CX XV

inde contra Deum et justitiam, quoniain ipsi sunt tôt di vitiis immcrili et tantis bonis indigni. Alii vero depauperantur ex hoc, qui sunt optimæ partes illius communitatis, ita quod princeps plures et mcliorcs suhditos suos (1) per istud damnificat, et (2) niuiium gravai, et tamen non totum lucrum venit ad ipsum, sed magnam partem habent isti prædicti , quorum negotiatio vilis est et admixta cuni fraude. Rursum, quando princeps non facit præscire populo tempus et inodum futuræ mutationis rnonetæ quam intendit faccrc, aliqui per cautelas aut amicos hoc sccretc provident, et tune einunt mercimonia pro moncta debili, etpostca venduntpro forti, et subito fiunt divitcs,et nimium lucrantur indebilo contra naturalis mercationis lcgitimum cursum. Et videtur esse quodammodo genus monopolii, in præjudicium et dainnuin totius communitatis residuæ. Adhuc autem (3) per taies mutationes necesso est reditus taxatos ad numerum pccuniæ aut injuste minui, aut injuste saltem augeri , sicut tactum fuit ante capitulo xi de mutatione appcllationis monetæ. Item, princeps per laies diversificationes et sophisticationes monetnrum dat malis occasioncui facicndi faisant monctam, aut, quia minus est contra conscicntiam corum, ipsam falsificare, ex quo apparct eis quod ita princeps fccit aut quia corum falsilas (4) non ita cito deprehenditur, et possunt facilius et plura mala his stantibus perpetrare quam si semper curreret bona moneta. l’rætcrea, istis durantibus (5), quam innumcrabilos pcrplexitatcs, obscuritates, crrorcs et incxtrirabilos diffi— eultates accidunt in computis , demisiis et receptis (fi)!

(t; V omet suos — (2) r ajoute sic. — (:t) Autem, o mit rtum V. — (♦) I" ut quia non nimisest cuntra conscientiam ipsoruni quod tabulas. — l.i l' stantibus. — (fi) .1 areiiiunt île eoiupositis, île mivtis et reccplis.

Oriuntur ctiam inde materiat litigiorum, et variæ quatstionos : malæ pcrsolutiones debitorum, fraudas, inordiuationes, abusiones quam plurimæ, et inconvenientia multa, quæ nescirrm cxplicnrc , forsan quibusdam cnumcralis prias, majora et détériora; nequc mirum, quia, sicut ait Aristotclcs, uno inconvenicnti dato multa sequuntur, et hoc non est (1) difficile videro.

Capitulum .VA Y/.

Si communitas polcst faccre laies mulaliunes moneta.

Cum moneta sit coinmunitatis, ut ostcnsum est capitulo sexto, videtur quod ipsa communitas possit do ca ad libitum ordinarc. Ergo ctiam eam potest quomodolibet variare, et super hoc capere quantum pincent, et de ea facerc (2) sicut de re sua, maxime autcm si pro guerra vol pro redcmptione sui principis de caplivitatc, vel aliquo tali casu fortuito, ipsa communitas indigcrct una magna pccuniæ sumina. Ipsa cnim tune posset eam lcvarc (3) per mutationcm monetæ, nec esset (4) contra naturam aut sicut usura, ex que hoc non faccret princeps sed (3) ipsa communitas cujus est ipsa moneta. Per hoc cnim cesseront nec liaberent hic locum multæ rationes prins factæ contra mutalioncs monetæ. Nec solum videtur quod communitas hoc faccre potest, sed etiaui quod hoc deberet (6) ex quo ncccssaria (7) est collecta, quoniam in tali mutatione aggregari videntur quasi omues bouæ conditioncs rcquisitæ in aliqua tallia (8) scu collecta, nam

(I) P détériora, et hoc est difficile videre. — (2) Ici * narre dam I' mie nouvelle lacune.— (3) C omrt eain,<4 potest eam variare. — l) .( est. — (B) A vel. — (0 ; .1 lien deticret. — (7; A necessario. — (8) .1 tali facta, C tabula.

in brevilcmpore (1) multum lucrunt afTert , facillima est ad eolligendum et distribuendum seu assignnndum sine occupatione multorura et sine fraude eolligentium et cum parvis expensis. Nul la ctinm potest imaginari magis æqualis seu proportionalis, quia fore qui plus potest, plus solvit, et est secundum sui quantitatoui minus pcrceptibilis seu sensihilis, et imn magis portabilis sine periculo rubellionis et nbsque murmure populi. Est enim generalissima, quod nequo clcricus neque nobilis al» ea se potest per privilcgium vcl alias eximere, sicut niulti volunl ah aliis collectis, undc oriuntur invidiæ, dissentiones, lites, scandala et multa alia inconvcnicntia quæ non veniunt ex tali mutatione monda? ; ergo in casu j»redicto ipsa potest et débet ficri per ipsam communitatem. De isto autem, salvo meliore judicio, mibi videturadpræscnssicpossedici quod vidclicctaut illasumma pecuniæ qua communitas indiget transferenda est vcl exponenda(2) in remotis partibus et inter gentes cum quibus non liabetur communicatio ; et ctiam tanta est quod materia monetabilis diu crit ex hoc notabiliter minor in ista communitatc. Et in isto casu potest (3) ficri collecta per mutntionem mouctæ vel in niateria vel in mixtionc, quia si ficrct (4) aliter, talis mutatio esset postca facienda propter causant assignation et secundum modutn positum in capitulo xu. Si vero sunnna prædicta non sit ita magna vel si aliter exponatur, quomodocumque sit, quod ne materia monetabili non sit diu notabiliter minus in communitate propter istud, dico quod præter inconvcnicntia incepta in priesenti capitulo, adhuc sequerentur plura et majora et pejora quant superius explicata de tali mutatione monctæ qnam de una alia collecta; et potissime sequcrctur pcriculmu

I 1 brevitalc. — 2) H reponrnila, C et cxpnneiKla. — (3) H posscl. — (Il A esset.

cxxvm

ne tandem princeps vellet sibi hoc attribucrc et tune reverterentur omnia inconvenientia prius dicta; ncc obstat ratio prima in qua diccbatur quod pccunia est communitntis , quia nec communitas ncc aliquis juste potest abuti re sua seu illicite uti, ea sicut faccrct communitas si taliter mutarct mondas. Et si forsan communitas ipsa qualitcrcumque faceret talem mutationem, tune monetacitius quam post reduccnda est ad statum debitum et permanentem cl cessaro debet captio lucri super islam monotam .

Capilulmn XXIII.

In t/uo arguitur quod prince >ps possit tnutare monelas.

Solet dici quod in casu ncccssitatis omnia sunt principis. Ipso ergo de monctis regni sui potest quantum et qualitcr sibi videtur expediens accipcro pro imminenti vel instanti ncccssitatc seu pro defensione reipublicæ aut principatus sui regni ; inodus vero colligendi pecuniam per mutationem inonda; est valdc convenions et idoncus ut probaretur per ea quæ dicta sunt capitule præccdenti. Adbuc autem, supposito quod princeps non potest (t) taliter mutare monetas et tantum emolumentum super hoc sumerc de jure ordinario velcominuni, tamen diccretur quod hoc ipse potest alio privato jure, ut puta privilcgio speciali a Papa vel ccclesia vel Impcrutorc Romano, vef ctiam communitatc olim sibi bereditarie conccsso propter bona mérita sua. Rem, moneta est ipsius cominunitatis, ut patet ex capitulo vi, et ipsa potest eain sic mutare sicut dietum est capitulo præcedenti: ergo ipsa communitas potest aut potnit auctoritatc taliter

(I II posset.