DE L'EXEMPTION DES RELIGIEUX
I. Ordines Regulares gaudent plena cxemptione ab episcopali jurisdictione ad normam juris et Pontiflciarum Constitutionum : dum è contra Instituta religiosa cum votis simplicibus eam tantum exemptionem sibi vindicare possunt quam sibi specialiter concessam demonstrent.
II. Non sufficit ad banc plenam exemptionem demonstrandam allegare genericam communication em cum privilegiis alicujus ordinis sic exempti concessam : sed demonstrari quoque débet Romanum Pontiflcem inten-
disse hanc extendere communicationem etiam ad odiosuni hoc exemptionis privilegiurn.
III. Inter varia Instituta religiosa cum votis simplicibus quse, ex speciali S. Sedis gratia, gaudent omnimoda exemptione ab Episcopali jurisdictione, visitatione et correctione, exceplis casibus jure excipiendis, speciatim recensetur Coiigregatio PP. Excalceatoruni SSmœ Crucis et Passionis D. N. J. G., necnon Goûgregatio SSmi Redemptoris a S. Alpb. Maria de Liguori fundata.
IV. Illa denique Institula quse hujusmodi exemptionem ab Episcopali jurisdictione sibi vindicare nequeunt, exemptiones tamen sibi vindicant quoacl Institutum, et quoad ea de quibus Gonstitutiones respective loquuutur, eo ipso quod Apostolica auctoritate sint peculiariter sancitse. (Act. S. Sed. vol. I, p. 98.)
Cette doctrine de YExemption des Religieux se trouve magistralement exposée dans la Bulle Romanos Pontifices, où Léon XIII détermine les conditions des Religieux en Angleterre, au point de vue canonique et relativement aux Evêques. Voici le passage où cette question est traitée.
« Ad Regularium exemptionem quod attinet, certa et cognita sunt canonici juris praescripta : scilicet, quamvis in Ecclesiastica hierarchia, quse est divina ordinatione constituta, presbyteri et ministri sint inferiores Episcopis, horumque auctoritate regantur (Conc. Trid., sess. XXIII, de Sacr. Ord., can. vu), tamen quo melius in religiosis ordinibus omnia esscnt inter se apta et connexa, ac sodales singuli pacato et sequabili vitaî cursu uterentur ; denique ut esset incremento et perfections religiosœ conversationis (S. Greg. M., Ep. III, lib. IX. — Bened. XIV, Epis. Décret. Apostolicœ servitutis, 1742) consultum ; baud immerito Romani Pontifices, quorum est Diceceses describere, ac suos cuique
subditos sacra potestate regundos atlribuere, Clerura Regularem ab Episcoporum Jurisdictione excraplum esse statuerunt. Gujus rei non ea fuit causa quod placuerit religiosas sodalitates potiore conditione frui quam clerum sœculareru ; sed quod eorum domus habitas fuerint, juris fictione, quasi territoria quaedam ab ipsis diœcesibus avulsa. Ex quo factura est, ut religiosa3 familise, quas, jure comruuni, etEpiscopis propter hieraticum principatum, et Pontiflci maxime- propter primalum Pontiflcium immédiate subesse, oporteret, [Cône. Vatic, Gonstit. Pastor œternas, cap. m) in Ejus potestate esse perrexerint, ex Episcoporum potestate per privilegium exierint. Quum autem reipsa intra fines Diœcesium vitam degant, sic ejus privilegii temperata ris est, ut sarta tecta sit diœcesana disciplina ; adeoque ut clerus regularis in multis subesse debeat Episcopali potcslati sive ordinariae sive delegatae. »
« De boc itaque privilegio exemptionis dubitatum est, num eo muniantur Religiosi sodales qui in Anglia et Scotia, missionum causa, consistunt : lii enim, ut plurimum, in privatis domibus terni, bini, interdum singuli, commorantur... et restituta Episcopali bierarchia videbatur rem catholicam ad juris communis formam in ea regione gubernari oportere. »
Nihilominus, cum res gerantur in Anglia eodem fere modo, quo in missionibus geri soient... pluriesque declaratum fuerit a 5. Cong. de Prop. fide, décréta Glem. VIII, Urb. VIII et Inn. X non esse applicanda missionibus ; idque aperte a Clem. VIII et a Bened. XIV confirmatum fuerit, sive pro Indiis, sive pro Anglia, hinc concludit Léo XIII :
« Quamobrem in praesente etiam Ecclesias catholica? apud Britannos conditione, declarare non dubitamus, Regulares qui in Residentiis missionum commorantur, exemptos esse ab Ordinarii jurisdictione, non secus ac
Regularesintra claustra viventes,praeterquam in casibus a jure norninatini expressis, et generatim in iis qua^ concernunt curam anirnarum et sacramentorum administrationem. » (Bull. Romanos Pontiftces, ann. 1881, 8° id. Maii.)
A ces documents qui établissent d'une manière péremptoire l'importance que l'Eglise attache à l'Exemption, et qui déterminent les règlements exceptionnels applicables aux pays de mission, si nous ajoutons ce qui regarde les Religieux chassés par la violence de leurs couvents (Voyez, à la fin du IIe volume : Appendice touchant les Religieux dispersés), on aura toute la pensée de l'Eglise sur cette matière; la loi générale et les exceptions particulières se confirment et se complètent réciproquement.
Voir dans YExemption des Religieux une mesure dont tout l'effet serait de les placer dans une sorte d'indépendance vis-à-vis des Evêques, et de restreindre les pouvoirs des Ordinaires, ce serait se tromper. Les Religieux restent sous la dépendance des EvêqUes pour beaucoup de points et il n'est pas exact que par l'Exemption le Souverain-Pontife restreigne les pouvoirs des Ordinaires.
En quoi consiste en effet l'Exemption? En ce que le Souverain-Pontife dont le pouvoir et la juridiction s'étendent sur tous les fidèles, et qui fixe les limites dans lesquelles chaque Evêque le supplée, se réserve, en partie du moins, ce qui concerne les Réguliers, et cela dans l'intérêt des Ordres religieux et pour assurer plus efficacement leur prospérité. VExemption de ces Ordres vis-à-vis des Ordinaires entraîne leur subordination directe au Souverain-Pontife qui les garde sous son autorité immédiate. C'est un droit qu'il se réserve plutôt
qu'il ne le confère à l'Ordre religieux. Voilà pourquoi attaquer l'Exemption serait attaquer le pouvoir du Saint- Siège.
L'Exemption est accordée à l'Ordre, à la Communauté et non à l'individu. L'individu ne peut donc renoncer à l'Exemption.
On ne peut pas dire que le privilège de l'Exemption accordé aux Réguliers, soit de sa nature odieux, car il ne porte préjudice à personne. Tout privilège accordé à un Ordre ou à une Communauté est censé favorable, dit saint Liguori.
Les deux lettres suivantes, de Grégoire XVI et de Pie IX ont pour objet de défendre ce droit d'Exemption. Nous les reproduisons ici à cause des considérations qu'elles contiennent et qui font mieux comprendre la nature et les raisons de ce privilège.
Venerabili Fratri Dionysio Archiepiscopo Parisiensi Venerabilis Frater, Allatum istinc ad Nos est exemplum mandati, die 9 septembris a Fraternitate tua editi, super presbysteris Soc. Jesu, ad excipiendas in metropolitana tua urbe sacramentales fidelium confessiones approbatis ; quod quidem intimo perlegentes doloris sensu vix nobismetipsis persuadere poteramus, te edidisse et statuisse quse inibi habentur; quaeque (licet Ipse aliter putaveris) et congrua minime sunt canonicis sanctionibus, et hoc praesertirn tempore cessura sunt in sacra? rei detrimentum. Cave tamen, existimes, Venerabilis Frater, Nos,
hinc niinori te prosequi caritatis studio ; cujus imo non aliud nunc prsebere tibi possumus luculentius documcntura, quam ut Nostris litteris his, ea de re tecum loquamur.
Ac primum Fraternitatem tuam considerare volumus decretum Goncilii Tridentini (Sess. XXIII, c. xv, De Reform.) de confessionibus saecularium personarum a nullo vel Regulari presbytero, nisi post acceptam Episcopi approbationeru, excipiendis, et recentiores in eamdem sententiam Romanorum Pontificum Constitutiones, non eo certe spectare, ut Episcopus datum inde sibi putet arbitrium adjiciendi approbationi suse limites inutiles, aut etiam Regularium confessariorum ordini injuriosos, quales sane praefinitio illa est, qua iidem confessiones audire prohibentur in Ecclesia sua. Deinde ad pœnitentium causam quod attinet, legimus in mandato tuo discrimen positum inter bomines Ecclesiasticos et laicos, et circa bos solummodo, sive feminae sint, sive sint viri, statutum ne presbyteri Societatis Jesu, extra dcstinatam unicuique parochialem Ecclesiam et alia qusedam deflnita loca, sacramentales eorurn confessiones auscultent. Atqui, bac aetate, atque iu urbe ista pra?sertiin, magnus est laicorum numerus imprirnis virorum, quos nimius pudor vel derisionum metus a sacranientoruni usu retrahit adbuc in praesens, aut alias retraxit. Hi autem si justom non habeant libertatem sui confessarii, cui plane confldant, seu loci et temporis quo illum adeant, eligendi, longe adbuc difflcilius adduci polerunt ad eluendas per sacramentuni pœnitentise anirai sordes, divinamque subinde communionem salubriter accipiendam ; aut ab assumpto jam more utriusque sacramenti rite ac ssepius suscipiendi, facile admodum recèdent.
Tua igitur ex inconsultissima eadem prsescriptione mandati tui non levé animarum periculum consequetur. Tuum vero est, Venerabilis Frater, videre qualem ejus rei excusationem babiturus sis apud divinum Judicem
qui rationcm ab Episcopis reposcet vel unius creditarum cuique ovium, si non propria tantum, scd pastoris etiam culpa pcricril.
Post lisec fatemur ignoraro Nos quare illnd nominatim statueris circa solos confessarios e SocietaLe Jesu; et qua porro auctoritato, quave ex causa iisdem interdixeris ne recédant ab urbe ista aut in cam veniant, nisi te ante mensem consulto. Novimus tamen, hanc Societatem, utpote de catbolica re bcne merentem, apud prudentiores et fervcntiores catholicos atque adeo apud banc Sanctani Sedem magno in pretio esse; ipsam vero maie audissc apud homines, aut incredulos, aut sacras Ecclesiaî aucloritati parum amicos, qui postbac nomine Fraternitatis tuas gloriari poterunt ut suis contra illam calurnniis fidem concilient.
De reliquo persuasum habemus te, Venerabilis Frater, mandatum illud liaud mala edixisse mente, sed aliqua potius utilitatis specie deceptum, non perpexisse animo quanta inde mala consequerentur.
Firmam igitur erigimur in spem fore ut, hac accepta Epistola, nostraque de mandato eodem sententia, revocare illud festines. Ita et scandalum toiles quod exinde jam venerat et insigne Nobis prsebebis documentum sinceras tuae erga Romanum Pontiflcem reverentiœ, germanaeque bumilitatis, qua nibil potius esse débet Gbristiano Antistiti, suas omnes spes in eo collocanti qui supcrbis résistif, humilibus aulem dat gratiam. Nec vero timendum est ut eapropter quidquam apud prudentes quosque bonosque viros amittas, qui norunt sapientis esse mutare consilium, et eo vel magis observabunt personam ac Dignitatem tuam quo te promptiorem videiïnt in tua omni ratione ad gloriam divini nominis a (que ad spiritualem gregis utilitatem accommodanda.
Interea Nostrœ in te voluntatis pignus adjungimus
Apostolicam benedictionem quam ex intirno corde depromptam tibi, Venerabilis Frater, eidemque tuo gregi, perarnanter impertimus.
Datum Romaa apud S. Mariam Majorem, die 12 Oct. ann. 1843 Pontificatus Nostri anno XIII.