‹ Traditions teŕatologiques ou Récits de l'antiquité et du moyen âge en occident sur quelques points de la fable, du merveilleux et de l'histoire naturelle, publiés d'après plusieurs MSS inédits grecs, latins, et en vieux FrançaisChapitre 45 sur 106 · LEZ · texte numérisé non relu

LEZ

Ce cas vient de se représenter tout récemment.

210 DE MONSTRIS.

illud , quod prediximus in Alexandro, multiforme portentum. Alia commixtione generis, ut androgyni* et hermaphroditæ vocantur; hermaphroditæ autem nuncupati, eo quod eis uterque sexus appareat : Ἕρμης " quippe apud Grecos Mercurius* est, Agpodÿrn* Venus* nuncupatur. Hi dextram mamillam virilem, sinistram muliebrem habentes, vicissim coéundo et gignunt et pariunt. |

Sicut autem in singulis gentibus quædam monstra sunt hominum, ita in universo genere humano quadam monstra sunt gentium, ut Gigantes, Cynocephali *, Cyclopes et cætera. Gigantes dicti juxta graeci sermonis etymologiam quia* eos ymysreiz^ existimant, id est terrigenas : eo quod eos fabulose parens Terra immensa mole et similes sibi genuerit; γῆ enim terra appellatur, γένος genus ; licet et terrz filios vulgus vocet?, quorum genus incertum est. Falso autem opinantur quidam imperiti de scripturis sanctis, prævaricatores angelos cum filiabus hominum ante diluvium concubuisse, et exinde natos Gigantes, id est nimium grandes et fortes viros, de quibus terra completa est. Cynocephali * appellantur, eo quod canina capita habeant, quosque. ipse latratus magis bestias quam homines eonfitetur; hi in India nascuntur. Cyclopes quoque eadem India gignit, et dictos Cyclopes, eo quod unum habere oculum in fronte media perhibentur; hi et agriophagite dicuntur, propter quod solas ferarum carnes edunt. Lemnias in Libya' credunt truncos sine capite nasci, et os et oculos habere in pectore; alios: sime cervicibus gigni, oculos habentes in humeris. ἴῃ ultimo, autem. Orientis monstrose gentium facies tribuuntur : aliæ sine naribus , equali totius oris planitie, informes habentes vültus; alie labro subteriore adeo prominenti ut in solis ardoribus totam ex eo faciem contegant dor-

Ms. " Androgeni et ermafroditæ, — ἢ Erma. — * Masculus. —? Afronde [sic]. — * Femina, — f Genophali, — # Qui. — ^ Gegines. — ? Ge. — ἡ Vocat.— * Cenophali, —! Libia.

DE MONSTRIS. 211

mientes; aliis concreta ora esse, modico tantum foramine, calamis avenarum potus haurientes. Nonnulli sine linguis esse dicuntur, invicem pro sermone" utentes nutu , sive motu. Panotios" apud Scythiam esse ferunt tam diffusa magnitudine aurium, ut omne corpus ex eis contegant: pan enim greco sermone omne, ota° aures dicuntur. Artabatitæ in Æthiopia proni ut pecora ambulare dicuntur; quadragesimum ævi annum nullus supergreditur. Satyri^ homunciones sunt, aduncis naribus, cornua in frontibus habent*, et caprarum pedibus similes : qualem in solitudine Antonius sanctus vidit; qui etiam , interrogatus , Dei servo respondisse fertur dicens : Mortalis ego sum, unus ex accolis eremi, quos vario delusa errore gentilitas Faunos Satyrosque colit. Dicuntur quidam et silvestres homines quos nulli Faunos ficarios vocant. Sciopodum gens fertur esse in /Ethiopia singulis cruribus et celeritate mirabili : quos Graci inde Sciopodas vocant, eo quod per æstatem in terra resupini jacentes, pedum suorum magnitudine adumbrantur. Antipodes in Libya plantas versas habent post crura et octonos” digitos in plantis. Hippopodes 5 in Scythia sunt, humanam formam et equinos pedes habentes. In India ferunt gentem esse que Macrobii" nuncupantur, duodecim pedum staturam habentes. Est et gens ibi statura cubitalis; Greci a cubito Pygmæos vocant : de qua supra diximus; hi montana Indic tenent, quibus est vicinus Oceanus. Perhibent et in eadem India esse genter feminarum que quinquennes concipiunt, et octavum vitæ annum non excedunt. Dicuntur autem et ala hominum fabulosa portenta que non sunt, sed fieta in causis rerum interpretantur : ut Ge-

Me. "Invicem sermones.—Ÿ Penothias.— * Othea, — Satiri. — * Ce mot manque dans le manuscrit, — Scinopodum, — 5 Y podes. — Machrobii.

* Le manuscrit donne cette leçon octonos de la manière la plus lisible; je ne sais pourquoi plusieurs éditions y ont substitué octenos.

212 DE MONSTRIS.

ryonem Hispaniæ regem triplici forma proditum; fuerunt enim tres fratres tantæ concordiz, ut in tribus corporibus quasi una anima esset. Gorgones quoque meretrices, crinitas serpentibus , que aspicientes convertebant in lapides, habentes unum oculum quo invicem utebantur; fuerunt aulem tres sorores unius pulchritudinis, quasi unius oculi, quæ ita inspectores suos stupescere faciebant, ut vertere eos putarentur in lapides. Sirenas tres fingunt fuisse ex parle virgines et ex parte volucres, habentes alas et ungulas ; quarum una voce, altera tibiis, tertia lyra canebat; qua illectos navigantes suo cantu in naufragia* trahebant. Secundum veritatem autem meretrices fuerunt, que, transeuntes quoniam ad egestatem deducebant, his " ficte sunt inferre naufragia; alas autem habuisse et ungulas, quia amor et volat et vulnerat. Quæ inde in fluctibus commorasse dicuntur, quia fluctus Venerem creaverunt. Scyllam quoque ferunt feminam capitibus succinctam caninis, cum latratibus magnis, propler fretum Siculi maris, in quo navigantes , verticibus. in se concurrentium undarum exterriti, latrare existimant* undas, quas sorbentis æstus vorago collidit. Fingunt et monstra quedam irrationabilium animantium, αὐ Cerberum, inferorum canem, tria capita habentem, significantes per eum tres ætates, per quas mors hominem devorat, id est infantiam, juventutem et senectutem. Quem quidam ideo Cerberum * putant dictum , quasi sit creoboros ‘, id est carnem vorans. Dicunt. et Hydram serpentem cum novem capitibus : que latine scedra dicitur, quod, uno cæso , tria capita excrescebant. Sed constat hydram locum. fuisse evomentem. aquas, vastaniem vicinam civitatem, in. quo, uno meatu clauso, multum erumpebant. Quod Hercules videns, loca ipsa exussit, et sic aque clausit meatus; nam Hydra ab aqua dicta est. Hujus menlionem facit Ambrosius in similitudinem hæresium di-

Ms. * Naufragio. — ^ fabule. —* Æstimant, — ὦ Infernorum. — * Cerverum. — Cereburos.

cens : Hæresis enim, velut quedam hydra fabularum, vulneribus suis crevit : et dum sape reciditur, pullulat, igni debita incendioque peritura. Fingunt et Chimæram* triformem bestiam. Ore leo, postremis partibus draco, media caprea; quam quidem physiologi non animal, sed Cilicia montem esse aiunt, quibusdam locis leones et capreas nutrientem, quibusdam ardentem , quibusdam plenum serpentibus. Hunc Bellerophontes habitabilem fecit, unde Chimæram dicitur occidisse. Centauri autem species vocabulum dedit, id est hominem equo mixtum. Quos quidem fuisse equites Thessalorum dicunt, sed pro eo quod discurrentes in bello velut unum corpus equorum et hominum viderentur, inde Centauros fictos asseruerunt. Porro Minotaurum" nomen sumpsisse ex tauro et homine, qualem bestiam dicunt fabulose in labyrintho * inclusam fuisse. De

qua Ovidius :

Semibovemque virum, semivirumque bovem.

Onocentaurum autem vocari, eo quod media pars hominis species, media asini esse dicatur, sicut et Hippocentauris ἃ quod equorum hominumque in eis natura conjuncta fuisse putatur.

Joanx. TzerzÆ Cluliad. VIL, hist. cxL1v.

v. 629. Καρυανδέως Σχύλακος irapa Ti iG A iov | » Li »

- Hepi τὴν Ἰνδυκην, γράφον ἀαγθρώπους «yequxtyau Οὕσπερ φασὶ Σκιάποδας, xai γε τοὺς ᾿᾽ΩΊολίκνγους"

Ms. * Cymeram. — ἢ. Belorophontis. — * Laberinto. — ἃ Y pocentauris.

* H est singulier que les éditions donnent la leçon corrompue monocentaurum, tandis que le plus ancien manuscrit porte, comme on le voit, minotaurum.

DE MONSTRIS.

Quy οἱ Σκιάποδες «σλα lie ἔχουσιν ἄγαν πόσας, Καιρῷῶ τὴς μεσημέρίας δὲ πρὸς γὴν κα]απεσονίες, Τοὺς πόδας ava'lelvav lee σκιὰν αὑτοῖς “ποιοῦσι" Μεγάλα δ᾽ oi ΩἼδλικνοι τὰ dla κεκΊημένοι Ὁμοίως σκέπουσιν αὐλοὺς τρόπῳ τῶν σκιαδείων.

Ὁ Σκύλαξ ob loc γράφει δὲ καὶ ἕγερα μυρία, Περί γε Μονοφθάλμων τε καὶ τῶν ᾿ΕνωΊοκοίἼων Καὶ ἐκ)ραπέλων ἄλλων δὲ μυρίων θεαμαΐων.

Ta φησι δ᾽ ὡς ἀληθῆ, μηδὲ τῶν ἐψευσμέγων.

Ἐγὼ τῇ ἀπειρίᾳ δὲ ava ψευδῆ νομίζω.

Of δ᾽ εἰσὶ τῶν ἀληθῶν, ἄλλοι φασὶ μυρίοι Τοιαῦα καὶ καινόλερα θεάσασθαι ἐν βίῳ, ΚΊησίας καὶ Ἰάμξουλος, Ἰσίγονος, Pnyivos, Ἀλέξανδρος, ΣωΊϊων τε καὶ ὁ Ἀγαθοσθέγης, ἈΑνήϊίγονος καὶ Evd?£oc , ‘Immo pas, μυρίοι,

Ὁ ΠρωἸαγόρας au log δὲ, dua καὶ ΠΊολεμαῖος, Ἀκεσήορίδης τε αὐήἼὸς καὶ ἄλλοι πεζογράφοι, Οὕς τε αὐἼὸς ἀνέγνωκα καὶ oU€ οὐκ ἀγεγνώκειν. Ἀφ᾽ ὧν δ᾽ aU Tóc ἀνέγνωκα, γραφαῖς μεγροσυνθέΊοις, Ζηνόθεμις, Φερένικος, σὺν τῷ Φιλοσήεφάνῳ,

Καὶ ὧνπερ οὐκ ἀνέγνωκα, μυρίοι GAY ἄλλοι.

Καὶ ἈρισΊέας δέ φησιν ἐν τοῖς Ἀριμασπείοις" « Ἰσσηδὸοὶ xai nai ἀγαλλόμενοι ταναῆσι"

' nm » t s / - / Kai σφᾶς ἀνθρώπους eivas καθύπερθεν ὁμούρους

1 / / \ > ^ / 4 Πρὸς Βορέω, “πολλούς τέ καὶ ἐσθλοὺς xap'la μαχπήάς, Ἀφνειοὺς ἵπποισι, πσολύῤῥηνας, “φολυ(ζουΐας.

Ὀφθαλμὸν δ᾽ € ἑκασΊος ἔχει papier μεϊώπῳ, Χαίῆησι λάσιοι, ave σ)ιξαρώαΐοι ἀνδρῶν. »

Σιμμίας ἐν Ἀπόλλων; κατ᾽ ἔπος oU lo γράφει"

mot οῸν 99 .

DE MONSTRIS. 21

r ! », » f , , ^ « Ἡμικυγῶων T ἐγοησα γένος axtpitogioy adv,

"ἭΝ ΓΚ » 7 ».. / , \ Τῶν ὠμῶν ἐφύπερθεν ἐὐσΊρεφέων xvv&ov κραὶς Τέγροφε γαμφηλῆσι περικραΊέεσσιν ἐρυμνόν.

^ \ (p t ^ rf \ / »n/ / " Τῶν μὲν θ᾽ coole κυνῶν ὑλακὴ “έλει, οὐδέ τι τείγη", » , / ^» > Ἄλλων αἰγνώσσουσι (po cv ovoua xAv'lov, audWy. »

Kai ὁ ΚΊησίας ev Ἰνδοὶς eivai τοιαῦα λέγει, Ἠλεκροφόρα δένδρα τε, καὶ τοὺς Κυγοκεφάλους Δικαίους advo δέ φησι, Qn d° ἐκ τῶν ἀγρευμαΐων. Ἱεροκλῆς ὡσαυήως τε φιλίσΊορσιν ἐν λύγοις" « Ἑξῆς δὲ λέγων εἴδομεν χώραν αὐχμηροΊαΊην, Ἡλίῳ φλεγομένην τε καὶ “περὶ av Inv ἀγδρας Γυμνοὺς καὶ aveo liouc δὲ «πρὸς χώραις τῆς ἐρήμου, Ὧὄ οἱ μὲν ἐπεσκίαζον τὸ «σρόσωπον dos, Τοὺς πόδας δ᾽ ἀναΊείνονῆες τὸ σύμπαν ἄλλο σῶμα. » ToU ov xai Σ) άξων μέμνηα:, καὶ γε τῶν Ἀκεφάλων, Καὶ τῶν Δεκακεφάλων τε, καὶ ΤεἸραχειροπόδων, Οὕσπερ ἐγὼ οὐκ ὅπωπα,, φησὶν Ἱεροκλέης.

Tépara τε καὶ ““λάσμαΐα ole leu , γράφων ὧδε:

« Ἡμίκυνες, ΜΜακρόκρανοι,, καὶ oi Πυγμαῖοι, “χάσμα: Ὥσπερ οἱ ΣΊεγανόποδὲες, καὶ oi ΣΊερνόφθαλμοι δὲ, Avi re Κυνοκέφαλοι, ei τῶν ΜονομμαίἼων,

Μύθων τε "Ip lorodte, καὶ Ἱμανγοσκελεῖς τε,

Mover loxoi lau , Ἄῤῥινες, καὶ Aa luo ὁμοίως,

Kai oi ᾿ΟπισθοσακΊυλοι, xai οἱ AytAao oor lec. »

* Fort. pro σίγη.

Page 1