LE TRONE
1 . Le trône est un honneur rendu à Pévêque, en raison de son éminente dignité. S’il domine ceux qui l'entourent, dit saint Ambroise, c’est afin qu’il puisse voir tout son troupeau et en être vu lui même h D’après saint Nil, il symbolise le Christ enseignant par les apôtres et leurs successeurs. Eusèbe rapporte que de son temps on montrait encore le siège de saint Jacques, premier évêque de Jérusalem 2.
2. Le trône compète de droit au pape en tout lieu ; aux cardinaux dans leur titre ou diaconie et, hors de Rome, partout où ils se trouvent. L’évêque, en leur présence, doit s’effacer devant eux et leur céder son propre trône 3.
L’archevêque a droit de siéger dans toute sa province ; seulement, lorsqu’il est dans le diocèse d’un de ses suffragants, il n’a que la seconde place, l’évêque occupant la première 4. On lui érige en conséquence un trône du côté de l’é-
1 « Oportet ut in congregatione christianorum præpositi plebis eminentius sedeant, ut in ipsa sede distinguantur, et eorum officium satis appareat ; non tamen, ut inüentur de sede, sed ut cogitent sarcinam, unde reddituri sint rationem. » (S. Augustin., inEpist. ccxxxiv.)
« Quid aiiud interpretatur episcopus nisi superinspector, maxime cum in solio in ecclesia editiore resideat et ita cunctos respiciat, ut et cunctorum oculi in ipsum respiciant. v» (S. Àmbrosius, De dignitate sacerdotali , cap. vi.)
2 «Jacobi apostoli cathedram, qui primus ad Hierosolymitanæ ecclesiæ episeopatum eiectus a Servatore et ejus apostolis, ad istud tempus servatam, episcopi qui illic ordine successerunt, omnibus ostendunt » (Eusebius, Histor., lib. VII, c. xix.).
â «. Si forte aliquis S. R. E. cardinalis legatus de latere vel non legatus, rei divinæ interesset, convenit ei sedes episcopalis; episcopus vero, si celebret, in faldistorio in cornu epistolæ; si non celebret, et chorus sit in presbyterio sub tribuna, sedebit in digniore parte chori. » (Cærem. episc., lib. I, cap. xm, n. 4.)
4 « Metropolitanus... habebit aliam sedem ex opposito in cornu epistolæ, similiter ornatam ut sedes episcopalis. » [Ibid., n. 9.)
pitre, semblable en tout à celui de l’évêque, sans une marche de plus1.
L’évêque a. son siège fixe dans sa cathédrale 2. Selon l’usage italien, autorisé par Benoît XIII, il en est de même dans les collégiales. Bans toute l’étendue de son diocèse, même chez les réguliers, on lui dresse un trône mobile pour les pontificaux3.
1 « An liceat episcopo erigere sibi thronum episcopalem a dexteris altaris majoris, in quo asservatur SS. Eucharistiæ Sacramentum, cum qualuor gradibus et archiepiseopus sub suo throno prætendat habere quinque gradus? — Prohiberi. » (S. R. C., in Lancicinen., 5 jul. 1631.)
2 « în modum throni immobilis. » ( Cær . episc ., lib. I, cap. xm, n. 3 .)
« An sedes episcopi in choro existens fixa et immobilis, seu amovibilis, vel portatilis esse debeat? Respondit S. R. C. : Sedem episcopi debere esse fixarn et imnrobilem, juxta dispositionem libri cæremonialis in titulo de sedibus episcopi etc., licet juxta dispositionem loci possit arnomâ, et in alio loco opportuno et decenti locari. » (23 maii 1603, in CoimLrien .)
« Archiepiseopus in ecclesia habet duas sedes, scilicet sedem iapideam quæ est sedes pontificalis et in ilia sedere debet in festis annualibus cum célébrât officium. Secunda sedes est in choro, scilicet primus stallus a dextris juxta magnam portam chori a dextris. » ( Cérèm . de l'église de Sens, ms. du xvie siècle, à la bibliothèque publique de Poitiers.)
3 « AQUILANA. — In causa Aquilana inter episcopum et abbatem monasterii Collismadii, congregationis Cœlestinorum, ordinis sancti Benedicti, a jurisdictione episcopi exemptum, circa sedem in ecclesiis monialium sitis sub jurisdictione ipsius abbatis locandam pro ipso abbate in præsentia episcopi, in S. R. G. proposita, visis et auditis juribus et rationibus hinc inde deductis; eadem S. R. C. respondit : In casu proposito, sedem pro episcopo locandam esse in digniore parte chori, sive ecclesiæ, cum ornatu congruo et gradibus, ac situ superion respectu sedis abbatis, qui, præsente episcopo, in suis ecclesiis monialium exemptis sedere debebit vel apud episcopum a sinistris in sede camerali absque aliquo ornatu et gradu, vel in parte ecclesiæ e conspectu episcopi, in loco tamen inferiori respectu sedis episcopi, in alia sede similiter absque ornatu cum uno tantum parvo gradu non excedente dimidium palmi. Et ita censuit et declaravit, et a prædictis abbatibus Cœlestinorum exemptis in locis et ecclesiis sui juridicti jni subjectis, ipso episcopo præsente, servari mandavit. Die 18 Martii 1617. »
« MONACHORUM OLIVETANORUM. — An ipsi sicuti tenentur erigere baldachinum pro episcopo accedente ad eorum ecclesias, ita pariter teneantur in casu, quo accedit capitulum cathedralis sine episcopo? Et S. R. G. respondit : Teneri monachos in utroque casu erigere baldachinum. Die 20 decembris 1628. »
« FANEN. — S. Rituum Gongregatio, iDhærendo aliis decretis in similibu» editis, iterum declaravit episcopo Fanensi competere usum baldachini in omnibus ecclesiis regularium suæ diœcesis et ita decrevit. Die 5 aprilis 1679. »
LES PONTIFICAUX
En dehors du diocèse, il doit se contenter du faldistoire. L’évêque étranger, dans une église de réguliers, n’a pas i droit au trône \ pas plus que J’évêque administrateur2, suffragant ou coadjuteur dans le diocèse qu’il assiste8.
3. La place du trône varie suivant la disposition de l’autel. Si l’autel est en avant, le trône sera au fond de l’abside, en face de l’autel 4 ; si celui-ci est relégué à l’extrémité du j chœur, il se met à droite, du côté de l’évangile, dans le sanc- I tuaire 5.
Dans une église de réguliers, le trône de l’évêque est toujours à la place la plus digne, comme à la cathédrale.
* « Utrum regulares oppidi Baruli, diœcesis Tranen.,ubiresidet archiepiscopus Nazarenus (cui deberi genuflexorium cum strato et pulvinari decreto ejusdem S. C. statutum fuit) possint eidem archiepiscopo in eorum ecclesiis, occasione alicujus solemnitatis, ad audiendam concionem, baldachinum erigere, absque licentia ordinarii, neque hoc ad jurisdictionem pertineat, cujus exercitium in iocis exemptorum ipsimet ordinario reperitur interdictum? Et S. R. C. respondit: Non potuisse regulares erigere baldachinum.» (26 sept. 4682, in Tranen.)
2 « An in pontificalibus uti unice debeat (episcopus administrator) faldistorio? — Affirmative. (S. R. C., 23 sept. 1848, in Liburnen.)
3 « Suffraganeum solemniter celebrantem non debere sedere in sede archie^ piscopali, sed in faldistorio in cornu epistolæ locando. » (S. R. C., 1 sept. 1607, in Bracharen .)
« CONSTANTIEN. — Instante episcopo suffraganeo Constantiensi in visitatione ecclesiæ collegiatæ Lucerinæ celebrare missam solemnem sub baldachino, eoque a canonico cæremoniarum præfecto ipsi denegato, humillime quæsitum fuit a S. R. G. declarari : An episcopo suffraganeo competat baldachinum et an bene denegatum fuerit? — Et S. R. C. censuit ad primam partem respondendum : Négative et ad secundam : Jure denegatum. Die 21 jan. 1702. »
« HILDESIMEN. — 1. An liceat episcopo titulari suffraganeo uti baldachino, dum pontificalia exercet in suis ecclesiis, et in exemptis regularium ejus diœcesis? — 2. An uti etiam baldachino in ecclesiis extra suam diœcesim, de licentia tamen ordinarii? — 3. Et quatenus affirmative, an dictum baldachinum esse debeat constans et fixum, ita ut, peracta dicta functione, statim non debeat removeri? — Et S. eadem R. C. censuit respondendum : Négative in omnibus. Die 6 martii 1706. »
* « Epistola S. Nili ad Nemertium... Episcopalis thronus quiinmedio cunctorum presbyterorum est, cathedram insinuât magni pontificis, Domini Nostri Jesu Christi. »
6 « Sedes episcopi vario modo colloeatur pro diversitate altarium, apud quæ atatui debet. Nam aut altare est in medio sub tribuna, pariete disjunctum,
4. Le trône comprend quatre parties : les marches, le siège, le dossier et le dais.
Les degrés pour monter au trône sont au nombre de trois1, chiffre réglementaire. Ils doivent être en bois ou en pierre et on les recouvre d’un tapis. Le palier sera assez large pour contenir le siège épiscopal, à droite et à gauche les escabeaux des deux chanoines assistants et sur le côté celui du prêtre assistant2. Il faut prendre garde que ces marches dominent les stalles des chanoines, ne dépassent pas en hauteur le niveau des marches de l’autel 3et laissent un espace libre entr’ elles et celles de l’autel.
Quelquefois on les fait en demi-cercle : la symétrie veut qu’elles soient carrées, comme le dais auquel elles correspondent.
Le siège était anciennement eu pierre ou en marbre ; actuellement, il est plus ordinairement en bois, afin d’éviter le froid. Il a sa forme propre, qui diffère totalement de celle des fauteuils de salon, qu’il n’est pas loisible de lui substituer. Cette forme est traditionnelle à Rome et on la voit apparaître dès les premiers siècles4. Elle comporte un marchepied étroit et mobile, recouvert d’un tapis ; une caisse carrée,
ita ut in spatio illo constitutus sit chorus, et tune sedes episcopalis e regione altaris parieti applieabitur, ita ut episcopus in ea sedens, respiciat recta linea mediarn altaris partem, liabebitque hinc inde sedilia canonicorum. Si vero chorus sit in medio ecclesiæ et altare adhæreat parieti vel ab eo modico sit intervallo separatum, ipsa sedes episcopalis erit collocanda a latere evange- «£ lii. » ( Cær . episc., lib. I, cap. xiii, n. 1, 2.)
1 « Utroque autem casu tribus gradibus ad eam ascendatur, qui pannis aut tapetibus tegantur. » ( Cær. episc., lib. I, cap. xiii, n. 3 J
« An possit episcopus parare sibi sedem in cornu evangelii cum tribus gradibus, illamque ornare etc.? Sac. Rit. Congregatio respondit : Servandam esse formam libri Cæremonialis episcoporum in titulo de sedibus episcopi, lib. I, capit. xiii. » (10 jan. 1604, in Elven.)
2 « Sedebit (presbyter assistens) in aliquo scabello prope episcopuni, ante ipsius faciem a dexteris vel a sinistris, prout loci situs patietur; regulariter tamen a dexteris, dummodo nec altari neque episcopo renes directe vertat, sed maneat semiconversus. » (Cær. episc., lib. I, cap. vu, n. 2.)
3 « Episcopum loci erexisse thronum cum gradibus excedentibus altitudi- ' nem altaris majoris. — Non licere. » (S. R. G., in Isernien., 2 aug. 1631.)
4 Voir Perret, Les catacombes de Rome, t. II, pl. 14, 17, 18; t. III, pl. 35.
LES PONTIFICAUX
pleine et montée sur quatre pieds, servant de siège ; deux accoudoirs droits et un dossier, arrondi au sommet et assez haut pour que la tête de l’évêque assis et mitré ne le dépasse pas1. Le siège et le dossier sont garnis d’appliques matelas- ! sées pour en atténuer la ridigité. Sur le tout se jette une i housse, dont la couleur varie.
Le siège épiscopal de la cathédrale de Bénévent, exécuté il sous Benoit XIII, en 1725, mesure en hauteur 1, m 43; des i accoudoirs au marchepied : 0, 94 c ; en largeur : 0, 80 c. Le dossier d’étoffe a trois mètres de largeur.
Le dossier du trône a toute la largeur du palier et monte jusqu’au dais. Il est en étoffe, de la couleur voulue et galonné au pourtour.
Le dais carré 2 admet quatre pentes, galonnées et frangées.
Les armoiries de l’évêque se répètent sur chaque pente, aux deux extrémités. La pente intérieure, dont on ne devrait voir que l’envers, se retourne du côté droit.
Le dais a une charpente en bois, à laquelle s’accrochent les pentes tout autour et que soutiennent des cordes placées aux angles. Le ciel est en étoffe, de la couleur requise, comme les pentes.
5. Ainsi constitué, le trône épiscopal est fixe et immobile. Il indique au premier coup d’œil la primauté d’honneur attribuée à la cathédrale sur toutes les autres églises du diocèse.
La garniture en étoffe comprend le siège que l’on enveloppe d’une housse 3, le dossier et le dais.
Le velours est réservé au pape. Les cardinaux ont droit, à l’ordinaire, au rouge ou au violet, selon le temps, avec ga-
1 « Forma sedis erit præalta et sublimis, sive ex ligno, sive ex marmore aut alia materia fabricata, in modum cathedræ et throni immobilis, quales in multis ecclesiis antiquioribus videmus. » (Cærem. episc., lib. I, cap. xm, n. 3.j
* « Umbraculum seu baldachinum... supra sedem episcopi, forma quadrata, colore, ubi commode fieri possit, conformi colori cæterorum paramentorum, pro temporum ac celebritatum varietate. » (Ibid., cap. xiv, n. 1.)
3 « Quæ (sedes) debet tegi et ornari aliquo panno serico concolori cum aliis paramentis. » (Ibid., cap. xm, n. 2.)
lous et franges d’or, enfin au drap d’or aux solennités1.
La passementerie d'or convient aussi aux patriarches. Les archevêques et évêques ne peuvent avoir que des galons et franges de soie jaune.
Le trône épiscopal reçoit trois garnitures différentes, qui sont en soie ou même en laine 2 et de la couleur prescrite pour la solennité : blanc, rouge et violet ; le violet sert aux offices funèbres. En dehors des fêtes, comme le trône doit être constamment paré, il y a deux autres garnitures, une verte pour le temps ordinaire et une violette pour les temps de pénitence, avent, carême, vigiles, quatre-temps3.
6. Le trône de l’abbé ne diffère que sur trois points de celui de l’évêque : il n’est pas établi à demeure, mais on ne le monte que pour les offices qui comportent les pontificaux4 ;
1 « Panno serico... non tamen aureo,nisi episcopus esset cardinalis. » ( Cær . episc., lib. I, cap^xm, n. 2.)
« An episcopo pontificalia exercenti competat retentio baldachinl, seu umbraculi, etiam pretiosi et aurati, supra sedem positam a latere allais raajoris? — Competere, dummodo non sit pretiosum , nec auratum. » (S. R. C., 20 aug. 1729, in Terulan.)
2 « Serico vel alia materia. ■» (S. R. C., 23 maii 1603, in Elven.)
3 « An dicta sedes serico ornanda sit tam quando episcopus pontificaliter célébrât, quam quando divinis officiis assistit? Respondit S. R. C. : Semper convenire, ut sedes episcopi sit ornata serico, vel alia materia coloris convenientis tempori, juxta regulam lib. Cæremonialis in dicto titulo de sedibus episcopi. Die 23 maii 1603. » (In Elven.)
* « EUGUBINA. — In proxime præterita congregatione S. R. C. jussit, ut facultas tribueretur episcopo Eugubino, auctoritate Congrégations, amoveri faciendi baldachinum et sedem ab ecclesia S. Ubaldi, si ilia canonicis Lateranensibus, extra très dies ipsis indultos, in præfata eorum ecclesia reperta fuerint. At canonicis regularibus prædictis instantibus, ne facultas hujusmodi episcopo Eugubino etiam adversario, sed Emo legato Urbinaten. traderetur, litteræ episcopo jam conscriptæ minime transmissæ fuerunt. Yerum, re maturius discussa, PP. jusserunt litteras jam conscriptas procuratori episcopi consignai, ut ejus sit facultas amovendi, cujus est præjudicium, ut prædicta dietim in ecclesia régulai detineantur. Die 4 Augusti 1657. »
« FLORENTIN A. — Illustrissimo Pio referente probationes factas per monackos Vallisumbrosæ super usu umbracuîi in ecclesiis sanctissimæ Trinitatis et S. Pancratii, quando in eis célébrant abbates dictæ Congregationis, Sacra Congregatio respondit: Licere abbatibus in dictis duabus ecclesiis solemniter celebrantibus, uti baldachino modo et forma præscripta pro Cassinensibus. Die 31 Martii 1629. »
LES PONTIFICAUX. 287
il n'a que deux petites marches 1 sans escabeau et son orne-
« CONGREGATIONS OLIYETANORUM . — Instante P. D. Silvio Favifia de Neapoli, procuratore generali congregationis monachorum Montis Olivetî, nomine abbatum ejusdem congregationis, ut attenta antiquissima consuetudine, solemniter cum baldachino, et assistentibus in eorum ecclesiis celebrandi, recederetur quoud eos a decretis alias hac de re editis in causis Fir mann 28 Januarii 1606, et Neapolitana 18 Martii 1617 ; S. R. C. censuit et declaravit : In bac parte recedendum esse a dictis S. C. decretis, et licere abbatibus Olivetanis solemniter in tribus tantum anni festivitatibus celebrantibus, uti baldachino, sine auro tamen et pompa, nec non assistentia unius presbyteri, et duorum diaconorum, ac aliorum sex ad summum monachorum sacris indumentis coloris solemnitati convenientis paratorum, ultra diaconum et subdiaconum, qui in missa cantaturi sunt evangelium et epistolam, atque ita, ut iidem abbates nullo modo teneant sedem abbatialem fixam ac permanentem prope altare, ut sedes episcopalis retineri solet, sed eorum sedes retineatur in ecclesia iis tantummodo diebus quibus solemniter celebratur. » (17 mart. 1629.)
1 NEAPOLITANA. — Cum illustrissimus et reverendissimus D. cardinalis Carafa, archiepiscopus Neapolitanus, S. R. C. exposuerit monachos ecclesiae sancti Severini, ordinis sancti Benedicti, in festo ejusdem sancti, die 7 Januarii, præter solitum et consuetum in piano ejusdem eeclesiæ extra chorum in cornu evangelii, erexisse solium cum quinque gradibus, et super illud collocasse sedem pro abbate ejusdem monasterii cum duobus aliis gradibus, ornatam serico villoso cremisino cum postergali ejusdem serici cum baldachino desuper ex tela aurea confecto, et splendide ornato, et cum duobus scabellis eodem serico villoso cremisino coopertis hinc inde pro assistentibus, in qua sede sedit abbas dicti monasterii in dicto festo S. Severini, et celebravit vesperas, et die sequenti missam... Eadem Sac. R. C. a decreto alias in simili causa facto in una Firmana, sub die 28 Januarii 1606, non esse recedendum censuit, nempe, ut abbas prædictus monasterii S. Severini ordinis S. Benedicti, et cæteri omnes similes abbates ejusdem, vel alterius ordinis in civitate et diœcesi Neapolitana, et ubique, quando solemniter in propriis eorum ecclesiis célébrant, contenti sint et esse debeant sua propria et convenienti sede, quæ locata sit et esse debeat in cornu evangelii in piano presbyterii, cum duobus tantum gradibus parvis, et sine ullo suppedaneo, suggestu lapideo, vel ligneo, ac sine baldachino desuper, sed cum postergali tantum ex aliquo panno, vel serico levi, sine auro coloris convenientis solemnitati quæ celebratur. » (18 mart. 1617.)
2 « CONGREGATIONIS CASSINENSIS. — Cum alias Sacrorum Rituum Congregatio interdixerit abbatibus congregationis Cassinen., ordinis S. Benedicti, quando solemniter célébrant, usum baldachini et quorumdam ministrorum, prout in decreto sub die 18 Martii 1617 latius continetur; et ab hoc décréta D. Honorius a Perusio, procurator ejusdem congregationis, se gravatum prætenderit et allegaverit suam congregationem tune fuisse indefensam, neques jura deducta, imo fuisse per suppositum, eosdem abbates contra solitum usum baldachini introduxisse, quod tamen minime verificabatur in facto; fuit aï*
mentation est plus simple2, c’est-à-dire que l’étoffe est moins riche ; enfin on s’abstient d’y broder des armes.
eadem Sacra Congregatione mandatum, ut de novo audirentur, et causa ad hune effectum commissa illustrissime» et reverendissimo D. cardinali Lancellotto, coram quo fuerunt exhibitæ plures attestationes et testium depositiones, et tandem facta ab eo relatione, eadem Sacra Rituum Gongregatio, causa diligenter discussa, declaravit in hae parte recedendum esse a prædicto decreto, ac censuit licere eisdem abbatibus, quando solemniter in eorum ecclesiis célébrant, uti baldacbino coloris convenientis solemnitatibus, atque apparatu juxta eorum antiquissimam cousuetudinem, ita tamen, ut modeste, cum débita convenientia, sine pompa et auro, atque in tribus ad summum festivilatibus quolibet anno utantur, resecatis ac sublatis abusibus et excessibus, si qui in aliquo monasterio circa id introducti fuerint. Die 12 Martii 1618. »
« CLUSINA. — Contra præscripta in decretis S. M. Alexandri PP. VII, de anno 1659, édita, abbate S. Salvatoris ordinis Cisterciensis retinente, prout assertum fuit, in sua ecclesia cathedram fixam et permanentem cum v tribus gradibus, non simplici serico panno, sed pretioso ornatam, seu coopertam, nec non utente mitra pretiosa, et baculo pastorali absque vélo, et accedente ad peragenda pontifîcalia cum associatione totius sui cleri ; S. R. G., apud quam episeopus Clusinus super præmissis pro aliqua providentia démisse supplicans conquestus fuit, censuit respondendum :
« Secretario ad mentem, et mens fuit, quod omnino serventur décréta S. M. Alexandri VII. Die 10 Martii 1708. *
« FLORENTINA. CONGREGATIONS V ÀLLISUMBROSÆ. — Cum alias Sacra Rituum Congregatio, ad instantiam arcliiepiscopi Florentini prohibuerit monachis Vallisumbrosæ Florentiæ degentibus ne abbatës dictæ congregationis in ecclesiis Sanctissimæ Trinitatis et sancti Pancratii intra fines suæ diœcesis existentibus, quando solemniter célébrant, baldachino uti auderent, Rev. P.D.Ignatius Guiduccius, procurator generalis totius congregationis Vallisumbrosæ, nomine dictorum abbatum supplicavit revocari dictum decretum ducens super usu dicti baldachini in dictis duabus ecclesiis, antiquam consuetudinem illo semper utendi. Et Sacra Congregatio, re mature discussa, censuit licere abbatibus Sanctissimæ Trinitatis et S. Pancratii solemniter celebrantibus, in tribus tantum anni festivitatibus, uti baldachino, sine auro tamen et pompa, neenon assistentia unius presbyteri et duorum diaconorum, ac aliorum sex ad summum monachorum ; qui quidem sex monachi, duo ex ipsis sint parati cum pluvialibus, duo cum planetis et duo cum tunicellis coloris tempori convenientis, ultra diaconum et subdiaconum, qui in missa cantaturi sunt evan gelium et epistolam, ita ut iidem abbates nullo modo teneant sedem abbatialem fixam et permanentem prope altare, ut sedes episcopalis retineri consuevit, sed eorum sedes retineantur in ecclesia, iis tantummodo diebus, quibus solemniter, ut supra celebratur, et dicti sex monachi sic parati non in sedibus choralibus, sed super scabellis sedeant in situ congruo juxta ecclesiarum convenientem situm, tune appositis, panno laneo coopertis et alias prout in decreto facto pro Cassinensibus 29 Januarii 1629 quod inviolabilitcr et ad unguem a dictis abbatibus servari mandavil. Die 31 Martii 1629. »
LES PONTIFICAUX
7. L’évêque et l’abbé n’ont droit au trône qu’autant que le maître-autel a lui-même un dais ou un baldaquin1, car ce serait s’attribuer l’honneur qu’on refuse à Dieu. Dans ce cas, on se contente d’un simple dossier.
8. L’évêque peut ériger un trône pour l’heure de Tierce, quand il officie pontificalement, dans le lieu, sacristie ou chapelle, où il s’habille 2 . Suivant l’usage romain, ce trône
« Cathedram, seu sedem fixam et permanentem in eorum ecclesiis ne detineant, sed tribus ipsis diebus, quibus ex antiquis decretis tantummodo pontificalia celebrare est ipsis permissum, mobili sede seu cathedra utantur, quam nihilominus simplici sericeo panno coloris festivitati congruentis obducere poterunt, non auro contexto, aut phrygio, aut basylico opéré exornato. — Baldachinum adhibere supra sedem poterunt, non pretiosum, aut aureum, sed simplex, et eo, quod altari superimponitur materia et opéré inferius ; ad ipsam autem per duos tantum gradus in presbyterii superficie stratos ascendatur. » (Decret. Alex. VII, 17 sept. 1659.)
1 o Super eam (sedem) umbraculum seu baldachinum ejusdem panni et coloris appendi poterit, dummodo et super altari aliud simile vel etiam sumptuosius appendatur, nisi ubi super altari est ciborium marmoreum vel lapideum. » (Cær. episc., lib. I, cap. xm, n. 3.)
2 « ASCULANA. — 1. An liceat erigere baldachinum super sede episcopali, in qua episcopus, pontificaliter celebraturus, récitât horam tertiam et sacris paramentis induitur, ex consuetudine civitatis Asculanæ, in presbyterio in cornu epistolæ e conspectu throni apponi consueta? Et quatenus négative,
« 2. An liceat episcopo pontificaliter celebraturo, eadem sede postposita, in alia sede in sacrario, vel in altéra parte ecclesiæ, præsertim ad audiendam concionem, cum baldachino præparata, horam tertiam recitare, et sacris paramentis ut supra indui? Et quatenus négative,
« 3. An saltem hoc liceat in alia sede, seu baldachino extra dictum presbyterium, et præsertim in aliquo sacello ecclesiæ, a quo deinde processionaliter accedatur ad ipsum presbyterium, et in eo ad altare majus ibidem existen. celebretur?
« Et S. Rituum C. respondit : Licere episcopo erigere baldachinum in cappella, ubi sumit paramenta sacra, quando pontificaliter est celebraturus. Et ita declaravit. Die 6 Maii 1673. »
« ASCULANA. — In præterita C. S. R., super dubiis pro parte capituli et canonicorum cathedralis Asculanæ proposais, declarandis ad occurrendum prætensis novitatibus eorum episcopi, eidem placuit respondere : Licere episcopo erigere baldachinum in cappella, ubi sumit paramenta sacra, quando pontificaliter celebraturus est. Verum quia, cumvisum fuerit hujusmodi responsionem non percutere casus superius expressos, ideoque iidem iterum supplicarunt pro præcisa singulorum resolutione, eadem S. C. respondit : Satis provisum. Hac die 17 Jun. 1673. »
« ASCULANA. — Supplicante episcopo Asculano pro observantia decreto-
n’a pas de dais, mais un dossier dont les extrémités supérieures sont armoriées.
9. Je citerai trois exemples de la manière dont le moyenâge décorait les sièges épiscopaux.
A San Sabino de Canossa (Deux-Siciles,) on lit cette inscription, de l’époque normande, qui rappelle à l’évêque ses devoirs :
Presul , ut eternam post hanc potiare cathedram ,
Est vox exterius , res fer et interius.
Geris inspiciendas , gestes Lumen ut in me Lumen cum prestas , lumine ne careas.
Sur l’ancien trône papal, à saint Jean de Latran, les quatre animaux symboliques, l’aspic et le basilic, le lion et le dragon, foulés aux pieds par le Christ selon la prophétie de David, ont été sculptés, au XIIIe siècle, à la marche supérieure, par allusion à ce verset : « Super aspidem et basiliscum ambulabis et conculcabis leonem et draconem. »
Au dôme de Pise, le siège, orné d’une marqueterie de bois de diverses couleurs, porte ces deux vers écrits en 1536 :
f CVM SE DE AT SVPER CATHEDRAM QVEM DEVS VNXIT
OLEO SANCTO SVO, VOS HINC PROCVL ESTE PROFANI.
10. Le siège épiscopal étant à l’usage exclusif de l’ordinaire, c’est lui seul et non la sacristie qui doit pourvoir aux frais de son érection et de son entretien 1 .
rum ipsius S. C. novissime ad ejus favorem emanatorum de et super jure sumendi sacra paramenta in uno ex sacellis, et erigendi in eo baldachinum, non obstante inhibitione Rotali coram R. P. D. Albergato pro parte canonicorum cathedralis Aseulanæ obtenta, eique præsentata, probibendo quod non possit ilia sumere, nisi in presbyterio; et viceversa replicantibus dictis canonicis, episcopum tam controvenisse dictæ inhibitioni, quam exoessisse fines dictorum decretorum, sumendo dicta paramenta et erigendo baldachinum intra sacellum et columnam dicti presbyterii, et propterea supplicantibus omnia remitti ad Rotam. Et S. eadem C. respondit : Episcopum manutenendum esse in possessione, non obstante inhibitione Rotali. Hac die 12 Aug. 1673. »
1 « Sedes archiepiscopalis ære proprio archiepisco'pi, non ex sacristiæ, sacris
LES PONTIFICAUX