PREMIER ACCORD AVEC L'UNIVERSITÉ DE PAR
Universis præsentes litteras inspecturis Universitas magistrorum et scolarium Parisiis studenüum salutem in Domino. Noveritis quod, cum inter nos, ex una parte, et religiosos viros abbatem et conventum Sancti Germani de Pratis juxta Parisius, ex allera, orta esset materia quæstionis super quadam plathea situala prope muros civitatis Parisiensis respiciente dieti Sancti Germani abbatiam, eui ex parte superiori contigua est domus, in qua moratur Reverendus in Christo Pater P. Dei gratia episcopus Aurelianensis, el ex altera parte est via carnificeriæ Sancti Germani, per quam directe itur ad portam eivitatis Parisiensis quæ dicitur porta fratrum minorum , et ad ecclesiam eorumdem fratrum; et a parte inferiori est via publica per quam directe itur de Sancto Germano ad porlam civitatis Parisiensis quæ vocatur porta Sancti Germani, qua est
prope domum quæ fuit claræ memoriæ domini Henrici, quondam illustris regis Navarriæ: ex
allera parte est quædam via quæ in prædicta via carnificeriæ Sancti Germani incipit juxla putheum qui est in dicta via, et juxta domum G. carnificis, quæ est ædificata in angulo jam predictæ platheæ ex opposilo dicti putheï, et terminatur in nominata via, per quam ilur ad portam quæ, ut dictum est, vocatur porta Sancti Germani; eo quod nos nomine dictæ Universitatis jus dicebamus nos habere in dicta plathea ex parle quæ continuatur cum via prædicta, per quam itur ad fratres minores in centum et sexaginta pedibus ad pedes regis mensurandis continue el directe secundum longitudinem ac latitudinem in qualibet parte ejus, quia lantum de dicta plathea in jam dicta parte eidem Universitati nostræ dicebamus et dicimus esse legatum à magistro Radulpho de Albussone, quondam canonico Ebroicensi, qui, ut dicebamus, jus habebat in plathea prædicla, in quantum legatum nobis fuerat ab eodem. [tem super eo quod prædieti religiosi dicebant sibi licere et licuisse portam abbatiæ eorum, quæ est versus pralum nostrum quod nuncupalur pratum Universitatis, aperire et claudere quantumeunque vellent, et per eam intrare et-exire libere sine contradictione cujusquam ad votum eorum cum vehieulo el sine vehiculo, cum equo et sine equo, vel aliter qualitercumque ad velle eorum, ad dictam portam et muros ejus habere et tenere in illa dispositione quæ continetur in quadam ordinatione facta , super quadam alia controversia orla inter nos el ipsos religiosos, tempore abbatis Gerardi, ab inclitæ
:cordationis domino Philippo, ilustrissimo rege quondam Francorum, et super limilalione fossali abbatiæ, quod est juxla pratum nostrum prædictum. Quam limitationem et dis-
ünctionem prædicli religiosi dicebant esse faciendam secundum protentionem et declaralionen
lineæ protrahendæ in continuum et directum ab extremitate pilariorum et columpnarum, quæ sunt extra muros abbatiæ prædiclæ conjunctos cum ipso fossalo juxta pratum nostrum Yersus locum in quo cum Secana conjungitur prædictum fossatum ; nobis Universilate prædicta asserentibus contrarium in eisdem. Tandem diligenti super hiis inquisilione el provisione præbabitis per diseretos viros Universitalis nostræ a nobis super hiis deputalos, bonum pacis, ut facere
tenemur, habere potissime cum religiosis affectantes, de proborum et sapientum virorum con-
silio, nos primilus vocalis magistris cujuslibet, facultatis legitime, ut moris est, el generalibus propter hoe specialiter factis congregalionibus pluribus, ad hane pacis concordiæ et transactionis viam consensu unanimi devenimus; quod nos Universitas prædicta prælibatam platheam in longum et latum omnino, et omne jus quod in ea habebamus dictis religiosis cedimus, dimit-
timus et quittamus ad suam voluntatem plenariam faciendam, salva nobis in ipsa plathea rema- E
nente via ad præfatum pratum nostrum et ali eundi, agendi in latum spacii viæ regalis decem
el octo pedes continentis, quæ debet incipere a cuneo domus in qua nune moratur dominus P. Dei gratia nune Aurelianensis episcopus, pro endendo se versus viam publicam ante portam manerii quondam Odardi de Villa-Nova, olim præpositi Parisiensis, per quam viam ilur versus portam Sancti Germani et versus pratum prælibatum. Fa quod ab angulo domus in qua moratur dominus episcopus Aurelianensis prædietus mensurabuntur decem et octo pedes directe in latum versus dictam carnificeriam procedendo, et ab extremitate illorum decem et oclo pedum producetur linea in continuum et directum usque ad angulum domus quæ est ex opposito manerii prædieti, quæ fuit quondam Albini de Centum Putheis elerici, et abangulo domus in qua moratur
episcopus Aurelianensis ducetur alia linea æque distans respectu prædictæ lineæ usque ad viam
dictæ porte quæ dicitur Sancti Germani, et in longum ex una parte superiori usque ad inferiorem libere, pacifice et quiele. [tem volumus et concedimus ipsis religiosis quod ipsi religiosi prædictam portam apperire, claudere et uti ea possint exeundo, intrando, eundo, agendo, cum equis el quadrigis et sine eis libere versus Parisius vel Secanam vel villam Sancti Germani, ul sibi viderint expedire, alicujus contradictione non obstante. [tem volumus et concedimus eisdem quod fossatum prædictum limitetur, et quod ipsi religiosi habeant super hoc secundum quod lineæ protractio recta eis dimittendum fore declarabit in continuum et directum ab extremitate
pilariorum et columpnarum murorum abbatiæ absque additione adulterina et nova facta vel
addita pilariis supradictis; et quod in ea parte Lerræ super fossatum sibi remanente muros sim-
plices facere possint sine quernellis et fortaliciis als a simplici muro, per quæ scholares possent
lædi; et quod, si purgare velint fossatum , purgaliones, seu quæ ex eis extrahi contigerit ex alia parte, non ex parle prali jactentur. Præfali vero religiosi per dictam concordiam el pacem nobis tenentur et tenebuntur in perpetuum, el successores sui successoribus nostris, reddere et solvere quatuordecim libras Parisienses annui et perpelui reddilus pro præmissis el ratione præmissorum ad usus pauperum scholarium per Universilatem distribuendas, assignandas nobis super abbalia et super omnibus bonis et redditibus ejusdem, et percipiendas quatuor terminis Parisius consuelis; videlicet in proximo festo sancti Remigii sexaginta et decem solidos Parisienses, et in sequenti festo Nativitatis Domini alios sexaginta et decem solidos Parisienses, et in sequenti festo Resurrectionis Domini alios sexaginta et decem solidos Parisienses, et in sequenti festo Nativitatis beati Joannis Baptislæ alios sexaginta et decem solidos Parisienses, el sic singulis annis prædiclas qualuordecem libras Parisienses prædiclis terminis, ut superius est expressum, sub pæna quinque solidorum contra ipsos committendi pluries pro qualibet die per quam seu per quas cessaverint in solvendo ultra octo dies, ultra quemlibet terminorum præfatorum una cum principali solvendorum, rata nihilominus compositione seu transaclione ac obligatione manentibus supradictis. Et debent procurare dicti religiosi consensum domini Xegis Franciæ de non
compellendo Universitatem dictum redditum ponere extra manum, ad quem obtinendum nos
etam preces apud ipsum dominum Regem porrigemus. Et seribent iidem religiosi ad curiam Romanam litteras supplicatorias domino summo Pontifiei, quod suum in hüis consensum imper-
üatur, ut præmussa et sequentia confirmet; super quibus nihilominus similiter supplicabimus
eidem. Volentes insuper et consentientes expresse nos omnes el singuli nostrum unanimiter, quod muros dictæ portæ habeant et retineant dicti religiosi, habere et retinere semper liceat eisdem in perpetuum, in illa dispositione et in illo statu in quo et in qua eos decrevit per suam jam dictam ordinationem inclitæ recordalionis Philippus, Dei gratia illustrissimus rex Francorum. prout in litteris inde confectis plenius continetur. Addimus etiam nos omnes et quilibet nostrum pro nobis et successoribus nostris, tam nomine noslro quam successorum nostrorum, et vice ac nomine nostræ Universitatis prædictæ, quod omne jus quod habebamus et dominium quodcumque in fossato prædicto et aqua ejusdem eisdem religiosis et eorum monasterio concedimus,
promittentes solempniter, legitime et etiam bona fide, nos et unusquisque nostrum pro nobis
ipsis el nostris successoribus, et vice et nomine dictæ Universitatis nostræ, præmissa el quodlibet præmissorum fideliter et integraliter observare, sicut superius est expressum, el contra ipsa vel
aliquod præmissorum in perpetuum non venire, In cujus rei testimonium sipillum Universitatis
Parisiensis præsentibus litteris duximus apponendum. Datum et actum Parisius in congregalione generali apud Sanctum Maturinum, anno Domini millesimo ducentesimo nonagesimo secundo,
in vigilia nathalis apostolorum Petri et Pauli, tempore recloriæ magisiri Gerardi de Nogento. (D. Bouillart, Preuves , p: 70.) [TT SECOND ACCORD AVEC L'UNIVERSITÉ DE PARIS.
Universis præsentes lilteras inspecturis Joannes, permissione divina monasterii Sancti Ger-
mani de Pratis juxta Parisius abbas humili totusque ejusdem loci conventus, salutem in Domino sempiternam. Notum facimus quod, cum causa verteretur inter nos, ex una parte, et Universitatem
magistrorum et scolarium Parisius studentium , ex altera, super 60 quod dicta Üniversitas petebat
a nobis religiosis eidem Universitali satisfieri de arreragis 14 librarum eidem Universitati
annualim a nobis debitarum, una cum pœnis ob defectum solutionis commissis a tempore
annorum, necnon dictas 14 libras annuatim eidem Universitati, ut præfertur, debitas a nobis
solvi in posterum singulis annis, cum pœnis adjectis juxla tenorem compositionis cujusdam olim
factæ et initæ inter nos religiosos et Universitatem , sub sigillis nostris et Universitatis postmodum confirmalæ per inclytæ recordationis D. Philippum, tune Francorum regem , in cera viridi et filis
prout in litter
super hoc confectis hæe plenius continentur. Nobis vero asserentibus et dicentibus ad hæc minime nos teneri, ex eo et pro eo quod dicta compositio, si unquam facta fuerit, facta fuisse dicitur jam bo annis elapsis, nec in observantiam ab alterutra partium
unquam fuerat introducta; quodque per Universitatem prædictam potius steterat, quam per nos
religiosos prædiclos, quominus observata fuisset : et considerato elapsu tanti temporis, et im-
pedimentis per dictam Universitatem in contrarium apposi a dicta petilione prædicta Uni-
versitas desistere debebat, Universitate prædicta contrarium asserente. Tandem, pluribus altercationibus hine inde habilis pro bono pacis inter nos religiosos prædictos et Universitatem prædictam, concordatum accidit in hunc modum, quod dicta compositio, cujus tenor sequitur in hæc verba.
ione divina monasterii B. Germani
Universis præsentes lilleras inspecturis Joannes, permis de Pratis Parisiensis humilis abbas, totusque ejusdem loci conventus, æternam in Domino salutem.
Notum facimus quod, cum inter nos, ex una parte, el Universitatem venerabilium magistrorum et
scholarium Parisius studentium, ex allera, orta essel materia quæstionis super
situata prope muros civitatis Parisiensis respiciente dicti Sancti Germani abbatia
quadam platea
m, cui ex parle
superiori contigua est domus, in qua moratur Reverendus in Christo Pater P. Dei gratia Aure-
lianensis episcopus, et ex altera parte est via carnificeriæ S. Germani, per que
ad portam civitatis Parisiensis, quæ dicitur porta FF. minorum, et ad eccles
un directe ilur
iam eorumdem
fratrum. Et a parte inferiori est via publica, per quam directe itur de Saneto Germano ad portam
civitatis Parisiensis quæ vocalur porta S. Germani, quæ est prope domum que
moriæ D. Henrici, quondam illustris regis Navarriæ; el ex altera parte est quæd
uit claræ me-
am via que in
prædieta via carnificeriæ S. Germani incipit juxta puteum qui est in dicta via, et juxta domum
G. carnificis, que est ædificata in angulo jam prædictæ plateæ ex opposito diet
natur in nominala via, per quam itur ad portam quæ, ut dictum est, vocalt Germani. Eo quod dicta Universitas dicebat se jus habere in dicta platea ex parte « cum via prædicla, per quam ilur ad FF. minores in cenlum et sexaginta pe regis mensurandis continue et directe secundum longitudinem et latitudinem ir ejus, quia tantum de dicta platea in jam dicta parle eadem Universitas dicebat €
legalum a M. Radulpho de Albusone, quondam canonico Ebroicensi, qui, ut €
utei, et termiw porta Sancti u&æ continuatur dibus ad pedes
à qualibet parte
1 dicit sibi esse
icta Universitas
dicebat, jus habebat im platea prædicta, in quan eodem.
[tem super eo quod nos dicebamus nobis licere et sus pratum quod nuneupatur pratum UÜniversitalis, a} el per eam intrare et exire libere sine contradictione et sine vehiculo, cum equo et sine equo, vel aliter « porlam et muros ejus habere et tenere in 1lla disposi
facta super quadam alia controy ersia orla inter nos
uondam abbatis monasterii nostri, ab inclylæ re
um eidem Universitati legalum fuerat ab
icuisse portam abbatiæ nostræ, quæ est verpperire et claudere quandocumque vellemus, cujusquam ad votum nostrum cum vehiculo ualitercunque ad velle nostrum, ad dictam tione quæ continetur in quadam ordinatione
et Universitatem prædictam, tempore D. G.
ecordationis D. Philippo, illustrissimo rege
uondam Francorum, et super limitatione fossati abbatiæ, quod est juxta prædictum pratum.
Quam limitalionem et distinetionem nos dicebamus esse faciendam secundum }
narum, quæ sunt extra muros abbatiæ prædictæ junetos cum ipso fossalo jux
pluries, et specialiter in pleno nostri monasterii capilulo congregalis, delibera
omni reverentia qua possumus et honore ad hane pacis et concordiæ et transacli
sensu unanimi devenimus; quod Universilas prædicta prælibatam plateam in | omnino, el omne jus quod in ea se habere dicebat et bhabere poterat, quocu quocunque modo nobis el monasterio nostro et successoribus nostris cessit ex tuum, demisit et quiltavit penitus et expresse ad nostram ulilitatem et volunt:
faciendam, salva ipsi Universitali in ipsa platea remanente via ad pratum præ
eundi, agendi in latum spati viæ regalis decem et octo pedes continentis, quæ debet incipere a cuneo domus in qua nune moratur D. P. nunc Aurelianensis episcopus, protendendo se versus
viam publicam ante porlam manerti quondam Odardi de Villa-Nova, olim præpositi Parisiensis,
per quam ilur versus porlam S. Germani et versus pratum prælibalum : ita €
domus in qua moratur D. episcopus Aurelianensis prædictus mensurabuntur
pedes directe in latum versus dictam carnificeriam procedendo, et ab extremitatt
el oclo pedum producetur linea in continuum et directum usque ad angulum
ex opposito manerii prædicti, quæ fuit quondam Albini de Centum Puteis cleri
>rolensionem el
declarationem lineæ protrahendæ in continuum et directum ab extremitate pihriorum et colump-
la pratum præ-
dictum versus locum in quo eum Secana conjungitur prædictum fossatum, Universitate prædicla
in eisdem contrarium asserente. Tandem vocatis, ut moris est, monachis nostris super hoc
tione matura el
iligenti tractalu præhabitis pacem Universitatis habere puro corde et spiritu affectantes, cum
ionis viam conmgum et latum nque lilulo seu nunc in perpeitem plenariam
dictum et alibi
quod ab angulo decem et octo
> illorum decem
domus quæ es
ci, et ab angulo
domus in qua moratur episcopus Aurelianensis ducetur alia linea æque dislans respectu prædictæ lincæ usque ad viam dictæ porlæ quæ dicitur S. Germani, et in longum ex una parte superiori usque ad inferiorem libere, pacifice et quiete.
Jtem voluit et concessit ipsa Universitas quod nos, et successores nostri prædictam portam quæ est supra pratum prædictum apperire et claudere et uti ea possimus in perpetuum exeundo, intrando, eundo, agendo, cum equis et quadrigis et sine eis libere versus Parisius vel Secanam vel villam S. Germani, ut melius viderimus expedire, contradictione alicujus non obstante,
[Lem voluit et concessit ipsa Universitas quod fossatum prædictum limitelur, et quod nos et successores noslri habeamus super hoc secundum quod lineæ protractio recta nobis dimittendum fore declarabit in continuum et directum ab extremitate pilariorum et columpnarum murorum abbatiæ nostræ absque additione adulterina et nova facta vel addita pilariis supradictis ; et quod in ea parle lerræ super fossatum nobis remanente muros simplices facere possimus sine queruellis et fortalitiis aliis a simplici muro, per quæ scolares possint lædi; et quod, si purgare velimus fossatum, purgaliones, seu quæ ex eis extrahi contigerit ex parte nostra, non ex parte prati jactentur, Nos vero et successores nostri pro bono pacis et concordiæ antedictæ ipsi venerabili Universitati suisque successoribus tenemur et tenebimur in perpetuum singulis annis reddere et solvere 14 libras Parisienses annui et perpetui redditus pro præmissis et ratione præmissorum ad usus pauperum scolarium per Universitatem distribuendas. Quas 14 libras
Paris. promiltimus et tenemur nos et suecessores nostri prædictæ Universitati suisque successo-
ribus in perpetuum annis singulis reddere et solvere quatuor terminis Parisius consuetis; videlicet primo in proximo festo S. Remigii 7o solidos Paris, in sequenti Nativitate Domini alios 79 solidos, in sequenti Paschate alios 70 solidos, et in sequenti festo B. Joannis Baptistæ alios 70 solidos Parisienses, et sic deinceps singulis annis prædictas 14 libras Paris. prædictis
terminis, prout superius est expressum. Quas 14 libras percipiendas, ut dictum est, assignamus
eidem Universitati super abbatia nostra et super omnibus bonis et reddilibus ejusdem, percipiendas {erminis supradictis, sub pœna quinque solidorum contra nos committenda pluries pro qualibet die per quam cessaverimus ultra octo dies, ultra quemlibet terminorum præfatorum una Cum principali solvendorum, rala nihilominus composilione seu transactione et obligatione manentibus supradictis, Et debemus procurare consensum D. Regis Franciæ de non compellendo Universitalem dictum redditum ponere extra manum, ad quem obtinendum ipsa Universitas apud ipsum D. Regem porriget preces nobiscum; seribemusque ad euriam Romanam litteras supplicatorias D. summo Pontifici, quod suum in his consensum impertiatur, ut præmissa el sequenlia confirmet; super quibus nihilominus similiter dicta Universitas eidem supplicabit. Voluit insuper et consensit expresse el unanimiter, quod nobis el successoribus nostris liceat in perpeluum habere et retinere super muros portæ sæpe supradictæ, in illa dispositione et in illo statu, in quo et in qua illos decrevit per suam jam dictam ordinationem inclytæ recordationis Philippus, illustrissimus Dei gratia Francorum rex, prout in lilteris inde confectis plenius continetur.
Addidit etiam ipsa Universitas, quod, nomine ipsius el successorum Universitatis, omne jus et dominium quodcumque et quocunque modo habebat et habere poterat in fossato prædicto et aqua cjusdem, nobis et monasterio nostro cessit et quillavit in perpeluum penitus et expresse. Nos enim omnia superius expressa promittimus bona fide solemniter et legitime nos facturos, soluturos et adimpleturos nomine nostro, monasterii nostri el successorum nostrorum, fideliter et integraliter observare, sicut superius est expressum, et contra ipsa vel aliquod præmissorum in perpeluum non venire, nec aliquid impetrare a Papa, vel a Rege, seu Principe quocunque modo contra præmissa seu aliquod præmissorum, nec concessis, seu concedendis, etiam ultra
Lun l5
si fieret, uti beneñcio restitulionis in integrum, doli, mali, fraudis læsionisque cujuscumque, voluntate spontanea renunciantes, el omnibus aliis exceptionibus et allegationibus juris et facti, per quas in aliquo possel præmissis vel alicui præmissorum derogari, quas hic haberi volumus pro expressis. In cujus rei testimonium sigilla nostra præsentibus lilteris duximus apponenda. Datum et actum in pleno nostro capilulo anno Domini 1292, die Veneris ante natale apostolorum Petri et Pauli. Servabitur hine inde, et fient limilationes in ipsa compositione contentæ realiter et de facto absque impedimento ab alterutra partium præslando. EL si contingeret in poslerum per alterutram partium contra dictam compositionem aliquid attentari, quod per hoc nullum jus in pelitorio vel possessorio facienti quæratur, nec parti alteri præjudicrum gencretur, nisi qualenus in præsenti concordia esset aliquid immutatum.
Nos vero religiosi pro solutione prædictorum ex parte Universilatis petitorum 300 libras monetæ tune currentis slatim et de præsenti posuimus in manu sequestra a dicla Universitate
recipiendas libere el habendas omni mora et impedimento sublatis. Habitis licentia et assensu
D. nostri Papæ de donatione et translatione juris palronatus ecelesiarum inferius nominandarum per nos religiosos eidem Universitati facta, el per hoc occasione prælerili temporis erga Universilatem prædictam penilus remanebimus immunes, nec a nobis aliquid aliud occasione prædictorum petere valebit Universitas prædicta in futurum. Insuper 14 libras annui redditus in
quatuor Lerminis Parisius consuelis, et etiam sub pœnis adjecl
annis singulis tenebimur solvere nos et successores nostri Universitali prædietæ, et incipiemus solvere in proximo lermino 70 solidos Paris. et sie semper in aliis terminis in perpetuum solvere tenchimur.
Præterea, pro bono pacis concordatum extitit et conventum quod porta monaslerii nostri sila versus pralum quod pratum Universitatis nuneupatur, quam juxla compositionem prædictam apertam tenere poteramus, nos et successores noslri, €t quæ de præsenti clausa est el mutala, nunquam aperielur, nec aperlam tenere poterimus nec debebimus, nec aliam similem aperturam habebimus vel habere poterimus existentem versus pratum prædictum in fu-
lurum.
Insuper nos religiosi prædieti pacis vinculo eidem Universilali desiderantes conjungi, et ul magis vigeal inter nos affectio charitatis et Universitatem prædictam, jus patronalus sive præsentandi ad duas parrochiales ecclesias sitas Parisius, videlicet S. Andreæ de Arcubus et
SS. Cosmæ et Damiani, ab olim ad nostrum monasterium speclans, in Univ
silatem præfatam consensu unanimi pure et libere transtulimus, absque aliquo contractu illicitæ pactionis, suppositis lamen licentia et assensu D. nostri Papæ, pro quibus obtinendis nos religiosi prædieli præfato D. nostro supp icabimus, et pro eadem supplicatione eidem porrigenda certum nuneiuin
cum expensis nostris propriis ad sedem apostolicam quanto citius destinabimus, ut eum nunciis
dictæ Universitalis ad dictam sedem jam destinatis per Universilatem præfatam, qui eliam super hoc supplicabunt ; possimius dictum assensum et licentiam obtinere; salvo tamen et retento nobis religiosis et successoribus nostris in perpetuum omni alio jure temporali, quoc habemus in
ecclesiis memoratis, maxime 30 solidos Paris. debitos nobis et successoribus nostris à curalo
S. Andreæ prædicti, et 30 solidos Parisienses nobis debitos singulis annis à curalo SS. Cosmaæ et Damiani prædictorum.
[tem voluit et concessit ipsa Universilas, quod nos el successores nostri possimus de prælata platea a dicta Universilale in nos et suecessores nostros, ut præfertur, translata, libere ordinare ædificando in eadem, vel aliter de ea disponere valeamus, proul noslræ placuerit voluntati el
nobis videbitur expedire; dum lamen via in composilione expressa eidem Universitati libera
remaneat, sicut in eadem compositione continetur. Quod si prædicti assensus et licentia a D.
nostro Papa obtineri non possint, præsens tractatus nullus sit quantum ad omnes el singulas
sui partes.
În cujus rei testimonium sigilla nostra præsentibus litteris duximus apponenda. Datum et ac- {um in noslro pleno capitulo anno Domini 1345, die 19 mensis Juni, videlicet die Dominica ante festum Nativitatis B. Joannis Baptistæ prædicti.
(D. Bouillart, Preuves, p. 76.)
