HÉSIODE

Virgile ( Géorg. , liv. 1 , 125 ) a substitué à la fable de Pandore et à la peiuture des maux, celle des arts et des déœuvertes humaines, enfants de la nécessité •

Antè Jovem nulli subigebant arva coloui.

Ipsaque tellus

Omnia liberius, nulle poscente, ferebat /

Tum variiE vénère artes ; labor omnia V'ncil *

Improbus , et duris urgens in rébus egestas.

EXEMPLES. 33. 24â

No 33 (p. 125.) LA. PESTE DU PÉLOPONÉSE.

Hœc ratio quondarn morborum et mortifer aestus Finibu'Cecropiis funestos reddidit agros , Vastavitque vias, exhausit civibus urbem. Nam penitus, veniens , /Egjpli bnibus ortus, Aéra permensus multum caïuposque Datantes, iDcubuit teuidem populo Pandionis ; omnes Inde catervalim morBo morti(iue daljantur. Principio , caput incensum fervore gerebant , Et duplices Gculos suffasà luce rubentes. Sudabant etiam fauces, intrinsecusatra;, Sanguine, et ulceribus vocis via cœpta coïbat , Atque animi interpres , manabat lingua cruore, Debilitata malis , motu gravis , aspera tactu. Inde, ubi per fauces pectus compl(^rat, et ipsum Morbida vis in cor mœstum contluxerat œgris ; Omnia tune veto vitaï claustra lababant. Spiritus ore foras tetrum volvcbat odorena , Rancida guo perdent projecla cadavera rifu. Atque aoimi prorsum vires totius , et omne Languebat corpus, leti jam limine in ipso; IntoTerabilibusque malis erat anxius angor Assidue cornes , et gemitu commixta querela; Singultusque frequens noctem persœpe diemque , Corripere assidue nervos et membra coactans , Dissolvebat eos , defessos antè fatigans. Nec Qimtô quoquam posses ardore tueri Corporisin summo sumraam fervescere partem, Sed potiiis tepiduci manibus proponere tactum , Et simul , ulceribus quasi inustis, omne rubere Corpus, ut est , per membra sacer quum diditur ignia Intima pars hominum verô flagrabat ad ossa ; Flagrabat storaacbo flamma , ut fornacibus , intùs ; Nil adeô posses quoquam levé tenueque membris Vertere in utilitatem ; ad ventum et t'ri^ora semper, In fluvios partim gelidos, ardentia morbo Membra dabant, nudumjacientes corpus in undas. Multi prœcipites lymptris putealibus altè Inciderant, ipso venientes ore patente:

Insedabiliter sitis arida, corpora mersans , iEquabat multum parvis humoribus imbrem.

Nec requies erat ulla mali : defessa jacebant Corpora ; mussabat tacito Medicina timoré ; Qulppe patentia quum loties , ardentia morbis Lumina versarent oculorum , expertia somno. Multaqueprjpterea'mortis tum signa dabantur : ?erturi)ata animi mens in moerore meluque, Triste supercilium; furiosus vultus et acer; Sollicitie porrô plenœque sonoribus aures; Creber spiritus , aul ingens rarwjue coortus; Sudorisque madens per collum splendidus bumos: Tenuia sputa, minuta, croci contacta colore, Salsatjue, per fauces raucas vix édita lussi ; In manibus verô nervi traliere el treinere artus; A pedibusqueminulatim succedere fri^iis Non dubitaibat : ilein, ad supremum denique tempus, Compressée nares ; nasi primoris acuinen

J TBAITK DE LlTTÉfiATURE.

Tenue; cavati oculi; cava tempor.i; Trigida pellis Duraque; inoreiacens rirtuin. Irons lent.i rninehat ; Nec niniio rigida post arlus morUr jacehaiil ; «)c,la\<)(jue l'f'iè candcnti luiniii('st)lis, Anl cliain non.à reddH,l)ant laiiipadt* vitam. (^iioiuin siqiiis, ut est, vilàiat luncia leli , ■Vi>ci'ribus It'tris, et nigra pi-olu\it' aivi , Po>term.i tamen liunc falji's ip!uin(|uc maiiebal; Ant cliani nuillu.scapilis cdiii sa'pc dolove (>orriiplus san^iiiis expletis narilnis ihat; Hue liominis totic vires corpusque Huebat. Prolluvium pcTO qui tetri saii;;uinis acre Exit'fal, (amen innervos liuic iiiurbus el arlus

Ihat

F,l maniijus sine nonnuili pcdibusque inanebant In vilà lamen , ci p('rdcl)anl luniina partitn : Usquè adeo morlis melus bis incusserat acer Atque etiamquosdam ccpôrc obUvia rerum Ctinclarum, neque se possent cognoscere ul ipsi. Ulullaque humi quum iiiliumala jacerenl corpora supra Corporibus, tamen aliîuum grnus atque ferarum Aul procul absiliebat, ut acrem excitet odorem, Aut, ubi gustàrat , lanj-uebal morte propinquà. Nec tamen oninino temcrè olHs so!it>us uila (Jomparebat avis, ne(|ue noxia secla ferarum ExihanI sylvis : lan^ueliant pleraque morbo, F.t morl('i)antur : cumpriinjs lida canum vis Slrata viisaniiiiam ponebat in omnibus ffgrè; F.xtôrqiiebal enim vitam vis moibida membriSliiconiitata rapi cerlabant funera vasta. Née ratio remedl comraunis eerta dabalur : INam, quodaii dederal vitales aéris auras Volvere in orelicere, etcœli templa tueri, Hoc aliiseratexitio, lelumque parabat.

Illud in bis rébus miserandiim et reagnoperè unuiu /Krumnal)ile erat, quod , ubi se quisque videbat Implicitum morbo, morti damnalus ut esset , Deliciens animo ; mœslo cum corde jacel)at Funera respectans, animam et millebat ibidem. Ouippe etenim nuiio cessabant tempore apisci V.x aliis alios avidi contasia morbi, Lanigeras tanquam pecuaeset bucera secla; Idque vel in primis cumulabat funere funus. INain quicnmquesuos l'ugitabant visere ad agros, Vital nimiùm cnpidos mortisque timentes Pœnibat paulô posl tcrpi morte malàque, Desertos, opis expertes, incuria maclans.- Qui fuerant auteni pra-stô , conlagibus ibant Atque labore, pudor quem tum cogebal obire, Blandaque lassorum vox, mixtà voce querelœ, Optumus hoc leti genus ergo quisque subibat. Inque aliis aliiim , populum sepelire suorum Certanles, lacryrais lassi luctuque redibant. Indè bonam parlem in l'^ctum mœrore dabantui : Nec poleratquis((uam repej'iri, quem neque morbus, Nec mors, nec lactus teut;tret tempore tali. Prstereà jam pastor et armenlarius omnis Et robustus item ciirvi mwierator aratri Languebat ; p^nitusque casa conlnisa jacebanl Corpora paupertate et morbo didita niorti. Exanimis pueris super exaniinata parcntum Corpora, nonnunquam posses retrôque videre Malribus et patribus nalos super edere vitam ;

Nec minumam partem ex agds mœror in urbera Confluxit , languens quem contudit a^ricolarii.ii Copia, conveniens ex omni morbida parle. Omiiia condeljant loca tectaque; qiio magisa"ï.Ui Conl'ertos lia acervatim mors accumalabat, Milita sili proslrata viara per pro(|ui; volul.i (.orpora, silaiios ad aquarum slrata, jaceii.inl. luterclusâ anima nimià abdulcedine aquaiMui; Mullaque per populipasslm loca prompta viasque Laii^uida semiaiiimo cum corpore membra viderez Horrida pœdore, et pannis cooperta , perire Corporis illiivie :pellis super ossihusuna, Visceribustelris propèjam sordique sepulla. Ooiniadeniqut'sancta deûm deluora replérat Coi'poribus mors exanimis, onerosaque pas.siin Cuiicla ca laveribas cœleslùm templa inaoebant, Hospilibus loca qiiœ compli'ranl œdituentes. JSecjam relligio divùm, ne(|ue numina, magni Pendebaiitur: eniin prieseiis dolor exsuperabat. fiec mos ille sepullune remant-baî in urbe, r>uo plus hic populus semper connut rat humari : Perlurbatus ciiim totus reputabat, et unus (^»uisque suum pro re consorteai mœslus hamabal, Mullaque vi subilà paupertas Lorrida suasit. Nanique suosconsanguineos aliéna rogorum Insuper exslructa ingeiiti clamore local)ant, Subdebantque faces; mullo cum sanguine sœpè Piixantes potiùs quàm corpora desererentur.

(Lucrèce, 1,6.?

(Voy. VÉpizootie de Virgile , Georg. , 1. m, v. 477.)