CXX1X

uiutandi monctas principi concedcro et se ipsam spuliarc jure ordinationis et mutntiouis nionct®, et partent mollette principi dare ah eo capiendain quomodo vellet. Item si de jure commuai spcctat ad cnmmunitatem ordinarc de inonetis ut dictum est sæpe, et ipsa proptcr discordiam multitudinis non potuit convenire in unurn modum, nonne ipsapotuit in hoc condcscendere quod totalitcrdispositio monctæ ex tune et de cætcro starct in principis voluntate ? Corte, sic et quod ratione hujus ipse caperct emolumentum in mutatione sive ordinatione nionetæ. Item , in capitulo vii dicebalur quod certa pensio debet esse taxata pro factionc monetæ et quod de et super ilia pensiono princeps potest aut debet aliquid liaberc. Ergo pari ratione potest habcrc vel accipere super hoc plus et plus, et per consequerts tantum sicut per mutationcm monetæ ; ergo codem modo per talcs mutationes potest illud emolumentum levare. Item, oportet principem habere redditus ccrtos et magnos süper communitatem unde ipse possit tenerc statuin nobilcm et honestum, prout dccet magnificentiam principalem siveregiam majestatem. Oportet etiam quod isti reditus sint de dominio principis seu de jure proprio coronæ rcgalis. Possibile est ergo quod una et magna pars istorum reddituum olim fuerit assignata super factum monetarum taliter quod licerct principi lucrutn rccipcrc mutando monctas. Possibile est etiam quod isto dempto residui redditus nuinquam sufficercnt pro statu principi pertinenti. Vellc ergo amovere sibi(t) potestatem mutandi monetas, sed hoc est contra honorcm regni attentare, principem cxhsereditare, imo ipsum dcpauperarc et statu magnificcntiæ destitucre, non tam injuste quani etiam vituperabiliter pro tota communitate, quam non dccet habere principem, nisi oxcellcnti statu pnllentem.

(I) ici se termine la lacune Je V.

— cm

Capitulum XXI I

Jtespamin ml prmticla et conclusio principalis.

Quanivis in solutionc primi argumenti forsan moitié difficullutes posscnt occurrere , vorumtamen brevitcr transeundo pro nunc occurrit milii quod ne princeps fingcrol talom ncccssitatrin esse quando non est, sicut fingunt tyranni, ut dicit Aristotcles determinandutn est per communitatein vel per valentiorem cjus partem, expresse vel tacite, quando qualis et (1) quanta nécessitas imminet. Expresse dieo, quod ad hoc debet congregari communitas, si adsit facilitas (2); tacite vero, si fuerit tain festina nécessitas, quod populus vocari non possit, et tam evidcns quod postca appareat notorie ; tune enim licet (3) principi aliquid recipere de facultatibus subditorum non per mutationem monctæ, sed per modum niutui, de quo postea facienda est restitutio plenaria. Ad aliud cuni dicitur, quod princeps potest habcrc privilcgium mutandi mouetas, primo non intromitto me de potentia papæ , sed puto quod nunquam hoc concesserit, nec concedcret ; quoniam sic ipse daret licentiam inalcfacicndi, quam nullus bene operando mercturacciperc. Do Impcratore autem Romano dico, quod ipso nulli principi potuit unquam privilcgium dare faciendi illud quod sibimet non licerct, sicut est talis mutatio monctæ, ut palet ex prædictis. De communitate etiam dictuin est in capitule xxu quod ipsa non potest mutaro inonetas , nisi in certo ensu, et tune si ipsa committeret hoc principi cum limitatione rationabili, qme potest ex codent capitule et

(I) V vel. — 2) .4 difficultés. — (3) H V tune nun licet cl omrllrni non arurit per

aliis apparere, jam hoc non facerct princcps tani{uam principalis auctor, sed sirut (1) ordinationis publicæ executor. Ad aliud autcin cum dicitnr quod communitas cujns est moneta, potest se spoliaru suo jure, et illud totum prineipi tradere (2), et sic totum jus monetæ devolvcretur ad priucipein ; primo videtur mihi quod hoc nunquam faceret communitas hene consulta ; nec etiam sihi licct quomodolibet mutaro monetas aut male uti re sua, ut diclum est capitulo xxii. Item, communitas civium, quæ naturaliter est libéra, nunquam scienter se redigeret in servitulem, aut se snhjicoret jugo tyrannieæ potestatis. Si igitur ipso decepta, aut (3) minis territavel coacta, concédât prineipi taies mutationcs, non advertens inconvenientia quæ sequunlur, et ex hoc. serviliter se fore subjcctam, ipsa potest hoc stntim aut quomodolibet revocare. Item, res quæ spectat ali— cni quasi de jure naturali, non potest ad alternai juste transferri. Si autem pertinet moneta ipsi liberæ coinmunitati, ut salis patet ex capitulis i et vi, sicut ergo communitas non potest concedere prineipi quod ipso habcat auctoritatem abulendi uxoribus civium quibuscumqun volucrit, ita non potest ei darc taie privileginm monetarum quo ipso non posset nisi male uti, exigendo talc lucrum super nmtatione earum ; ut satis patet ex multis præcedentihus (4) capitulis. Per boc etiam patet illud, quod addebatur ulterius de cotnmuuitatc non concordi in ordinatione monetæ, quæ potest condescendere, quantum ad hoc, inprineipis arbitrio. Dico quod sic potest quantum ad aliqua et ad tempos, sed non sibi conccdendo potestatem tanti lucri sumendi super indobitis mutationibus supradictis. Ad aliud argumentum sumptum ex canitulo vu, de boc quod princeps potest aliquod

I) C tanguant. — (2) A darc. — (U) K vi*l. — (4) )' umrl |irecedentibus.

cmolumentum haberc super monelam, rcspondelur faciliter, quod hoc est quasi quædam parva pensio et limitais, quæ non potest quantumlibet augeri per mutationcs prædictas, sed stat sine mutatione quacuinquc. Ad aliud conceditur, quod princeps potest habere roditus , et debet habere magnificum et honestissimum statum ; sed isti reditus possunt et debent alibi assignari et aliter suini quatn per taies mutationes indebitas ex quibus tanta mala et tôt inconvenientia oriuntur, sicut ostensuin est ante (t ) . Posito etiam , quod aliqua pars istorum redituum est super mondain, ipsa tamen dobet (2) esse certæ et dderminatæ quantitatis, sicut supra quamlibct marcham quæ monetaretur, duo solidi, vel sic; et tune istud esset nbsque quacumquo mutatione sivc lucri augmento irrationabili et enormi quod potest provenire ex detestabilibus mutationibus sæpe dictis. Do quibus univcrsalitcr (3) conclu dendum est ; quod princeps non potest eas faccre aut taliter lucrum acciperc, ncc de jure communi seu ordinario, nec de privilcgio sive donc, concessiono, pacto, sivc quavis nlia auctoritate, vel alio modo quocumquc, nec potest esse de suo dominio, aut sibi quomodo libet pertincrc. Item, quod istud (4) sibi dcnegarc non est ipsum cxhærcditarc, aut majestati regia: contraire (S), sicut mentiuntur falsiloqui adulatorcs, sophistici, et rcipublicæ proditores. Rursum, cum princeps teneatur hoc non facerc, ipse non meretur habere aliquam pensionem scu dominium (6) pro abslinendo a tali abusiva cxactionn; hoc enim aliud non videtur esse nisi pretium redeinptionis a servitute, quod nullus rex aut bonus princeps débet a subditis exigere. Item, supposito et non concesso, quod

(I) A dictum est ante. — (2) Fessent., debent. — (3j Flinaliter.

— (4) A ldeoque, F Imo illud. — (5) A aut majestate regia expellere.

— (6) .4 seu aliquid donum.