TUE AS NE L," + 4 + TL
ab adversariis. Quapropter præcipuum sanctumque sit catholico interpreti, ut illa Scripturæ testimonia, quorum sensus authentice declaratus est, aut per sacros auctores, Spiritu Sancto afflante, uti multis in locis novi Testamenti, aut per Ecclesiam, eodem Sancto adsistente Spiritu,sive solemni Judicio, sive ordinario et universali magtsterio (1), eâdem 1ipse ratione interpretetur ; atque ex adjumentis disciplinæ suæ convincat, eam solam interpretationem, ad sanæ hermeneuticæ leges, posse recte pro— bari. In ceteris analogia fidei sequenda est, et doctrina catholica, qualis ex auctoritate Ecclesiæ accepta, tamquam summa norma est adhibenda : nam, quum et sacrorum Librorum et doctrinæ apud Ecclesiam depositæ idem sit auctor Deus, profecto fieri nequit, ut sensus ex 1llis, qui ab hac quoquo modo discrepet, legitima interpretatione eruatur. Ex quo apparet, eam interpretationem ut ineptam et falsam rejiciendam, quæ vel inspiratos auctores inter se quo-
(4) Conc. Vat, sess. III, cap. III, de fide.
dammodo pugnantes faciat, vel doctrinæ Ecclesiæ adversetur. — Hujus igitur disciplinæ magister hac etiam laude floreat oportet, ut omnem theologiam egregie teneat, atque in commentariis versatus sit SS. Patrum Doctorumque et interpretum optimorum. Id sane inculcat Hieronymus (1), multumque Augustinus, qui, Justa cum querela, « Si unaquæque disciplina, inquit, quamquam vilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariæ superbiæ plenius, quam divinorum sacramentorum libros ab interpretibus suis nolle cognoscere (2)! » Id ipsum sensere et exemplo confirmavere ceteri Patres, qui « divinarum Scripturarum intelligentiam, non ex propria præsumptione sed ex majorum scriptis et auctoritate sequebantur, quos et ipsos ex apostolica suc-
cessione intelligendi regulam suscepisse
constabat (3). » — Jamvero SS. Patrum,
() Ibid, 6, 7.
(2) Ad Honorat. de utilit. red. XNII, 35.
(3) Rufin. Hist, eccl. IT, 9. A:
quibus « post Apostolos, sancta Ecclesia plantatoribus , rigatoribus, ædificatoribus, pastoribus, nutritoribus crevit (1), » summa auctoritas est, quotiescumque testimonium aliquod biblicum, ut ad fidei pertinens morumve doctrinam, uno eodemque modo explicant omnes : nam ex I1psa eorum consensione, ita ab Apostolis secundum catholicam fidem traditum esse nitide eminet.
Eorumdem vero Patrum sententia tuncetiam magni æstimanda est, quum hisce de rebus munere doctorum quasi privatim funguntur; quippe quos, non modo scientia revelatæ doctrinæ et multarum notitia rerum, ad apostolicos libros cognoscendos utlium, valde commendet, verum Deus ipse, viros sanctimonia vitæ et veritatis studio insignes, amplioribus luminis sui præsidiis adjuverit. Quare interpres suum esse noverit, eorum et vestigia reverenter persequi et laboribus frui intelligenti delectu. — Neque ideo tamen viam sibi putet obstructam, quo minus, ubi justa causa adfuerit, (4) S. Aug. c. Julian. II, 40, 37. |
inquirendo et exponendo vel ultra procedat, Modo præceptioni illi, ab Augustino sapienter propositæ, religiose obsequatur, videlicet a litterali et veluti obvio sensu minime discedendum, nisi qua eum vel ratio tenere prohibeat vel necessitas cogat dimittere (1): quæ præceptio eo tenenda est firmius, quo magis, in tanta novitatum cupidine et opinionum licentia, periculum imminet aber-
randi. Caveat idem ne illa negligat quæ ab
eisdem Patribus ad allegoricam similemve sententiam translata sunt, maxime quum ex litterali descendant et multorum auctoritate fulciantur. Talem enim interpretandi rationem ab Apostolis Ecclesia accepit, suoque ipsa exemplo, ute re patet liturgica, comprobavit; non quod Patres ex ea contenderent dogmata fidei per se demonstrare, sed quia bene frugiferam virtuti et pietati alendæ nossent experti.
Ceterorum interpretum catholicorum est minor quidem auctoritas, attamen,quoniam Bibliorum studia continuum quemdam
(4) De Gen. ad litt. 1. VIE, c. 7, 43.
progressum in Ecclesia habuerunt, istorum pariter commentariis suus tribuendus est honor, ex quibus multa opportune peti liceat ad refellenda contraria, ad difficiliora enodanda. At vero id nimium dedecet, ut quis, égregiis operibus, quæ nostri abunde reliquerunt,ignoratis aut despectis, heterodoxorum libros præoptet, ab eisque cum præsenti sanæ doctrinæ periculo et non raro cum detrimento fidei, explicationem locorum quærat, in quibus catholici ingenia et labores suos jamdudum optimeque collocarint.
Licet enim heterodoxorum studuis, prudenter adhibitis, juvari interdum possit interpres catholicus, meminerit tamen, ex crebris quoque veterum documentis (1), incorruptum sacrarum Litterarum sensum extra Ecclesiam neutiquam reperiri, neque ab eis tradi posse, qui, veræ fidei expertes,
Scripturæ, non medullam attingunt, sed
corticem rodunt (2).
(4) Cfr. Clem. Alex. Strom. VIT, 16; Orig. de prince. IV, 8; in Levit. hom. 4, 8; Tertull. de præscr. 15, segq.; S. Hilar. Pict. in Matth. 13, 1. |
(2) S. Greg. M. Moral. XX, 9 (al. 1).
NE De.
+ SÉrex dé à
e ENCYCLIQUE DE S. S. LÉON XII 43
Hlud autem maxime optabile est et necessarium, ut ejusdem divinæ Scripturæ usus in universam theologiæ influat disciplinam ejusque prope sit anima : ita nimirum omni ætate Patres atque præclarissimi quique theologi professi sunt et re præstiterunt.
Nam quæ objectum sunt fidei vel ab eo consequuntur, ex divinis potissime Litteris studuerunt asserere et stabilire; atque ex ipsis, sicut pariter ex divina traditione, nova hæreticorum commenta refutare, catholicorum dogmatum rationem, intelligentiam, vincula exquirere. Neque id cuiquam fuerit mirum qui reputet, tam insignem locum inter revelationis fontes divinis Libris deberi, ut, nisi eorum studio usuque assiduo, nequeat theologia rite et pro dignitate tractari. Tametsi enim rectum est juvenes in Academis et scholis ita præcipue exerceri ut intellectum et scientiam dogmatum assequantur, ab articulis fidei argumentatione instituta ad alia ex iHis, secundum normas probatæ solidæque philosophiæ, concludenda ; gravi tamen eruditoque theologo
minime negligenda est ipsa demonstratio dogmatum ex Bibliorum auctoritatibus ducta : « Non enim accipit (theologia) sua principia ab aliis scientiis, sed immediate a Deo per revelationem. Et ideo non accipit ab aliis scientiis, tamquam a superioribus, sed utitur eis tamquam inferioribus et an- Cillis. » Quæ sacræ doctrinæ tradendæ ratio præceptorem commendatoremque habet theologorum principem Aquinatem (1); qui præterea, ex hac bene perspectä christianæ theologiæ indole, docuit quemadmodum possit theologus sua ipsa principia, Si qui ea forte impugnent, tueri: « Argumentando quidem, si adversarius aliquid concedat eorum, quæ per divinam revelationem habentur; sicut per auctoritates sacræ Scripturæ disputamus contra hæreticos, et per unum articulum contra negantes alium. Si
vero adversarius nihil credat eorum quæ
divinitus revelantur, non remanet amplius via ad probandum articulos fidei per rationes, sed ad solvendum rationes, si quas
(1) Summ. theol., p. 1, q. I, a. 5 ad 2.
inducit contra fidem (1). » — Providendum igitur, ut ad studia biblica convenienter instructi munitique aggrediantur Juvenes :
ne justam frustrentur spem, neu, quod deterius est, erroris discrimen incaute subeant, rationalistarum capti fallaciis apparatæque specie eruditionis. Erunt autem optime comparati, si, quâ Nosmetipsi monstravimus et præscripsimus via, philosophiæ et theologiæ institutionem, eodem S. Thoma duce, religiose coluerint penitusque perceperint. [ta recte incedent, quum in re biblica, tum in ea theologiæ parte quam positivam nominant, in utraque lætissime progressuri.
Doctrinam catholicam legitima et sollerti sacrorum Bibliorum interpretatione probasse, exposuisse, illustrasse, multum id quidem est : altera tamen, eaque tam gravis momenti quam operis laboriosi, pars remanet, ut ipsorum auctoritas integra quam validissime asseratur: Quod quidem nullo alio pacto plene licebit universeque assequi,
(4) Ibid. a. 8.
nisi ex vivo et proprio magisterio Ecclesiæ; quæ per se ipsa, ob suam nempe admirabilem:
propagationem, eximiam sanctitatem el inex-
haustam in omnibus bonis fecunditatem, ob catholicam unitatem, invictamque stabilitatem, magnum quoddam et perpetuum est motioum credibilitatis et divinæ suæ legationis
testimontum 1rrefragabile (1). Quoniam vero
divinum et infallibile magisterium Ecclesiæ, in auctoritate etiam sacræ Scripturæ con-—
sistit, hujus propterea fides saltem humana
asserenda in primis vindicandaque est; quibus ex bris, tamquam ex antiquitatis probatissimis testibus, Christi Domini divinitas et legatio, Ecclesiæ hierarchicæ institutio, primatus Petro et successoribus ejus collatus, in tuto apertoque collocentur. Ad hoc plurimum sane conducet, si plures sint e sacro ordine paratiores, qui hac etiam in parte pro fide dimicent et impetus hostiles propulsent, induti præcipue armatura Dei, quam suadet Apostolus (2), neque vero ad
(4) Conc. Vat. sess. III, C. LIT, de fide.
(2) Eph. VI, 13, segq
nova hostium arma et prælia insueti. Quod pulcre in sacerdotum officiis sic recenset Chrysostomus : « Ingens adhibendum est studium ut Christi verbum habitet in nobis abundanter (1) : neque enim ad unum pugnæ genus parati esse debemus, sed multiplex est bellum et varii sunt hostes ; neque iisdem omnes utuntur armis, neque uno tantum modo nobiscum congredi moliuntur. Quare opus est, ut 1S qui Cum omnibus congressurus est, omnium machinas artesque co— gnitas habeat, ut idem sit sagittarius et funditor, tribunus et manipuli ductor, dux et miles, pedes et eques, navalis ac muralis pugnæ peritus : nisi enim omnes dimicandi artes noverit, novit diabolus per unam partem, si sola negligatur, prædonibus suis immissis, oves diripere (2). » Fallacias hostium artesque in hac re ad impugnandum multiplices supra adumbravimus : jam,
quibue præsidiis ad ae tue nitendum,
commoneamus.
(1) Cfr. Col. IE, 46. (2) De sacerd. IV, 4
Est primum in studio linguarum veterum orientalium simulque in arte quam vocant criticam. Utriusque rei scientia quum hodie in magno sit pretio et laude, ea clerus, plus minusve pro locis et hominibus exquisita, ornatus, melius poterit decus et munus sustinere suum ; nam ipse omnia omnibus(1)fieri debet, paratus semper ad satisfactionem omni poscenti rationem de ea quæ in ipso est spe (2). Ergo sacræ Scripturæ magistris necesse est atque theologos addecet, eas linguas cognitas habere quibus Libri canonici sunt primitus ab hagiographis exaraü, easdemque optimum factu erit si colant alumni Ecclesiæ, qui præsertim ad academicos theologiæ gradus aspirant. Atque etiam curandum ut omnibus in Academiis, quod jam in multis receptum laudabiliter est, de ceteris item antiquis linguis, maxime semiticis, deque congruente cum illis eruditione, sint magisteria, eorum in primis usui qui ad sacras Litteras profitendas
(1) T Cor. 14522:
(2) I Petr. III, 45.
au T
designantur. — Hos autem 1psos, ejusdem rei gratia, doctiores esse oportet atque exercitatiores in vera artis criticæ disciplina : perperam enim et cum religionis damno inductum est artificium, nomine honestatum criticæ sublimioris, quo, ex solis internis, uti loquuntur, rationibus, cujuspiam libri
origo, integritas, auctoritas dijudicata emer-
gant. Contra perspicuum est, in quæstionibus rei historicæ, cujusmodi origo et conservatio librorum, historiæ testimonia valere præ ceteris, eaque esse quam studiosissime et conquirenda et excutienda : illas vero rationes internas plerumque non esse
tanti, ut in causam, nisi ad quamdam con-
firmationem, possint advocari. Secus si fiat, magna profecto consequentur incommoda, Nam hostibus religionis plus confidentiæ futurum est ut sacrorum authenticitatem Librorum impetant et discerpant : illud ipsum quod extollunt genus criticæ sublimioris, eo demum recidet, ut suum quisque
‘ studium præjudicatamque opinionem inter-
pretando sectentur : inde neque Scripturis
quæsitum lumen accedet, neque ulla doctrinæ oritura utilitas est, sed certa illa patebit erroris nota, quæ est varietas et dissimilitudo sentiendi, ut jam ipsi sunt documento hujusce novæ principes disciplinæ ; inde etiam, quia plerique infecti sunt vanæ philosophiæ et rationalismi placitis, 1deo prophetias, miracula, cetera quæcumque naturæ ordinem superent, ex sacris Libris dimovere non verebuntur. he Congrediendum secundo loco cum iis, qui sua physicorum scientia abusi, sacros Libros omnibus vestigiis indagant,unde auctoribus inscitiam rerum talilum opponant,; scripta ipsa vituperent. Quæ quidem insimulationes quum res attingant sensibus objectas, eo periculosiores accidunt, manantes in vulgus, maxime in deditam litteris juventutem ; quæ semel reverentiam divinæ revelationis in uno aliquo capite exuerit, facile in omnibus omnem ejus fidem est dimissura. Nimium sane constat, de natura doctrinam, quantum ad percipiendam sum mi Arüficis gloriam in procreatis rebus
- di
impressam aptissima est, modo sit convenienter proposita, tantum posse ad elementa sanæ philosophiæ evellenda corrumpendosque mores, teneris animis perverse infusam. Quapropter Scripturæ sacræ doctori Cognitio naturalium rerum bono erit subsidio, quo hujus quoque modi captiones in divinos Libros instructas facilius detegat et refellat. — Nulla quidem theologum inter et physicum vera dissensio intercesserit, dum suis uterque finibus se contineant, id caventes, secundum S. Augustini monitum, «ne aliquid temere et incognitum pro cognito asserant (1). » Sin tamen dissenserint, quemadmodum se gerat theologus, summatim est regula ab eodem oblata "« Quidquid,
inquit, ipsi de natura rerum veracibus docu-
mentis demonstrare potuerint, ostendamus
nostris Litteris non esse contrarium; quid-
quid autem de quibuslibet suis voluminibus
his nostris Litteris, id est catholicæ fidei,
contrarium protulerint, aut aliqua etiam
facultate ostendamus, aut nulla dubitatione (1) In Gen. op. imperf. IX, 30.
credamus esse falsissimum (1).» De cujus æquitate regulæ in consideratione sit primum, scriptores sacros, seu verius « Spliritum Dei, qui per ipsos loquebatur, noluisse ista (videlicet intimam adspectabilium rerum constitutionem) docere homines, nulli saluti profutura (2); » quare eos, potius quam explorationem naturæ recta persequantur, res 1psas aliquando describere ettractare aut quodam translationis modo, aut sicut communis sermo per ea ferebat tempora, hodieque de multis fert rebus in quotidiana vita, ipsos inter homines scientissimos. Vulgari autem sermone quum ea primo proprieque efferantur quæ cadant sub sensus, non dissimiliter scriptor sacer (monuitque et Doctor Angelicus) «ea secutus est, quæ sensibiliter apparent (3), » seu quæ Deus ipse, homines alloquens , ad- eorum captum significavit humano more. — Quod vero defensio Scripturæ sanctæ agenda strenue est, non ex eo
(1) De Gen. ad litt. I, 21, 4. (2) S. Aug. ibid. TI, 9, 20.
(3) Summa theol, p. I, q. LXX, a. 4 ad 3.
pe 7 aie di mdé lies
omnes æque sententiæ tuendæ sunt, quas singuli Patres aut qui deinceps interpretes in eadem declaranda ediderint : qui, prout erant opiniones ætatis, in locis edisserendis ubi physica aguntur, fortasse non ita semper judicaverunt ex veritate, ut quædam posuerint, quæ nunc minus probentur. Quocirca studiose dignoscendum in illorum interpretationibus, quænam reapse tradant tamquam spectantia ad fidem aut cum ea maxime copulata, quænam unanimi tradant consensu ; namque «in his quæ de necessitate fidei non sunt, licuit Sanctis diversimode opinari, sicut et nobis,» ut est S. Thomé&æ sententia (1). Qui et alio loco prudentissime habet : « Mihi videtur tutius esse, hujusmodi, .quæ philosophi commu niter senserunt et nostræ fidei non repugnant, nec sic esse asserenda ut dogmata fidei, etsi aliquando sub nomine philosophorum introducantur, necsic esse neganda tamquam fidei contraria, ne sapientibus hujus Mundi occasio contemnendi doctri- €1) In Sent. IL, dist. 1, q. I, a. 8.
nam fidei præbeatur (1). » Sane, quamquam ea, quæ speculatores naturæ certis argumentis certa jam esse affirmarint, interpres ostendere debet nihil Scripturis recte explicatis obsistere, ipsum tamen ne fugiat, factum quandoque esse, ut certa quædam ab illis tradita, postea in dubitationem adducta sint et repudiata. Quod si physicorum scriptores terminos disciplinæ suæ transgressi, in provinciam philosophorum perversitate opinionum invadant, eas interpres theologus philosophis mittat refutandas.
Hæc ipsa deinde ad cognatas disciplinas, ad historiam præsertim, juvabit transferri.
Dolendum enim, multos esse qui antiquitatis monumenta, gentium mores et instituta, similiumque rerum testimonia magnis ii quidem laboribus perscrutentur et proferant, Sed eo sæplus consilio, ut erroris labes in sacris Libris deprehendant, ex quo illorum auctoritas usquequaque infirmetur et nutet. Idque nonnulli et nimis infesto animo
(1) Opusc. X.
faciunt nec satis æquo judicio; quisic fidunt profanis libris et documentis memoriæ priscæ, perinde ut nulla eis ne suspicio quidem erroris possit subesse, libris vero Scripturæ sacræ, ex opinata tantum erroris specie, neque ea probe discussa, vel parem abnuunt fidem. Fieri quidem potest, ut quædam librariis in codicibus describendis minus recte exciderint; quod considerate judicandum est, nec facile admittendum, nisi quibus locis rite sit demonstratum : fieri etiam potest, ut germana alicujus loci sententia permaneat anceps; cui enodandæ multum afferent optimæ interpretandi regulæ : at nefas omnino fuerit, aut inspirationem ad aliquas tantum sacræ Scripturæ partes coangustare, aut concedere sacrum ipsum errasse auctorem.
Nec enim toleranda est eorum ratio, qui ex 1stis difficultatibus sese expediunt, id nimirum dare non dubitantes, inspirationem divinam ad res fidei morumque, nihil præterea, pertinere; eo quod falso arbitrentur, de veritate sententiarum quum agitur, non
adeo exquirendum quænam dixerit Deus, ut non magis perpendatur quam ob causam ea dixerit. Etenim libri omnes atque integri quos Ecclesia tamquam sacros et canonicos recipit, cum omnibus suis partibus, Spiritu Sancto dictante, conscripti sunt; tantum vero abest ut divinæ inspirationi error ullus subesse possit, ut ea per se ipsa, non modo errorem excludat omnem, sed tam necessario excludat et respuat, quam necessarium est, Deum, summam Veritatem, nullius omnino erroris auctorem esse. — Hæc est antiqua et constans fides Ecclesiæ, solemni etiam sententia in Conciliis definita Florentino et Tridentino; confirmata denique atque expressius declarata in Concilio Vaticano, a quo absolute edictum : Veteris et novt Testamenti libri integri eum omnibus suis partibus, prout in ejusdem Concilit (Triden-— tini) decreto recensentur, et én veteri vulgata latina editione habentur, pro sacris et canonicis susciptendi sunt. Eos vero Ecclesia pro sacris el canontcis habet, non ideo quod sola humana industria concinnati, sua deinde
auctorttate sint approbati; nec ideo dumtaæat, quod revelationem sine errore contineant ; sed propterea quod Spiritu Sancto inspirante conseripti, Deum habent auctorem (1).
Quare nihil admodum refert, Spiritum Sanctum assumpsisse homines tamquam instrumenta ad scribendum, quasi, non quidem primario auctori, sed scriptoribus inspiratis quidpiam falsi elabi potuerit. Nam supernaturali ipse virtute ita eos ad scribendum excitavit et movit, ita scribentibus adstitit, ut ea omnia eaque sola quæ ipse juberet, et recte mente conciperent, et fideliter conscribere vellent, et apte infaillhibili veritate exprimerent; secus, non ipse esset auctor sacræ Scripturæ universæ. Hoc ratum semper habuere SS. Patres : « Itaque, ait Augustinus, quum 1lli scripserunt quæ ille ostendit et dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit : quandoquidem membra ejus id operata sunt, qüuod dictante capite cognoverunt (2); » pronun-
(1) Sess. III, c. IT, de revel.
(2) De consensu Evangel. 1. I, c. 35.
ciatque $S. Gregorius M. : « Quis hæc scripserit, valde supervacanee quæritur, quum tamen auctor libri Spiritus Sanctus fideliter credatur. Ipse igitur hæc scripsit, qui scribenda dictavit : ipse scripsit qui et in illius opere inspirator extitit (1). »
Consequitur ut qui in locis authenticis Librorum sacrorum quidpiam falsi continerli posse existiment, 11 profecto aut catholicam divinæ inspirationis notionem pervertant, aut Deum ipsum erroris faciant auctorem. Atque adeo Patribus omnibus et Doctoribus persuasissimum fuit, divinas Litteras, quales ab hagiographis editæ sunt, ab omni omnino errore esse iImmunes, Ut propterea non pauca 1lla, quæ contrarii aliquid vel dissimile viderentur afferre, (eademque fere sunt quæ nomine novæ scientiæ nunc objJiciunt), non subtiliter minüs quam religiose componere inter se et conciliare studuerint; professi unanimes, Libros eos et integros et per partes a divino æque esse afflatu, Deumque ipsum per sacros auctores elocutum
(1) Præf. in Job, n. 2.
A nr
Pi Mu n Es
nihil admodum a veritate alienum ponere potuisse. Ea valeant universe quæ idem Augustinus ad Hieronymum scripsit : « Ego enim fateor caritati tuæ solis eis Scriptu-
rarum libris qui jam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorum scribendo aliquid errasse firmissime credam. Ac si aliquid in
eis offendero litteris quod videatur contrarium veritati, nhil aliud quam vel mendosum esse codicem, vel interpretem non assecutum esse quod dictum est, vel me minime intellexisse non ambigam (1). »
At vero omni graviorum artium instru-
mento pro sanctitate Bibliorum plene per-
fecteque contendere, multo id majus est,
quam ut a sola interpretum et theologorum
sollertia æquum sit expectari. Eodem optandum est conspirent et connitantur 1lli etiam ex catholicis viris, qui ab externis doctrinis
aliquam sint nominis auctoritatem adepti.
Horum sane ingeniorum ornatus si nun-
quam antea, ne nunc quidem, Dei eng a) Ep. LXXXII, 1, et crebrius alibi.
EN M dif PR
Ecclesiæ deest; atque utinam eo amplius in fidei subsidium augescat. Nihil enim magis oportere ducimus, quam ut plures validioresque nanciscatur veritas propugnatores, quam sentiat adversarios; neque res ulla est quæ magis persuadere vulgo possit obsequium veritatis, quam si eam liberrime profiteantur qui in laudata aliqua præstent facultate. Quin facile etiam cessura est obtrectatorum invidia, aut certe non ‘ita petulanter jam traducere ill audebunt inimicam scientiæ fidem, quum viderint a viris scientiæ laude nobilibus summum fidei honorem reverentiamque adhiberi. — Quoniam igitur tantum 11 possunt religioni importare commodi, quibus cum catholicæ professionis gratia felicem indolem ingenii benignum Numen impertiit, ideo in hac acerrima agitatione studiorum quæ Scripturas quoque modo attingunt, aptum sibi quisque eligant studii genus, in quo aliquando excellentes, objecta in illas improbæ scientiæ tela, non sine gloria repellant.
Quo loco gratum est 1llud pro merito
. fliiart à
ER NS OUPS RE OUTeS 7 ?
