CXXX11I

ipse haberet privilegium capieudi aliquid supra inonetam pro faciendo cam bonam et pro tenendo eam in eodem statu, adhuc etiam ipso debcret talc privilegium perdere in casu in quo tantum abuteretur quod ipse mutnret et falsificaret monotain pro suo lucro non minus cupide quant turpiter adaugendo (().

Capitulant XXV.

Quod Tyrannus non potest diu durare.

In istis duobus capitulis intendo probarc, quod cxigerc pecuniam per taies mutationes înonetæ, est contra honorem regni, et iri præjudicium totalis regalis posteritatis. Sciendum est igitur, quod inter principatum regium et tyranicum hoc interest, quod tyrannis plus diligit et plus quærit proprium bonum quam commune conferens subditorum, et ad hoc nititur ut populum teneat sibi serviliter subjugatum ; rex autem e contrario, utilitati privatæ publicam præfert, et super orania, post Deum et animam suam, diligit bonum et libertatem publicam subditorum. Et hæc est vera utilitas et nobilitas principatus , cujus dominium tanto est nobilius, tanto melius, quanlo est magis liberormn sivc meliorum, ut ait Aristotclcs, et co (2) diuturnius, quo in tali proposito intentio regis persévérât, diccnte Cassiodoro, disciplina imperandi est aniare quod multis expedit. Quoticns enim regnum in tyranuidem vergitur (3), non longo tempore post custoditur ; quia per hoc ad diminutioncin (4), (ranslationem, aut perditioncm omnimodam (S)

(I) F agt'iulo. — (2) .1 et tanto... quanlo, F et ex eu. — (3) C F verlitur. — (4) A divisionem. — (K) î’ omnimode.

Troid.

ce,

propcratur (1), maxime in regione temperata et rcuiotu a scrvili barbaria, ubi sunt homines conversatione, moribus et natura liberi, non servi nec sub tyrannide per consuctudineui indurati, quibus servitus foret incxpediens, involuntaria, et oppressio tyranniea siraplicer violenta ; ergo non din permansura, quia, sicut ait Aristotelcs, violenta citissime corrumpuntur. Ideo dicit Tullius, quod nulla vis imperii tanta est, quœ prcmente tnetii possit esse diutuma. Et Seneca in trngœdiis inquit :

Î59, Violenta ncino imperia continuât diu,

Moderata durant.

Unde principibus destitulis improperabat Oominus per prophetam dicens, quod imperabant subditis cum austcritate et potentia. Adhuc autcm proposilum aliter declaratur : ait enim Plutarcbus ad Trajanum imperntorcui. quod respublica est corpus quoddam (2), quod divini wiminis instar (3) beneficio animatur, et sumnirr œquitatis agitur nutu , et regitur quodatn moderamine ralionis. Est igitur respublica sive regnum, sicut quoddam corpus^ humanum, et ita vult Aristotelcs v Politicæ. Sicut igitur corpus male disponitur, quando humorcs excessive fluunt in unuui ejus memhnim, ita quod illud inenibrum (4) sa-pe ex hoc inflatur (S) et nimium iugrossatur, rcliquis exsiccatis et nimis atténuât is (G), tolliturque débita proportio, ncque taie corpus potcst diu viverc; ita conformité!' est de communitatc vel regno, quando divitiæ ali una ejus parte* atlrabuntur ultra nioduui. Communitas namque vel

(I) A imparatur, Il C pra'paratur. — (î) Fquudumniodo. — (it) F nunnnis bcueliein veluti animatur. — (4) V omet ita et illud inenibrum. — S) C F inflammalur. — (6) .( et exténuai».

regnum, cujus priiicipantcs (1), in companitione nd subditos, quantum ad divitias, potcntiam rl statuai, cnurinitcr crescuut, est sicut monstrum unum, sicul (2) unus homo, cujus caput est ita magnum et tam grossum, quod non potest a roliquo debili (3) corporo sustentari. Quemadmodum igitur talis homo non potest sese juvure, neque sic diu vivere, ita neque regnutn permancro poterit cujus princeps trahit ad se divitias in exeessu, sicut fit per mutntiones inonetæ, ut patuit capitule xx. llursum, sicut in mixtionc vocum non placet aut delectat æqualilas (4) nimia vcl indebita, quai totam consonantiam destruit et deturpat, iino requiritur proportionata inæqualitas et commensurat», qua persévérante eminent (5) laiti hlanda modulamiua chori ; sic etiam universaliter (6), quoad ornnes partes communitatis, a'qualitas possessionum vel potentiæ non convcnit ncc consonat, sedet nimia disparitas harmonium reipublicæ dissipât et corrumpit, ut patet per Aristotclem v l’oliticæ. Fotissime vero ipse princeps, qui est in regno veluti ténor et vox priucipalis in cantu, si magnitudino exccdat, et a rcliqua comnmnitate discordât, regalis politiæ inclos tune ►erit turhatuni. Propter quod, sccundum Aristotelem, adhue est alia difîercutia inter regem et tyranuum. Tyrannus oniiu vult esse potentior tota communitatc cui præsidet violenter, regis vero temperantia est tali moderamino temperata (T), quod ipse est major atquc potentior, quam aliquis ejus suhditus, est (8) (amen ipsa (9) tota eonnnunilate inferior viribus et opibus, et sic in medio constitutus. Scd quia potestas regia coinmunitcr et leviter tendit in

(I) .4 participantes, K partes principautés. — 2) Y atil. — 3) Y omet debili. — (4) A C iiuequalitas, U iequalitas et nucqualilas — 3) A einisrent, B (■ cmisceret. - (6) V utililcr. — ( 7 ) f uiodcrata — (S) t'el. — (!)) /( Y omrttmt ipsa.