I. Tous ces renseignements bibliographiques sont exacts

eticim dérident qun) spiritualiter judicanda siint, ipsi sunt cariiales. Ne illa quidem verba tua possum approl)are ubi sic loqueris : « a-que diirum estquod Deuni se ipsum amare negat ut Deum,sed ut bonum, quasi vere Deus sit aut esse possit quin sit simui bonum «.Quid tum postea,mi Zerchintes? Eliam Christiani esse non possunt quin sint mares aut fœminfE, et tamen in Christo non est mas aut fœmina, non enim habetur ratio sexus.

Heec et alia de judicio tuo dici possent, sed nec necesse est, nec vacat. Quee dixi, ideo dixi ut tu de judicio tuo dubites et de rébus ignotis non cito pronuncies. Ego ipse i'ortasse gravius erro ; sed ego te, tu me vides. Ita sunt oculi in capitibus nostris collocati ut nihil minus videant quam seipsos. Deus det nobis novos et suos. Equidem et mihi et tibi suadeo ut nobis per Christum renunciemus et novee creatura3 (iamus : ita demum intelligere poterimus quid sit nova creatura, alioquin tam fleri id non potest quam fieri non potest ut bestia intelligat quid sit homo, aut ignarus linguœ germanicœ quid sit lingua germanica Est omnino verum quod scribit ille : « Wer es wiissen will, der warte biss er es werd. » Caro de spiritu judicare non potest, eliamsi omnes literas teneat, nam litera interficit, spiritus vivificat. Scio multos falso jactare spiritum et rem esse periculosam. Sed quid tum? Etiam ignem tractare periculosum est, et tamen igné sacrificandum est.

Quod mones de tacendo meo nomine, rite mones, et ita faciam, nisi forte jara impressus est libellus cum nomine meo, quod non puto, non enim mandavi.

Credo te Jibertate mea non offensum iri, et ideo credo quia ego me tua non offendi mihi sum conscius. Amo te, et tibi eadem omnia cupio quee mihi. Vale in Christo. — Die 11 novembris.

Suscription : Nicolao Zerchintœ, fratri in Domino charissimo. — Bernam.

18 novembre 1556 (f. 271, autographe).

Zerchintes Castalioni.

Nicolaus Zerchintes Sebastiano Castalioni suo, S.

Constanter tibi persuade, mi Castalio, me offensum non esse liberiore tuo judicio de mea sententia, quam pari libertate tibi nuper exposui de libelio custodis Francofortensis. Cœterum quod raulta tu contra meam illam seu sententiam seu opinionem ad justum usque volumen dici posse putas, nec ego nego, tam multa ex adverso forte ego aut quivis alius contra istam defensionem afferre posset. Quando itaque disputationum finis nullus futurus esset si ita pergeremus quod neque conamur neque nos decet, figamus pedem hic. Intérim ego me, quantum Dominus dabit, in rudimentis doctrinœ apostoHcœ exercebo gratulaborque aUiore spiritu prseditis suas dotes. Mahgni enim prorsus hominis esset invidere aliis quod sine cujusque injuria habent. Ah illis ipsis eamdem œquitatem exigo ut patienter ferant eos qui in prœexercitaraentis regni Dei adhuc occupati academiam Dei secretiorem nondum sunt ingressi. Intérim cavearaus utcumque ne nimium nobis vel ruditate vel perfectione ma-

CORRESPONDANCE AVEC N- ZERCHINTES. 389

^isterii cœlestis placeamus. Erit brevi tempus quo,nubibus istis depulsis, non amplius per spéculum in eenigmate cernemus, sed in amplissima luce cognitionis et scienlise Domini versabimur. Interea nos semper utrinque Cbristi discipulis digne geramus vita et doctrina. Atque utinam mihi liceat aliquam Christiani hominis umbram assequi qiiaiem Rom. 12, Galat. 6, Pbilip. 3, Coloss. 1 et 3. Paulus describit, nam de perfectione admodum mihi difûdo. Non desinam tameu rogare Dominum ut granum istud fîdei quod plantavit ad justa incrementa perducat. Scis ipse ex bis Pauli locis illum ad Hebr. 6 metiri et exigere. Si quis alliora sapit, ut supra dixi : non invideo, iniquus enim essem in libertatem et iiberalitatem Dei, sic tamen ut in eo saltem quod assecuti sumus eadem procedamus régula ut simus concordes. Quotquot Cbristi gloriœ et regni ejus studiosi sunt semper mihi fratrura loco erunt neque divortium cum ullis faciam qui meam imbecillitatem ferre possunt. Sed neque cum illis ipsis qui dedignabuntur : redibo enim ad illos etiam si me ejecerint. Itaque fac, mi Castalio, me semper âmes ut fratrem inûrmum quidem et infra omnem mediocritatem cognitionis et scienliae Dei forte subsidentem ac timentem tamen Dei. et salutis in Christo Jesu promissœ studiosum. Vale et ora pro ecclesiis pedemontanis in magno periculo constitutis ob liberam Cbristi Jesu confessionem ut forte aliunde rescivisti. Saluta Cœlium, Cellarium, Sultzerwn imprimis et fratres omnes. Audio Nicephori ecclesiasticam historiam apud vos typis evulgatam. Si liber lectu dignus est, quaeso nundinis nostins Lucianis *, quae erunt 12 proximi mensis per Ludoviciim Liechtenhan - aut aiium quempiam vestrorum hominum ad me mittas, adscripto precio quod tabeliario numerabo.

Bernae, 18 nov, 1556 ^.

Suscription : Sebasliano Castalioni, bonarum literarum apud Basilenses professori, fratri in Christo Jesu colendo suo.

YII

!•' décembre [1556] (f* 295, copie) *.

Castalio ZerchintaB.

Sebaslianus Castalio Nicolao Zerchintaî suo.

Institutum tuum laudo et ipse, rai Zerchinta, in eadem ut spero tecum via ambulo atque in id maxime incumbo, utassequar illam a Paulo tantopere celebratam charitatem ad Gai. 5. Equidem video ipsum Paulum

1. 11 y avait alors à Bàle et à Berne, à chaque époque de qnatre-lemps (qoatember) one angaria (foire durant une quinzaine); l'une de ces foires était dans la semaine après Sainte- Lucie, le 12 décembre. Ces foires subsistent encore à Bàle, sur la place des Cordeliers.

2. Nom qui existe encore à Bàle. Il s'agit probablement d'un simple messager.

3. On retrouve au f» 274 une copie de cette lettre avec ces mots en tète : « Ad Caxtel' lionem alix, qiiibia respondeo teribenti me rejicere libellum Theotogiae Germaniex, quetn non intelligam ».

Une autre copie de la même lettre et de la lettre s. d. n» IV se trouve à la Bibliothèque de Berne. Seripia et mi»eeUaiwa, code 122, f. 121 et 123 r. et t., sous ce titre : Epi*toU dux ad Seb. Cattalionem datx a ciro netcio quo.

i. L'édit de Henri II ordonnant les persécutions est du 27 nov. 1056. — Cf. Ruchat, Bist. de la Riform; de ta Sititte, VI, p. 191; et aussi 0pp. Calr.. XVI, 459, note.

puobus modis de hisce rébus solere loqui. Interdum enitn vel sœpe potius, seipsum excitât spe coronae. Nonnunquam, altius evectus [ad] charitatem perfectiorem, cupit, quasi oblitus ipse sui, a Christo analheina esse dummodo serventur Judœi. Hanc ego charitatem suscipio, non habeo, et tamen ejus imaginem video in amore humano parentum qui suos natos nulla sua causa amant. Nos simus, in eo quod scimus, fidèles et persévérantes; Dominus augebit in nobis dona sua; operamque demus ut, cum Christo in vitam revocati, arabulemus in novitale vitœ. Ita enim, facti prima": resurrectionis compotes, secundœ, mortis potestalem non formidabimus. Hœc est milii ad mortem prœparatio neque de corporis mei resurrectione volo esse sollicitus (ea enim abesse non potest et contiiiget non solum piis sed etiam impiis) sed ita vivere Ghristi preesidio atque virtute ut, cum eo coram passus in renunciando mihi, cum eo postea vivam ad Dei gloriam œternam.

Mitto tibi Mcephorum *. Precium est unus llorenus et diraidius. Hœc scripsi die 1 decembris tametsi mercator nondura est profecturus. Vale in Domino.

Utinam niihi liceat aliquando tibi coram mentem meam explicare, nam literœ carent spiritu.

Suscription : Nicolao Zerchintœ, fratri in Domino. — Bernam.

22 octobre 1557 (f. 277, copie).

Castalio Zerchintse.

Sebastianus Castalio Nicolao Zerchintœ suo.

Petiit iterum a me Marchio ^ ut ad te de suo negocio scriberem. Ejus postulata hœc sunt : Primum scire cupit num sit magistratum vestrum vel tantulum ofFensurus si emerit bona Gribaldi, nam cum offensione vel minima emere noiit. Deinde velit ut, cum bona illa alioquin jam magno emenda sint, magistratus sese erga ipsum in laudativo prœbeat paulo benigniorem, quod sit et propter Evangelium profugus homo et forlunis suis exutus. Et quidem postulavit a me ut tibi asiatice magis quam laconice scriberem de hoc negotio. Verum cum et tibi totum negocium, et tu mihi notus sis,spero brèves literas apud te non minus ponderis habituras quam si tibi tota plaustra Uterarum mitterem. Hominem tibi commendo breviter, nam de hujusmodi rébus copiose scribere nescio.

Mallem de majoribus rébus tecum, qui majora curas, agere, hoc est de comparando oleo et de vigilando in adventum sponsi, quem jamjam pro foribus adesse certo mihi persuasum est. Beati qui animum a rébus mundanis ad cœlestes avocant et sic possident quasi non possideant, id quod difficillimum esse ego expertus et experieris, scio. Sed quod homini impossibile, id Deo est possibile. Etiam cœco videre, surdo audire est impossibile, sed quod Christus jubet, id reddit ipsemet possibile; et quœ