eamdem icquitatem esse adhibendam in judicandis operibus aliorum etiam quorum non est tanta authoritas. Dicam tibi ex tuo judicio unum aut alterum locum exquibus adduci debeas ad dubitandum de tuo judicio.

Primum, quod putas prœfationem non esse Lutheri, erras. Ipsi summi amici Lutheri eara non negant. Deinde quod librum novum esse et ex stylo et ex temporum ingeniis conjicis, falleris. Liber fuit quinquies impressus, quas ego impressiones omnes vidi. An plures exstent nescio. Una est Basiliensis Adami Pétri a[nno] 1523, altéra est Argentinensis literis rudioribus, quales solebant esse impressiones prima?, afnno] lo20. Dixit mihi quidam vicinus meus, homo pius, hodie qui mihi duas bas impressiones ostendit sese ante annos triginta vidisse librum, et sunt alioquin in Germania mulli homines qui idem sciunt, ac ne de préefatione quasi recens addita dubites, ea est etiam illis quas dixi vetustis impressionibus addita.

Item de temporum ingeniis non rite judicas. Extat Taulerus germanice, — ego vidi, — is qui et ab bac Germanica Theologia et ab aliis citatur : in eo conlinetur similis theologia '.

Jam de authore ipso quaedam parum considerate videris scripsisse. Cap. 14 nihil possum taie deprehendere, quale tu scribis. Cap. 19, tu eum non intelligis, meo quidem judicio. Dicit idem quod Christus Nicodemo : « accidit in homine renato quod in venlo : senliri potest, verbis exprirai non potest », neminem docere possis quid sit ventus, etiamsi multa de eo loquare; sic est qui ex Deo est natus. Heec qui non intelligit is nondum est renatus, et qui renatus non est is hœc intelligere non potest. Mulli