INSTITUTIO LXXXVII
PROSPKRI CARD. LAMBERTINI, ARCHIEPISCOPI BONONIENSIS,
l'OSTEA
BENEDICTI PkVM XIV.
InsLrmmtur parochi , et confessani , queniadmodiini confugere debeant ad cardinalem P œnitentiariuni ^ et execLtlioni niandare quœ ah illo prœcipiuntnry prœsertifH in dijfficultatibus ad nuiLrinionium pertinentious.
i.Ex quo pervenimus in hanc Sedem , hujusque civitatis ac diœcesis admiaistrationem suscepimus , adessc nunquàiu praetermisimus, cùm examen indiceretur pro ordinandis, confessariis , aut parochis , cjuibus absque ullo examine, vel praevio concursu, animariim cura confertur. Assidiiô pariler convenimus ad cœtus ecclesiasticos , qui sfatis lemporibus in hac Metropolitanâ haberi soient, ubi qusestiones theologije moralis proponuntui ; idemque institutum retinfre in posterum decernimus, dcnec singulari Dci beneficio saivi et incolumes erimus. Itaque prae caeteris adverlimus, à plerisque ignorari rationem , ac inodum, quo ad cardinalem Pœnitentiarum ipsiusque tribunal confiigiant, cùni aliquid ipsis diffrcultalis circa matrimonium obvenerit. Certissimis etiani documentis adducti co^novimus eos malè se gessisse, cijm executioni niandarent immunitates ab eodem cardinali concessas : ex quo magnum detrimenlum in illos praesertlni dimanavit, qui teraerè et inconsullô rem gravissimi momenti peregerunt; ex quo pariter neglecia; luerunt lege^ in iisdem immunitatibus praescriptœ. Quamobrem, consilio etiam adito praestantium virorum,hanc institutionem promulgare constituiraus, in quà non solùm usi sumus auctoritate ac sentenliis scriptorum , sed experienlià quam ex Romanâ Pœnitentiariâ nobis per tôt annos comparavimus, quibus Ca-
Institution de Benoit XI V^. 69
îionum interprelis munus in eodem fiibunali exercuimus, c'ongregationibus indici consuetis interfuimus, operam laboremque nostrum im[)endimus, cùm judiciiim nostrum scriplo etiam ferremus in iis rébus quae in médium proferebantur. Accedit etiam quôd, vità functo Lancetâ sacrae Rotae. decanOjin ejus locum per alirjuod tempus rectoris Pœnilentiarise munus obivimus. Mens tamen non est dissertalionem conficere, sed clernm nostrum soiummodô instituere; neque de iis omnibus verba facere qute Romae in sacrd Pœnitentiariâ pi'oponuntur, sed tantùm de matrinionialibus dispensalionibus, quae ab eodem tribunali concedi consueverunt. Itaque omittimus sacrœ Pœnitentiariae institutionem , quam fusé ac sapienter explicavit cardinalis Peira, cui nos suffecti fuimus pro sacris Cauonibus interprelandis, et qui modo summi Pœnitentiarii dignitalem obtinet. Caetera quoque omittimus, quae ad ipsum sacrum tribunal pertinent, et duabiis eximiis lucubrationibus exponuntur quas nos ipsi nondùm in lucera éditas servamus. Eus magno studio congesserunl P. Thésaurus ex. societate Jesu, qui Romae in basilicâ sancti Pétri apostolici Pœnitentiarii munere perfunctus est, pater Syrus ex ordine Minorum sancti Francisci strictioris observantiae, qui in basilicâ S. JoannisLateranensis Poenitentiarium pariter egit. Quarè ad matrimoniales dispensaliones hune sermonem redigemus, et primùm ordiemur à faciiltatibus eju->modi, quas Pontifex summo Pœnitenliario solet impertirijnam ad ipsas referuntur omuia quae inferiùs subjiciemus.
2. Innocentius XII, Constitutione 12, quam sacra Pœnitentiariâ veluti normam sequitur, haec decernit : In matrinioniis conirahendis pos^u't idem uiajorPœnitentiariiis inforo conscienliœ tantùm super impediinçntis occnliis, qiice matrinionium non dirimunt, dispensare, vcL dispensari mandare.
3. Tria potissimùm impedimenta scriptores enumerant ; nempè votum simplex, sponsalia jam inila ciim alia muliere, et Ecclesiae interdictum (1}. Innocentius XII, summo Pœni- Uentiario facultatem omnimodam tribuit pro votis simplicibus in foro conscienliœ commutandis; et ob hanc causam, qui simpliciter vovit castitatem, aut aliquem regularium ordi-
(i)Sanchez, de Matrim., 1. 7, sect. 8, n' a. Salmanticens., in disp. 17, n° 9. Poiitius, in eod. tr., cursu Moral., t. 2, tr. çj de Matr.. 1. 6,0.4. Ferez, </e ^/afr., disp. 23, c. i3, punct. un., n" lï.
nem ingredi , seu sacros ordines suscipere, vel uxorera nequaquàm ducere, si ipse matrimonium inire velit, ad cardiualem Pœnitentiarium confugere potest, ut voti peracti commutationem obtineat, quae permitti solet, si légitima causa interveniat ; nempè si iibidinis impetu vehementer concitetur qui votum castitalis emisit (i). Illud verô imrautari solet hâc conditione, ut singulis meusibus ad pœnitentiae sacramentum accédât, aliisque piis operibus vacet, quae à confessario praescribuntur. Ea pariter couditio pro ineundo matrimonio adjicitur, ut castitatem deinceps observet, postquàm uxor vitâ decesserit. Quod si crimen aliquod cum aliâ muliere admittat, vel novum matrimonium absque nova facullate contrahal, pro certo habeat votnm castitatis gravi scelere violari, neque jure novi matrimonii uti posse: quae omnia patefacere débet sacerdos à que litterse sacrae Pœnitentiariae sunt executioni mandandae (2;.
4. Si aliquis cum muliere sponsalia contraxerit, ac deindè aliam mulierem in matrimonium ducere peroptet, facultatem pro sol vendis primis sponsaliis, dumraodo occulta fuerint, et justa causa intercédât, inforo conscientiœ impetrare potest, ut animae suae saluti atque innocentiae prospiciat. De interdicto Ecclesiae dicere praetermittimus, quod publicum semper est, nec unquàm sacra Pœnitentiaria de rébus publicis judicium ferre consuevit.
5. Post haec summus Pontifex impedimenta dirimentia recenset, ac de ineundis matrimoniis verba faciens haec statuit : At à dispensationibus super quocumque inipediniento ex qiiovis gradu sive consanguinilalis , sive affinilalis ex co~ puld licitd, sive ex cognatione spirituali provenienLe, etiam in foro conscientiœ tanliun, lamelsi inipedimentum sit occultum, et periculiun scandalorum imniineat, in iisdeni matrimoniis conlrahendis abstinent.
6. Chm haec ita sint, si quis fortassè aliquo ex allatis impedimentis teneatur, non quidem confugere ad sacram Pœnitentiariam , sed ad Datariam oportet.
7. Praeterit silentio summus Pontifex occultum impedimentum publicae honestatis, quod ex occultis sponsaliis inter virum ac mulierem diraanat ; quemadmodùm auctores ferè
(i) PiOsigiiol., de Sac. Matrim., praxiin execut. Ephtul. sacne part. a,t. 7, praenot. 25, claus. 2. Fœnifentiariœ ^ part, i, pag. 47
(a) Navarrus, in ManuducC. ad et seqq.
InstiliUion de Benoit XIV. 7 i
unanimes scnliunt, licèt Dataiia uullura prorsùs inipedinaentum inforo conscienliœ provenire contendat ex illis sponsaliis quae clam inita fuerunt (1). Quaraobrem in dubium revocari polest, an suraœus Pœnitentiarius idem irapedimentum inforo conscientiœ solvere possit, si fortassè coutractum fueritjjuxta comraunem sapientum virorum opinionem, et occultura sil, quia de initis sponsaliis nulla cognitio in vulgus emanavit. Nam summus Ponlifex, utl modo exposuimus, soliira agit de impediniento ex quovis gradu sive consanguinitatis, sive affinilatis, sive ex cognaiione spirituali provenienle. Itaque ciam idem Innocenlius XII post evulgatam Constitutionem declaraverit oracido vivce vocis intégré se restiluere tribunali sacrae Pœnitentiariae universa quse ad ipsum anteà spectabant, eis tantùm sublatisquse in suâ Constitutione recensuerat, hinc sequitur majori Pœnitentiario tribuendam esse facultatem solvendi propositum impedimentum, licèt de contrahendo res agatur; nam hàc eâdem facultate praeditus olim fuit, cùm idem impedimentum occultum esset, et ad forum conscienfiae res omnis solùm redigeretur : neque ullo modo verba pontificiae Constitutionis adversantur, quse impedimentum ejusmodi silentio praetermittunt.
8. Postquàm de contrabendis matrimoniis sermonem habuit Pontifex, ad matrimonia jam contracta descendit, et haec potissimùm prsescribit : In matrimoniis verà contractis à dispensalionej seit matrimonii revalidatione in gradibus, primo, et secundo , seu secundo tantiun consanguinitatis, vel affinilatis ex copuld licild, eliam in occultis^pai'iter abstinent j prœlerquhni si in hujusnwdi secundo gradu lantùni impedimentum saltem per decenniuni duraverit occultum, et oratores simul publicè contraxerint, et convixcrint, et uti conjuges legidmi repiitali fuerint.
9. Quarè, qui malrimonium hoc pacto inierit, si remedium expectat, ad î3atariam confugere débet, non autem ad Pœnitentiariam, nisi forte impedimentum in secundo gradu saltem, per decennium duravcrit occultum, et oralores simul publicè contraxerint, et utl conjuges legitimi reputati fuerint. Posthaecjinnocentii constitutio summo Pœnitentiario perraittitjUt possit, in tertio autem et quarto gradibus publicis revalidare matrimonia nulliter contracta ex causa siibrep-
(0 Corradus, in Praj:i ditpens., Praai, part. 3, in vocabulo Sponl. 8. c. 7, n° 10. Zerola , in suâ salia.
^•j APPENDICE I.
tionis, vel obreplionis occultœ lillerariim Aposlolicaruin , prœterquàm si falsilas consistât in narratione prœcedtnlis copulœ, qiiœ tamen anlea non intercesseral.
10. Magnum hic discrimen advertendum est inter eos qui à Datariâ dispensationera obtinuerunt, non explicantes in supplie! libelle copulam cjuae intercessit, aut voluntatem et consilium, quod tune habuerunt , nempè , ut faciliùs ejusmodi dispensationera -assequerentur, et inter illos qui copulam intervenisse falsô exponunt, ut à rninistris Dalarice tutiùs dispensationem sibi surripiant. Equidem primi, si consulere sibi velint,propriam turpitudinem declarare debent ; ideoque summus Pontifex aditum ipsis ad Pœnitentiariam reclusit. Secundi verô detegant necesse est eàlabe ac macula se esse iramunes , quara in suppUci libello contractam falsô testati suut. Quarè, si quis ob banc falsitatem impetravit dispensationera in quocumque gradu consanguinitatis, vel affinitatis, ad Datariam se convertere débet, novaraque ex ipsâ dispensationera exposcere.
11. Ponlifex agit, uli superlùs dictum est, de inairivioniis cum impedimenlo coiUraclis in gradibus primo et secundo, vel secundo tantiini consanguinitatis , vel affinitatis ex copulâ licitd j agit etiam de matrimoniis contraclis in tertio et quarto gradibus puhlicis; sed nullam habet mentionera de occulte spiritualis cognationis impedimento, quod aliquando contingit. Hinc in dubium vocari potest, an summus Pœnitenliarius hâc facuUate piceditus sit, cùm de contraetis jam matrimoniis res agitur: (nam, si de contrahendis adhuc matrimoniis sermo fiât, jam superiùs ostendimus nullam Pœnitentiario inesse auctoritatem ut ipse dispensare possit ). Itaque neaio inficialur in matrimoniis initis eam faeultatem majori Pœnitentiario tribuendam : quippe id cousuetudine institutoque Posnitentiariae comprobasur; neque adversari potest ora— culutn vivœ vocis summi Ponfcificis post Constitutionem, ut superiùs indicavimus. Accedit etiam, quôd Ponlifex rem aperlè declaravit, cùm abrogare vellet auctoritatem, ne coutrahenda raatrimonia dispensarentur, si impedimentura coguationis spiritualis intercederet. Quare lacultatera eamdem non quidein sublatam, sed potiùs praeservatam ia contraetis matrimoniis coujicere debemus, quia Pontifex nullum de ipsâ verbum fecit, cùm de iisdem matrimoniis ageretur.
12. Paulô ante diximus reclusura esse aditum ad Pœnitentiariam illis qui à Dalariâ dispensatîoneni aliquani obtinuerunt, non ejcplicantes in suppliri libello copulam quœ intercessit, aut volunlaleni et. consiliuni, quod tune habue-
Institution de Benoit X[F . •^ J
rv/rt/, nempcy ut faciliùs cjusmocU dispensntioncni assequercntur.
i3. Equidem decertant inter se scriptores , an haec aperlè '"xponenila sint, lit consangiiinitatis vel affinitatis impeditiientum à sede Apostolicà dispensetiir(i); leipsà taraen nullus <lubilandi lociis superest, cùm summi Pontitlces mentem suam super hâc re clarissimè declaraverint. Nam in suis litteris, cùin dispensationem aliquam impertiunt, sub pœna suhreptioiiis vel obreptionis iiidicant, ut non niodô copula explicetur, si priùs obvenerit, sed etiam quo consilio ac voluntate jnita fuerit. Id autem sapienter coustituerunt, ut gravissimum criraen incestùs longé à consanguineis arceretiir (2).
14. Cùm haec ita se habeant, quse Innocentius XII induisent afferamus : Quod si oratores qui oblinuerint à nostrâ Datariâdispensationeni super gradu prohihito tam in primo et secundo, quani in secundo tanlùm , ac etiam in tertio et quarto, tacitâ copula inter eos seculd, quamsine honoris detriinento detegere non valeant , et ratione hujusmodi tacilurnitalis pétant dispensationem pro matrimonio contrahendo, seu revalidatione matrimonii conlracti; possit idem major Pœnitentiarius, si copula sil adhuc secreia, in foro conscientiœ tantiim concedere, factd, quandà agilur de primo et secundo, vel secundo tantiim gradu, compositione quinquag/'nta ducatorum aiiri de Caméra ad Datariam transniiltendorum , ad effectum , ut inconcussi maris est, erogandi in eleemosynas.
i5. Haec postrema Innocentii XII verba referri debent ad ea qiiae Poniitices anleà constituerunt, iit nempè piis operibus totum irapendatnr quod ex matrimoniaiibus dispensationibus percipilur, ac potissimùin ad litteras quas Innocentius X die 8 novembris i6/i4 promnlgavit , decernens, ne ejusmodi pecunia cum relîqua coufundatur quae tradita est cuiae praefecti geueralis aerarii Pontificii , sed in Monte Pietatis deponatur, nec indè auferri possit, nisi priùs mandatutn à Pontifice obsignatum intercesserit , per quod eadem pecunia in pium opus convertatur (3).
