INDIQUANT LES SOURCES

Benosr Rerum Chaldaicarum, lib. I, p. 48, sqq., ed. Richter;

Verba Alexandri Polyhistoris, e quo desumpsit Eusebius Chronic. greco-armeno-latin., ed. Aucheri. Venet., 1818, part. I, p. 17, sqq., et ex hoc Georg. Syncell. Chronogr., p. 28, sqq. :

Er δὲ τῷ «pue énavlo φανῆναι €x τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης B ^ / ^ » » / » / xa'la. τὸν ój&opoUv la, τόπον τῇ Βαξυλωνίᾳ ζῶον æpperoy ovouah Ὧανι 3-9 / t A! \ A 0 ^ » 3 wy, καθὼς καὶ Ἀπολλόδωρος ia'lopnat* τὸ μὲν ὅλον σῶμα Eyor ly e »

θύος, ὑπὸ δὲ Wy κεφαλὴν ““αραπεφυκυΐαν ἄλλην κεφαλήν ὑποκαάω ^ ^» ^v 1 ΄ € , »

τῆς τοῦ ἰχθύος κεφαλῆς, καὶ πόδας ὁμοίως ἀγθρώπου, ““αραπεφυ- 7 4 > ^e )» ^ ^o» / 5 4 M t6 \ > t xolac δὲ €x τῆς οὐρᾶς ToU ἰχθύος" εἰναι! δὲ αὐἹῷ φωνὴν αγθρώπου" ᾽ wv o^ M, 5 ^x / ^v 4 τὴν δὲ εἰκόγα avloù xaœi vor διαφυλάσσεσθαι. 'ToUlo δέ φησι τὸ 1 ^v , 4 LA ζῶον τὴν μὲν ἡμέραν δηαήρίξειν ele τῶν ἀνθρώπων, um δὲμίαν τροφνν D , 7) \ “ροσφερόμενον, "rapadYdóvau d τοῖς ἀνθρώποις γραμμαΐων, καὶ μα- | t \ - la » , \ 5 θημαΐων, xoi τεχνῶν œarlodk rar ἐμπειρίαν, καὶ πόλεων μὲν οἰκι- \ ἃ ^ t 1 3 , * \ / mous, καὶ ἱερῶν ἱδρύσεις καὶ νόμων εἰσηγήσεις, καὶ γεωμεΐήρίαν ͵ 1 , \ ^ 1 t / \ didèoxew, xai σπερμαΊῆα, καὶ καρπῶν συγαγωγὰς ὑποδεικνύειν, xai , , \ 1 € » / ^ ! , συνόλως Φαγῆα Td. πρὸς ἱἱμέρωσιν ἀγήκονῆα τοῦ βίου azapadidbvau t0» > ^ > » i « τοῖς ἀνθρώποις, ἀπὸ δὲ τοῦ χρόνου ἐκείγου οὐδὲν ἄλλο “περισσὸν €Uρεθῆναι" τοῦ δὲ ἡλίου δυγάνγος τὸ ζῶον rouori ᾿Ωαννην δύναι mani , ͵ \ , ^ " 7 εἰς τὴν θάλασσαν, κα! τὰς vux lae ἐν τῷ πελάγει διαι]σθαι" εἰναι \ AN 0» , σ \ ^v \ 4 ^ “ D yap «vo œupiGior vo epoy δὲ φανῆναι καὶ €lepat ζῶα ὅμοια TOV (o i7 5 ^ M , ^ , “περι ὧν ἐν τὴ τῶν βασιλέων ἀναγραφῇ φησι ducatur τὸν dE Cody \ ^ 1 ΄ uU ^ ^ περι γενεᾶς καὶ avoN( eiae γράψαι, καὶ «παραδοῦναι τόγδὲ τὸν ἈΟΎΟΥ τοῖς ἀνθρώποις.

T ΄ θ \ , » » ^ à] dw ra 53 > tVeo Va Quoi X poVoy, €y @ TO σαν σκοίος καὶ votp EIVAI, καὶ εὐ

ToU lore ζῶα τεραΊώδη idYopueic τὰς ἰδέας €yorla, ζωογονεῖσθαι" avθρώπους ydp δυπήέρους γεννηθῆναι, ἐγίους δὲ καὶ Tt pam lépove, xai δυπροσώπους, καὶ σῶμα μὲν ἔχονΊες ἐγ, κεφαλεὶς δὲ δύο, ἀνδρεῖάν \ tv \ AMI \ 5e \n” M / τε καὶ γυναικείαν, xai aidbie, τε dYT la, apper καὶ θῆλυ, καὶ éképous ἀνθρώπους, τοὺς μὲν αἰγῶν σκέλη καὶ κέρατα ἔχονΊας, τοὺς δὲ ἱπ- / M ^ 3 / \ / e \ (Y »

ποπόσδας" τοὺς dV τὰ οπίσω μὲν μέρη ἵππων, ταὶ δὲ ἔμιπροσθεν drθρώπων, oU ἱπποκεν)αύρους τὴν ἰδέαν εἶναι" ζωογονηθῆνα! δὲ καὶ ταύρους ἀγθρώπων κεφαλὲς €xoylacy καὶ κύγας τεϊρασωμάζους, οὐρὰς » > CRE ^ ἰχθύος ἐκ τῶν ὀπισθε μερῶν Vxor lac , xai ἵππους κυνοκεφάλους, καὶ ἀνθρώπους, καὶ €lepa, ζῶα κεφαλὰς μὲν καὶ σώμαΊα ἵππων ἔχονΊα, » 4 » ͵ 3v ^v ET / í 0x | οὐρὲς δὲ ἰχθύων, xai anna ζῶα “«“αν)οδαπῶν θηρίων μορφὴν $ocav lat: aps δὲ τούγοις ἰχθύας xai ép la, καὶ ὄφεις, καὶ ἄλλα ζῶα «“λείονα θαυμασΊὰ καὶ «Φαρηλλαγμέγα τὰς ὄψεις XN y ἔχονα,, ὧν καὶ τὰς εἰκόνας ἐν τῷ τοῦ Bwhou γαῷ ἀνακεῖσθαι. |

STRABONIS Geographig lib. I, p. 70, ed. Casaub. 1620 :

ἉπανΊες μὲν τοίνυν οἱ πσερὶ τῆς Ἰνδικῆς γρώψανΊες ὡς ἐπὶ τὸ «rod ψευδολόγοι γεγόνασι, καθ᾽ ὑπερξοληγ δὲ Δηΐμαχος Ta dV δευλερα λέγει Μεγασθένης, 'Orneixp/lóc τε καὶ Νέαρχος, καὶ ἀλλοι τοιοῦἼο! παραψελλίζονῆες. Ἤδη δὲ καὶ ἡμῖν ὑπῆρξεν ἐπὶ πλέον καΊι δεν aUa, ὑπομνημαΊιζομένοις τὰς Ἀλεξάνδρου πράξεις. Διαφερόνως d* ἀπισΊεῖν ἄξιον Δηϊμάχῳ τε καὶ Μεγασθένει" 001i yap εἰσιν οἱ τοις Erwloxollus καὶ τοὺς Ἀσήόμους καὶ "Appiva.e ic lopouv eg, Μονοφθάλμους τε καὶ Μαχροσχελεῖς xal ᾿Οπιςθοδακτύλους" dysxainσαν δὲ καὶ τὴν Ομηρικὴν τῶν Πυγμαίων γερανομαχίαν, τρισπιθάμους εἰπόνες" οὗτοι δὲ καὶ τοὺς χρυσωρύχους Μύρμηκας, καὶ Πανας σφηγοκεφάλους, ὄφεις τε, καὶ βοῦς καὶ ἐλάφους συν κέρασι καΊαπιvor las.

DE MONSTRIS. 203

Ejusdem lib. I, p. 43 :

Ἡσίοδου d" οὐκ ἂν τις al luaoailo ἄγνοιαν, Ἡμίκυνας λέγοντος, καὶ Μακροκεφάλους καὶ Πυγμαίους" οὐδὲ ydp αὐ͵οῦ Ὁμήρου ταῦα μυθεύοντος, ὧν εἰσὶ χαὶ οὗτοι oi Πυγμαῖοι, οὐδ΄ Ἀλκμᾶνος ΣΊεγανοπόσας ἱσΊοροῦνγος,, οὐδ᾽ Αἰσχύλου Κυνοκεφάλους καὶ ΣΊερνοφθάλμους καὶ Μονομμαήους.᾿

À. Geccn Noctium Atticarum lib. TX, cap. 1v :

Quum e Grecia in Italiam rediremus, et Brundusium iremus, egressique e navi in terram in portu illo incluto spatiaremur, quem Q. Ennius remotiore paulum, sed admodum scito vocabulo prepetem appellavit; fasces librorum venalium expositos vidimus; atque ego avide statim pergo ad libros, Erant autem isti omnes libri greci miraculorum fabularumque pleni : res inaudita, incredule; scriptores veteres non parve auctoritatis, Áristeas Proconnesius, et Isigonus Nicæensis, et Ctesias, et Onesicritus , et Polystephanus, et Hegesias. Ipsa autem volumina ex diutino situ squallebant, et habitu adspectuque tetro erant. Áccessi tamen, percunctatusque pretium sum , et . adductus mira atque insperata vilitate, libros plurimos sre pauco emo; eosque omnes duabus proximis noctibus cursim transeo : atque in legendo carpsi exinde quedam et notavi mirabilia et scriptoribus fere nostris intentata ; eaque iis commentariis adspersi, ut qui eos lectitabit, is ne rudis omnino et ἀνήκοος in istiusmodi rerum auditiones reperiatur.

Erant igitur in illis libris scripta hujuscemodi : Scythas illos penitissimos , qui sub ipsis septemtrionibus etatem agunt, corporibus hominum vesci ejusque victus alimento vitam ducere et ἀνθρωποφάγους nominari : item esse homines sub eadem regione

204 DE MONSTRIS:

celi unum oculum in frontis medio habentes, qui appellantur Arimaspi; qua fuisse facie Cyclopas poete ferunt: alios item esse homines, apud eamdem coli plagam, singulariæ velocitatis, vestigia pedum habentes retro porrecta, non ut ceterorum hominum, prospectantia : preterea traditum esse memoratumque in ultima quadam terra, quæ Albania dicitur, gigni homines qui in pueritia canescant, et plus cernant oculis per noctem quam inter diem : item esse compertum et creditum Sauromatas, qui ultra Borysthenem fluvium longe colunt, cibum capere semper diebus tertiis, medio abstinere. Id etiam in iisdem libris scriptum offendimus, quod postea quoque in libro Plinii Secundi naturalis historie septimo legi : esse quasdam in terra África hominum familias voce atque lingua effascinantium; qui si impensius forte laudaverint pulchras arbores, segetes lætiores, infantes amæniores , egregios equos, pecudes pastu atque cultu optimas, emoriantur repente hec omnia, nulli alie cause obnoxia. Oculis quoque exitialem fascinationem fieri in iisdem libris scriptum est : traditurque esse homines in Illyriis qui interimant videndo quos diutius irati viderint; eosque ipsos, mares feminasque, qui visu tam nocenti sunt, pupulas in singulis oculis binas habere. Item esse in montibus terre Indie homines caninis capitibus, et latrantibus, eosque vesci avium et ferarum venatibus : atque esse item alia apud ultimas orientis terras miracula homines; qui Monocoli appellantur, singulis cruribus saltuatim currentes, vivacissimæ pernicitatis; quosdam etiam esse nullis cervicibus, oculos in humeris habentes. Jam vero egreditur omnem modum admirationis quod iidemilli scriptores gentem esse aiunt, apud extrema Indie, corporibus hirtis et avium ritu plumantibus, nullo cibatu vescentem, sed spiritu florum naribus hausto victitantem ; Pygmæos quoque haud longe ab his nasci, quorum qui longissimi sint, non longiores esse quam pedes duo et quadrantem. Hac atque alia istiusmodi plura legimus.

DE MONSTRIS. 205

S. AunEL. AucusriNI De Civitate Dei, lib. XVI, cap. vim :

Queritur etiam, utrum ex filiis Noe vel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi exstiterunt, propagata esse credendum sit quedam monstrosa hominum genera, que gentium narrat historia : sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media; quibusdam utriusque sexus esse naturam, et dextram mammam virilem, sinistram muliebrem, vicibusque alternis coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse, eosque per nares tantummodo halitu vivere; alios statura esse cubitales, quos Pygmæos a cubito Greci vocant; aliis. quinquennes concipere feminas et octavum vite annum non excedere. ltem ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent, nec poplitem flectunt et sunt mirabilis celeritatis, quos Sciapodas .vocant, quod per æstum in terra jacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine cervice oculos habentes in humeris; et cætera hominum vel quasi hominum genera, qua in maritima platea Carthaginis musivo picta sunt, .ex libris deprompta velut curiosioris histori. Quid dicam de.Cynocephalis, quorum canina capita atque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed. omnia genera hominum quæ dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam, seu colorem , .sive motum, sive sonum, sive qualibet vi, qualibet parte, qualibet qualitate nature, ex illo uno protoplasto originem ducere, nullus fidelium dubitaverit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit, et quid sit ipsa raritate mirabile.

Qualis autem ralio redditur de monstrosis apud. nos homi-

206 DE MONSTRIS.

num partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat vel oportuerit, ipse novit, sciens universitatis pulchritudinem quarum partium vel similitudine vel diversitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tanquam deformitate partis offenditur; quoniam cui congruat et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines novimus; et hec levior est quam illa distantia : sed tamen absit ut quis ita desipiat ut existimet in numero humanorum digitorum errasse creatorem, quamvis nesciens cur hoc fecerit. Ita etsi major diversitas oriatur, scit ille quid egerit, cujus opera juste nemo reprehendit. Apud. Hipponem Diarrhytum est homo quasi lunatas babens plantas, et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiose atque mirabili adderetur historie. Num igitur istum propter hoc negabimus ex uno illo qui primus creatus est esse propagaium? Androgyni, quos etiam hermaphroditos nuncupant, quamvis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic ulerque sexus apparet, ut ex quo potius debeant accipere nomen incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellaretur, loquendi consuetudo prævaluit : nam nemo unquam Androgynæcas aut Hermaphroditas nuncupavit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus menrbris, inferioribus simplex. Nam duo erant capitz, quatuor manus, venter autem unus et pedes duo sicut uni homini; et tamdiu vixit, ut multos ad eum videndum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fœtus longe dissimiles his ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicuti ergo hac ex illo negari non possunt originem ducere: ita quecumque gentes in diversitatibus corporum, ab usitato nature cursu quem plures et prope omnes tenent,

DE MONSTRIS. 207

veluti exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint atque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem. trahere confitendum est : si tamen vera sunt quæ de illarum nationum varietate et tanta inter 86 atque nobiscum diversitate traduntur. Nam et simias, et cercopithecos, et sphingas, si nesciremus non homines esse sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes, velut gentes aliquas hominum nobis impunita vanitate mentiti. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt, quid si propterea Deus voluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris quae apud nos patet ex hominibus nasci, ejus sapientiam, qua naturam fingit humanam, velut artem cujuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse ? Non itaque nobis videri absurdum debet, ut quemadmodum in singulis quibusque partibus quedam monstra sunt hominum, ita in universo genere humano quedam monstra sit gentium. Quapropter ut istam questionem pedetentim cauteque concludam, aut illa qu: talia de quibusdam genübus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex Ádam sunt si homines sunt.

S. Istpont, hispalensis episcopi, Originum lib. XY, cap. nr. (D'après le manuscrit de la Bibliothèque du Roi, n° 7583 ".)

. DE PORTENTIS.

Portenta esse ait Varro, que contra naturam nata videntur : sed non sunt quia divina voluntate fiunt, cum voluntas

* Voyez dans notre préface les motifs qui nous ont engagé ἃ donner cet extrait d'aprés un manuscrit plutót que d'aprés une édition.

208 | DE MONSTRIS.

creatoris cujusque conditæ rei natura sit. Unde et ipsi gentiles Deum, modo naturam, modo Deum appellant. Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Portenta autem et ostenta, monstra atque prodigia ideo nuncupantur, quod portendere atque ostendere, monstrare atque praedicare aliqua futura videntur. Nam portenta dicta perhibent a portendendo, id est præostendendo; ostenta autem, quod ostendere quidquid futurum videantur *; prodigia , quod porro dicant, id est futura predicent^. Monstra vero a monitu dicta, quod aliquid significandum demonstrent, sive quod statim monstrent quid* appareat, et hoc proprietatis est. Abusione tamen scriptorum plerumque corrumpitur. Quedam autem portentorum creationes in significationibus futuris constitute videntur. Vult enim Deus inlerdum ventura significare per aliqua nascentium noxia : sicut per somnos, et per oracula, quibus* præmoneat et significet quibusdam vel gentibus vel hominibus futuram cladem, quod plurimis etiam experimentis probatüm est : Xerxis ‘ quippe vulpes ex equa creata solvi regnum ejus portendit. Alexandro ex muliere monstrum creatum, quod superiores partes hominis sed mortuas habuerit, inferiores diversarum, bestiarum sed viventes, significasse repentinam regis interfectionem : supervixerant enim deteriora melioribus. Sed et monstra quæ in significationibus dantur non diu vivunt, sed continuo ut nata* fuerint occidunt. Inter portentum autem et portentuosum differt. Nam portenta sunt que transfigurantur, sicut fertur in Umbria mulierem peperisse serpentem ; unde Lucanus:

Matremque suus conterruit infans.

Ms. * Videatur, —? Prædicant. —* Quod. — * Alique. —* Quam. — T Xerxen. — 5 Nota.

DE MONSTRIS. 209

Portentuosa vero levem sumunt mutationem ; exempli causa, cum sex digitis nati.

Portenta igitur vel portentuosa existunt, alia magnitudine totius corporis, ultra communem hominum modum, quantus fuit Tityos* in novem jugeribus jacens, Homero testante; alia parvitate totius corporis, ut Nani vel quos Greci Pygmaos vocant, eo quod sint statura cubitales. Alia magnitudine partium, veluti capite informi, aut superfluis membrorum partibus, ut bicipites δὲ trimani; vel Scinodontes * quibus procedunt gemini dentes. Alia defectu partium, in quibus altera pars plurimum deficit ab altera, ut manus a manu, vel pes a pede. Alia discisione ^, ut sine manu aut capite generata, quos Greci Sterenoseos " vocant. Alia per numerum *, quando solum caput aut crus nascitur. Alia que in parte transfigurantur, sicut qui leonis habent vultum, vel canis, vel taurinum caput aut corpus : ut ex Pasiphae memorant genitum Minotaurum, quod Graci ἑτερομορφίαν * vocant. Alia que ex omni parte transfigurantur in alien; creationis. portentum : ut ex muliere vitulum dicit historia generatum. Alia qui sine transfiguratione mutationem habent locorum , ut oculos.in pectore vel in fronte, aures supra tempora; vel sicüt Aristoteles tradidit, quemdam in sinistra parte jecur, in dextra parte splenem habuisse "". Alia secundum connaturationem, ut^in alia. manu digiti plures connaturati et cohærentes reperiuntur, in alia manu minus, vel in. pedibus. Alia secundum immaturam et intemperatam creationem, sicut ii qui dentati nascuntur, sive barbati, sive cani. Alia complexu plurimarum differentiarum, sicut

Ms. * Tition. — Discissione. — * Numeria. — ^ Ethorromorphion.

* Fort. σχιζοδόντες.

** Fort. στεῤητικούς.